Trả lời nhanh
Văn minh Đại Việt (thế kỉ X – đầu thế kỉ XIX) có thành tựu tiêu biểu ở sáu lĩnh vực: kinh tế (nông nghiệp là chủ đạo, thủ công nghiệp và thương nghiệp phát triển), chính trị – pháp luật (nhà nước quân chủ tập quyền, đỉnh cao thời Lê Thánh Tông), tư tưởng – tôn giáo, giáo dục – văn học (chữ Nôm), khoa học và nghệ thuật. Em có thể chọn chữ Nôm làm thành tựu ấn tượng nhất vì nó khẳng định tiếng Việt và ý thức tự cường dân tộc.
Đề bài và cách hiểu yêu cầu
Đề thuộc phần Luyện tập 1 trang 116, Bài 18 – Văn minh Đại Việt (Lịch sử 10, Chân trời sáng tạo). Đề có hai yêu cầu: (1) nêu các thành tựu tiêu biểu; (2) chọn một thành tựu em ấn tượng nhất và giải thích vì sao.
Yêu cầu (1) là phần “nhớ và hệ thống hoá” kiến thức, nên trình bày bằng bảng cho gọn. Yêu cầu (2) là phần bày tỏ quan điểm: không có đáp án duy nhất, miễn là em chọn một thành tựu cụ thể và lập luận có căn cứ lịch sử.
Bảng thành tựu tiêu biểu của văn minh Đại Việt
| Lĩnh vực | Thành tựu tiêu biểu |
|---|---|
| Kinh tế | Nông nghiệp là ngành chủ đạo, được các triều đại quan tâm (đắp đê, khai hoang, lễ Tịch điền). Thủ công nghiệp (gốm, dệt, đúc đồng…) và thương nghiệp phát triển, hình thành nhiều đô thị, chợ, cảng. |
| Chính trị – pháp luật | Nhà nước quân chủ chuyên chế trung ương tập quyền được xây dựng, hoàn thiện, đạt đỉnh cao dưới thời Lê Thánh Tông. Luật pháp được ban hành (tiêu biểu là bộ luật thời Lê sơ). |
| Tư tưởng – tôn giáo | Tư tưởng yêu nước, thân dân; tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương và tổ tiên; Phật giáo, Đạo giáo, Nho giáo cùng tồn tại, hoà hợp. |
| Giáo dục – văn học | Giáo dục khoa cử Nho học phát triển; chữ Nôm ra đời và được dùng sáng tác văn chương; văn học chữ Hán, chữ Nôm và văn học dân gian cùng phát triển. |
| Khoa học – kĩ thuật | Sử học (có cơ quan chép sử, nhiều bộ quốc sử), địa lí học, toán học, y học (nhiều danh y), khoa học quân sự (súng đại bác, thuyền chiến có pháo). |
| Nghệ thuật | Âm nhạc, múa rối nước, ca đối đáp, lễ hội truyền thống; kiến trúc phát triển mạnh thời Lý – Trần; điêu khắc đá, gốm độc đáo, mang bản sắc dân tộc và có tiếp thu ảnh hưởng bên ngoài. |
Mẹo nhớ: “Kinh – Chính – Tư – Giáo – Khoa – Nghệ” (6 lĩnh vực). Khi làm bài, cứ đi lần lượt theo thứ tự này sẽ không bị sót.
Gợi ý chọn thành tựu ấn tượng nhất
Em nên chọn thành tựu mà mình hiểu rõ và có ít nhất 2–3 ý chứng minh. Một số lựa chọn hợp lí:
- Chữ Nôm: thể hiện ý thức tự cường, đưa tiếng Việt vào sáng tác văn chương.
- Bộ máy nhà nước và luật pháp thời Lê sơ: cho thấy trình độ tổ chức, quản lí đất nước.
- Giáo dục khoa cử (Văn Miếu – Quốc Tử Giám): đào tạo nhân tài, truyền thống hiếu học còn đến ngày nay.
- Kiến trúc – điêu khắc thời Lý – Trần: chùa, tháp, thành quách là di sản có thể tham quan được.
- Khoa học quân sự: chế tạo súng đại bác, thuyền chiến có pháo phục vụ bảo vệ đất nước.
Bài làm mẫu (chọn chữ Nôm)
Thành tựu em ấn tượng nhất là sự ra đời và phát triển của chữ Nôm, vì:
- Chữ Nôm được xây dựng trên cơ sở chữ Hán nhưng ghi lại tiếng nói của người Việt. Nó đánh dấu bước phát triển của văn hoá dân tộc, thể hiện ý thức tự cường và khẳng định vị trí của tiếng Việt bên cạnh chữ Hán.
- Chữ Nôm ra đời trong bối cảnh Đại Việt đã giành độc lập, tự chủ, nên đáp ứng nhu cầu có văn tự riêng để sáng tác và ghi chép.
