Trả lời nhanh
Dạng bài “nhà máy sản xuất một loại sản phẩm cho thị trường Mỹ, biết chi phí cho các công việc…” yêu cầu xét cơ cấu chi phí theo từng khâu của chuỗi giá trị: thiết kế, nguyên liệu, gia công, vận chuyển, phân phối. Cách làm: cộng tổng, tính tỉ trọng từng khâu, so sánh rồi rút ra khâu nào tạo nhiều giá trị nhất và nhà máy nên làm gì.
Lưu ý: đề gốc có bảng số liệu riêng của từng bài. Trong trang này, thầy cô hướng dẫn phương pháp và lấy ví dụ tự đặt để em thay số của đề vào là làm được.
Đề bài thuộc dạng nào?
Một nhà máy ở Việt Nam làm hàng xuất khẩu sang Mỹ. Đề cho chi phí (hoặc tỉ lệ phần trăm giá bán) của các công việc như: nghiên cứu – thiết kế, mua nguyên vật liệu, gia công lắp ráp, vận chuyển – thuế, tiếp thị – bán lẻ tại Mỹ. Sau đó hỏi các ý như:
- Tổng chi phí hoặc giá bán là bao nhiêu?
- Khâu nào chiếm tỉ trọng cao nhất, thấp nhất?
- Nhà máy đang đảm nhận khâu nào, thu về bao nhiêu phần?
- Muốn tăng thu nhập thì nên làm gì?
Đây là kiến thức về chuỗi giá trị toàn cầu và hội nhập kinh tế quốc tế: cùng một sản phẩm, các khâu khác nhau mang lại giá trị gia tăng khác nhau.
Các bước giải
- Liệt kê từng công việc và chi phí tương ứng, thống nhất đơn vị (USD hoặc %).
- Cộng tổng chi phí (nếu đề cho giá bán thì kiểm tra tổng các khâu có bằng giá bán không, phần chênh là lợi nhuận).
- Tính tỉ trọng mỗi khâu: tỉ trọng = chi phí khâu ÷ tổng × 100%.
- So sánh: khâu cao nhất, thấp nhất, khâu nhà máy đảm nhận.
- Kết luận gắn với kiến thức: khâu thiết kế, thương hiệu, phân phối thường có giá trị gia tăng cao; gia công, lắp ráp thường thấp.
Ví dụ tự đặt có lời giải
Một sản phẩm bán tại Mỹ giá 80 USD. Chi phí các công việc: thiết kế và xây dựng thương hiệu 16 USD; nguyên vật liệu 24 USD; gia công lắp ráp 8 USD; vận chuyển và thuế 4 USD; phân phối, tiếp thị tại Mỹ 28 USD. (Số liệu do thầy cô đặt để minh hoạ.)
| Công việc | Chi phí (USD) | Tỉ trọng |
|---|---|---|
| Thiết kế, thương hiệu | 16 | 16 ÷ 80 = 20% |
| Nguyên vật liệu | 24 | 30% |
| Gia công lắp ráp | 8 | 10% |
| Vận chuyển, thuế | 4 | 5% |
| Phân phối, tiếp thị | 28 | 35% |
| Tổng | 80 | 100% |
Kiểm tra: 16 + 24 + 8 + 4 + 28 = 80 (đúng bằng giá bán, tổng tỉ trọng 100%).
Nhận xét: khâu phân phối, tiếp thị chiếm cao nhất (35%); nhà máy chỉ làm gia công nên nhận khoảng 10%, chỉ 8 USD trên mỗi sản phẩm bán 80 USD. Nếu nhà máy làm thêm khâu thiết kế thì thu 8 + 16 = 24 USD, tức 30% giá bán, gấp 3 lần.
Vì sao khâu gia công thường thấp?
- Gia công chủ yếu dựa vào lao động và máy móc, nhiều nơi làm được nên khó tăng giá.
- Thiết kế, thương hiệu, bán lẻ cần vốn tri thức, uy tín và mạng lưới, khó thay thế nên giá trị cao.
- Do đó doanh nghiệp muốn thu nhập bền vững cần nâng cấp: tự thiết kế, xây thương hiệu, nâng tay nghề, đổi mới công nghệ.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm “chi phí lớn nhất” với “lợi nhuận lớn nhất”. Chi phí nguyên liệu cao chưa chắc nhà máy được hưởng, vì tiền đó trả cho nhà cung cấp.
- Quên đổi đơn vị hoặc không kiểm tra tổng tỉ trọng bằng 100%.
- Làm tròn quá sớm khi tính phần trăm; nên giữ phân số rồi làm tròn ở bước cuối.
- Kết luận chung chung, không gắn với khâu nhà máy đang làm.
Bài luyện tập
Bài 1. Sản phẩm bán 60 USD tại Mỹ: thiết kế 12; nguyên liệu 18; gia công 6; vận chuyển, thuế 3; phân phối 21 (USD). Tính tỉ trọng mỗi khâu và cho biết khâu cao nhất.
Đáp án: tổng = 12 + 18 + 6 + 3 + 21 = 60. Tỉ trọng lần lượt 20%, 30%, 10%, 5%, 35%. Khâu cao nhất là phân phối (35%).
Bài 2. Ở Bài 1, nhà máy chỉ gia công. Nếu nhận thêm khâu thiết kế thì phần thu tăng lên bao nhiêu lần?
Đáp án: trước: 6 USD; sau: 6 + 12 = 18 USD; tăng 18 ÷ 6 = 3 lần (từ 10% lên 30% giá bán).
Bài 3. Vì sao nhà máy gia công cho thị trường Mỹ nên đầu tư vào thương hiệu riêng?
Gợi ý: thương hiệu nằm ở khâu có giá trị gia tăng cao, giúp nhà máy chủ động giá, giảm phụ thuộc đơn hàng gia công và tăng thu nhập.
Câu hỏi thường gặp
Bài toán nhà máy sản xuất cho thị trường Mỹ thuộc kiến thức nào?
Đó là kiến thức về chuỗi giá trị và hội nhập kinh tế quốc tế: phân tích cơ cấu chi phí, giá trị gia tăng của từng khâu từ thiết kế, sản xuất đến phân phối.
Tính tỉ trọng chi phí của một khâu như thế nào?
Lấy chi phí của khâu chia cho tổng chi phí (hoặc giá bán) rồi nhân 100%. Tổng tỉ trọng các khâu phải bằng 100%.
Vì sao khâu gia công lắp ráp thường chiếm tỉ trọng thấp?
Vì khâu này dùng nhiều lao động, nhiều nơi làm được nên khó tăng giá, còn thiết kế, thương hiệu và phân phối cần tri thức, uy tín nên giá trị cao hơn.
Số liệu trong trang này có phải số liệu đề gốc không?
Không. Ví dụ và bài luyện tập là số liệu tự đặt để minh hoạ phương pháp; em thay số liệu trong đề của mình vào các bước tương tự.