Trả lời nhanh
Văn minh Văn Lang – Âu Lạc có bốn nhóm thành tựu chính. Về nhà nước: Văn Lang (khoảng thế kỉ VII TCN) và Âu Lạc (208 TCN – 179 TCN). Về kinh tế: nông nghiệp lúa nước, thủ công nghiệp mà đỉnh cao là đúc đồng. Về đời sống vật chất: cơm, rau, cá, nhà sàn, đi lại bằng thuyền. Về đời sống tinh thần: tín ngưỡng thờ thần tự nhiên, nghệ thuật và âm nhạc phát triển.
Đề bài và cách làm
Đây là Câu hỏi 1 trang 99, Bài 11 (Một số nền văn minh cổ trên đất nước Việt Nam), Lịch sử 10 Kết nối tri thức: “Trình bày những thành tựu tiêu biểu của nền văn minh Văn Lang – Âu Lạc”.
Với câu “trình bày thành tựu”, em nên chia ý theo lĩnh vực thay vì kể lan man. Cách chia dễ nhớ nhất là nhà nước → kinh tế → đời sống vật chất → đời sống tinh thần. Mỗi lĩnh vực nêu 2–4 ý ngắn kèm một dẫn chứng cụ thể.
Bảng tóm tắt thành tựu tiêu biểu
| Lĩnh vực | Thành tựu tiêu biểu |
|---|---|
| Nhà nước | Nhà nước Văn Lang hình thành khoảng thế kỉ VII TCN, đứng đầu là vua Hùng. Nhà nước Âu Lạc (208 TCN – 179 TCN) do An Dương Vương đứng đầu, đóng đô ở Cổ Loa. |
| Kinh tế | Khai phá đất đai, mở rộng diện tích trồng lúa nước; công cụ và kĩ thuật canh tác tiến bộ; chăn nuôi, đánh cá, thủ công nghiệp phát triển; đỉnh cao là kĩ thuật đúc đồng. |
| Đời sống vật chất | Ăn cơm, rau, cá; ở nhà sàn, sống thành xóm làng; mặc váy, yếm (nữ), đóng khố (nam); đi lại chủ yếu bằng đường thuỷ. |
| Đời sống tinh thần | Thờ thần tự nhiên, tín ngưỡng phồn thực; nghệ thuật chế tác tinh xảo; nhiều nhạc cụ và hình thức biểu diễn. |
Phân tích từng lĩnh vực
1. Về nhà nước
- Văn Lang ra đời cách ngày nay khoảng 2700 năm, trên cơ sở văn hoá Đông Sơn ở lưu vực sông Hồng, sông Mã, sông Cả. Bộ máy còn đơn giản: vua Hùng, giúp việc có lạc hầu, lạc tướng; địa phương gọi là bộ, chiềng, chạ do bồ chính đứng đầu.
- Âu Lạc ra đời sau khi Thục Phán hợp nhất cư dân Âu Việt và Lạc Việt (năm 208 TCN). Kinh đô Cổ Loa là toà thành có nhiều vòng thành, hào nước, thể hiện trình độ quân sự và xây dựng cao.
2. Về kinh tế
- Nông nghiệp lúa nước là nền tảng: cư dân dùng cày, cuốc, liềm bằng đồng và đã bắt đầu dùng sắt, biết làm thuỷ lợi đơn giản.
- Chăn nuôi, đánh cá, làm gốm, dệt vải cùng phát triển.
- Đúc đồng là đỉnh cao: trống đồng, thạp đồng, rìu, giáo, mũi tên đồng (như kho mũi tên đồng ở Cổ Loa). Trống đồng Đông Sơn (Ngọc Lũ, Hoàng Hạ…) là sản phẩm tiêu biểu nhất.
3. Về đời sống vật chất
- Ăn: lương thực chính là lúa gạo; thức ăn là rau, cá, thịt.
- Mặc: phụ nữ mặc váy, yếm; nam giới đóng khố, thường ở trần; tóc để xoã ngang vai hoặc búi; dùng đồ trang sức bằng đá, kim loại, sừng, ngà.
- Ở: chủ yếu nhà sàn, sống quây quần thành làng xóm định cư.
- Đi lại: chủ yếu bằng thuyền, bè vì vùng sông nước dày đặc.
4. Về đời sống tinh thần
- Tín ngưỡng: thờ các thần tự nhiên (thần Mặt Trời, thần Sông, thần Núi…), tín ngưỡng phồn thực, thờ cúng tổ tiên, người có công.
- Nghệ thuật: hoa văn trên trống đồng (chim Lạc, thuyền, người hoá trang lông chim…) cho thấy kĩ thuật cao và giàu tính nghệ thuật.