- Nhờ chữ Nôm, nhiều thể loại văn học viết bằng ngôn ngữ dân tộc xuất hiện hoặc phát triển như thơ Nôm, truyện thơ lục bát, song thất lục bát, ca trù, diễn ca… Nhiều tác phẩm nổi tiếng như thơ Nôm của Nguyễn Trãi, Truyện Kiều của Nguyễn Du được lưu truyền đến nay.
- Ngày nay chúng ta dùng chữ quốc ngữ, nhưng tinh thần “dùng tiếng nói của mình để viết nên văn chương của mình” vẫn là giá trị đáng tự hào.
Bài làm mẫu khác (chọn giáo dục khoa cử)
Có thể lập luận theo hướng khác: em ấn tượng với giáo dục, khoa cử vì từ năm 1070 nhà Lý đã lập Văn Miếu, sau đó mở Quốc Tử Giám để đào tạo người tài. Các triều đại sau tiếp tục tổ chức thi cử, dựng bia tiến sĩ để tôn vinh người đỗ đạt. Nhờ đó đội ngũ quan lại có học vấn tham gia điều hành đất nước, và truyền thống hiếu học trở thành nét đẹp của người Việt đến nay.
Lỗi thường gặp khi làm bài
- Chỉ liệt kê tên thành tựu mà không phân nhóm theo lĩnh vực, bài rối và dễ thiếu ý.
- Chọn “thành tựu ấn tượng nhất” nhưng không giải thích “vì sao”, trong khi đây là phần chính của yêu cầu thứ hai.
- Nhầm văn minh Đại Việt với văn minh Văn Lang – Âu Lạc hoặc Chăm-pa. Văn minh Đại Việt gắn với quốc gia độc lập từ thế kỉ X trở đi.
- Ghi sai tên công trình, tác phẩm. Không chắc thì chỉ nêu thành tựu ở mức khái quát.
Bài luyện tập có đáp án gợi ý
- Câu hỏi: Vì sao nói nông nghiệp là nền tảng kinh tế của Đại Việt?
Gợi ý: Đa số dân cư sống bằng nghề nông; các triều đại coi trọng nông nghiệp (đắp đê, khai hoang, lễ Tịch điền) vì đây là nguồn lương thực và nguồn thu chính của nhà nước. - Câu hỏi: Nêu hai biểu hiện cho thấy nhà nước thời Lê sơ hoàn thiện hơn các triều đại trước.
Gợi ý: Quyền lực tập trung cao vào tay vua; bộ máy được tổ chức chặt chẽ từ trung ương đến địa phương; có bộ luật thành văn để quản lí xã hội. - Câu hỏi: Chọn một thành tựu khoa học của Đại Việt và nêu giá trị của nó.
Gợi ý: Ví dụ y học: có nhiều danh y như Nguyễn Bá Tĩnh (Tuệ Tĩnh), Lê Hữu Trác; sách thuốc của họ đề cao dùng thuốc nam, có giá trị chữa bệnh và vẫn được nghiên cứu hiện nay.
Xem thêm các câu hỏi cùng bài
- Giải SGK Lịch sử 10 Bài 18: Văn minh Đại Việt
- Lý thuyết Lịch sử 10 Bài 18: Văn minh Đại Việt
- Những thành tựu khoa học của văn minh Đại Việt
- Thành tựu chủ yếu về nghệ thuật của văn minh Đại Việt
- Ưu điểm và hạn chế của văn minh Đại Việt
- Thành tựu nào còn phát huy giá trị trong đời sống hiện nay (Luyện tập 2)
Câu hỏi thường gặp
Văn minh Đại Việt tồn tại trong khoảng thời gian nào?
Theo SGK Lịch sử 10, văn minh Đại Việt hình thành và phát triển từ thế kỉ X, sau khi đất nước giành độc lập, kéo dài đến nửa đầu thế kỉ XIX.
Có bắt buộc chọn chữ Nôm là thành tựu ấn tượng nhất không?
Không. Đây là câu hỏi mở, em có thể chọn thành tựu khác như luật pháp, giáo dục khoa cử, kiến trúc hay khoa học quân sự, miễn là giải thích rõ lí do bằng dẫn chứng lịch sử.
Nên trình bày câu trả lời thế nào để đạt điểm cao?
Lập bảng thành tựu theo sáu lĩnh vực (kinh tế, chính trị, tư tưởng – tôn giáo, giáo dục – văn học, khoa học, nghệ thuật), sau đó viết đoạn ngắn chọn một thành tựu, nêu 2–3 lí do và liên hệ giá trị hiện nay.
Câu hỏi này nằm ở đâu trong sách Chân trời sáng tạo?
Đây là Luyện tập 1 trang 116, cuối Bài 18: Văn minh Đại Việt, sách Lịch sử 10 bộ Chân trời sáng tạo.