- Âm nhạc, lễ hội: có trống, chiêng, chuông, khèn…; lễ hội gắn với mùa màng, sông nước.
Mẹo nhớ nhanh
Em nhớ cụm “Nước – Lúa – Đồng – Thần”: Nước (nhà nước Văn Lang, Âu Lạc), Lúa (nông nghiệp lúa nước, ăn cơm), Đồng (đúc đồng, trống đồng), Thần (tín ngưỡng thờ thần tự nhiên). Chỉ cần gọi tên được bốn từ này là em dựng lại được khung bài.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm mốc thời gian: 208 TCN là năm Âu Lạc thành lập, 179 TCN là năm Triệu Đà chiếm Âu Lạc. Hai mốc này không phải của Văn Lang.
- Chỉ kể trống đồng: trống đồng chỉ là một thành tựu trong lĩnh vực đúc đồng, em cần nêu thêm nông nghiệp, thành Cổ Loa, tín ngưỡng.
- Nhầm với văn minh Chăm-pa, Phù Nam: Chăm-pa chịu ảnh hưởng Ấn Độ giáo, có tháp Chăm; Phù Nam có cảng Óc Eo. Còn Văn Lang – Âu Lạc gắn với văn hoá Đông Sơn và lúa nước ở Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ.
Ý nghĩa của nền văn minh
Đây là nền văn minh bản địa đầu tiên của người Việt, đặt nền móng cho bản sắc văn hoá dân tộc. Nhờ đó, dù sau này bị phong kiến phương Bắc đô hộ hơn một nghìn năm, người Việt vẫn giữ được tiếng nói, phong tục và ý chí độc lập. Muốn mở rộng, em xem thêm bài giải tại Câu hỏi 2 trang 99 về ý nghĩa, giá trị và cơ sở hình thành văn minh Văn Lang – Âu Lạc.
Bài luyện tập
- Câu 1. Nêu hai thành tựu về kinh tế và hai thành tựu về đời sống tinh thần của cư dân Văn Lang – Âu Lạc.
Đáp án gợi ý: Kinh tế: trồng lúa nước với công cụ đồng và sắt; đúc đồng (trống đồng, thạp đồng). Tinh thần: thờ thần tự nhiên và tổ tiên; nghệ thuật hoa văn trống đồng, nhạc cụ đa dạng. - Câu 2. Vì sao nói đúc đồng là “đỉnh cao” của kinh tế Văn Lang – Âu Lạc?
Đáp án gợi ý: Vì kĩ thuật đúc rất tinh xảo, tạo ra cả công cụ sản xuất, vũ khí lẫn đồ nghi lễ – nghệ thuật như trống đồng; nó thúc đẩy nông nghiệp, quân sự và đời sống tinh thần. - Câu 3. Vì sao cư dân Văn Lang – Âu Lạc ở nhà sàn và đi lại chủ yếu bằng thuyền?
Đáp án gợi ý: Vì sống ở vùng đồng bằng, sông ngòi dày đặc, khí hậu nóng ẩm, thường có lũ; nhà sàn tránh ẩm thấp, thú dữ, còn đường thuỷ thuận tiện hơn đường bộ.
Xem thêm
- Giải SGK Lịch sử 10 Bài 11 (Kết nối tri thức)
- Lý thuyết Lịch sử 10 Bài 11
- Vận dụng 1: Vì sao chọn trống đồng Ngọc Lũ làm quà tặng Liên hợp quốc
Câu hỏi thường gặp
Nhà nước Văn Lang và Âu Lạc ra đời vào thời gian nào?
Nhà nước Văn Lang hình thành khoảng thế kỉ VII TCN. Nhà nước Âu Lạc tồn tại từ năm 208 TCN đến năm 179 TCN, khi bị Triệu Đà xâm chiếm.
Thành tựu nổi bật nhất của văn minh Văn Lang – Âu Lạc là gì?
Nổi bật nhất là kĩ thuật đúc đồng với trống đồng Đông Sơn, cùng nông nghiệp lúa nước và thành Cổ Loa.
Cư dân Văn Lang – Âu Lạc có những tín ngưỡng nào?
Họ thờ các thần tự nhiên như thần Mặt Trời, thần Sông, thần Núi, có tín ngưỡng phồn thực, thờ cúng tổ tiên và những người có công với cộng đồng.
Văn minh Văn Lang – Âu Lạc dựa trên nền văn hoá khảo cổ nào?
Nền văn minh này hình thành trên cơ sở văn hoá Đông Sơn ở lưu vực các sông Hồng, sông Mã, sông Cả.