Trả lời nhanh
Đáp án đúng là C. Hình thành ở lưu vực các con sông. Văn Lang – Âu Lạc gắn với sông Hồng, sông Mã, sông Cả; Chăm-pa gắn với các sông ở miền Trung; Phù Nam gắn với sông Mê Công (Cửu Long). Đất đai phù sa màu mỡ, nguồn nước dồi dào giúp cư dân trồng lúa nước và tụ cư lâu dài.
Đề bài (Câu 17 trang 64 SBT Lịch sử 10 – Kết nối tri thức)
Các nền văn minh cổ trên đất nước Việt Nam có điểm chung là gì?
- A. Chịu ảnh hưởng bởi văn minh Ấn Độ.
- B. Chịu ảnh hưởng bởi văn minh Trung Hoa.
- C. Hình thành ở lưu vực các con sông.
- D. Hình thành ở vùng đồi núi khô cằn.
Vì sao chọn C?
“Điểm chung” nghĩa là đặc điểm phải đúng với cả ba nền văn minh. Hãy xét cơ sở địa lí của từng nền văn minh:
| Nền văn minh | Không gian chính | Sông gắn liền |
|---|---|---|
| Văn Lang – Âu Lạc | Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ | Sông Hồng, sông Mã, sông Cả |
| Chăm-pa | Duyên hải miền Trung và Tây Nguyên (phần phía đông) | Các con sông nhỏ chảy ra biển, như sông Thu Bồn |
| Phù Nam | Nam Bộ (trung tâm là vùng Óc Eo) | Sông Mê Công (Cửu Long) |
Như vậy cả ba đều bắt nguồn từ các thung lũng, châu thổ hoặc đồng bằng ven sông. Sông cung cấp phù sa, nước tưới, đường giao thông và cả đường ra biển để buôn bán. Nhờ đó nghề trồng lúa nước phát triển, dân cư đông đúc và nhà nước sơ khai ra đời.
Loại trừ các phương án sai
- A sai: Chăm-pa và Phù Nam có tiếp thu văn hoá Ấn Độ (tôn giáo, chữ viết, kiến trúc). Nhưng Văn Lang – Âu Lạc phát triển từ văn hoá Đông Sơn, mang tính bản địa rõ rệt, nên đây không phải điểm chung của cả ba.
- B sai: Ảnh hưởng của Trung Hoa chủ yếu đến Bắc Bộ về sau, nhất là thời Bắc thuộc. Với Chăm-pa và Phù Nam thì không phải yếu tố nổi bật. Không thể coi đó là cơ sở hình thành chung.
- D sai: Các nền văn minh này không nảy sinh ở vùng đồi núi khô cằn. Chúng tập trung ở vùng đồng bằng có đất tốt, nước dồi dào. Cụm “khô cằn” trái ngược hoàn toàn với nền nông nghiệp lúa nước.
Mẹo nhớ
Khi gặp câu hỏi “điểm chung của các nền văn minh cổ”, hãy nhớ công thức ngắn: sông – lúa nước – giao lưu. Văn minh lớn thời cổ đại phương Đông (Ai Cập, Lưỡng Hà, Ấn Độ, Trung Hoa) cũng đều gắn với các dòng sông lớn. Ba nền văn minh ở Việt Nam cũng nằm trong quy luật đó.
Lỗi sai thường gặp
- Chọn A vì nhớ Chăm-pa, Phù Nam chịu ảnh hưởng Ấn Độ, quên mất Văn Lang – Âu Lạc là văn minh bản địa.
- Nhầm “ảnh hưởng bên ngoài” (có ở một số nền văn minh) với “cơ sở tự nhiên” (có ở tất cả).
- Đọc lướt đề, không chú ý từ “điểm chung”.
Bài luyện tập
- Điền khuyết: Văn minh Phù Nam hình thành chủ yếu ở vùng hạ lưu sông ……, thuộc khu vực ……. Đáp án: sông Mê Công (Cửu Long); Nam Bộ.
- Đúng hay sai? “Văn minh Văn Lang – Âu Lạc chịu ảnh hưởng sâu sắc của văn minh Ấn Độ ngay từ khi hình thành.” Đáp án: Sai, vì nền văn minh này phát triển trên cơ sở văn hoá Đông Sơn bản địa.
- Tự luận ngắn: Nêu hai lợi thế mà các dòng sông mang lại cho cư dân cổ. Gợi ý: phù sa và nước tưới cho nông nghiệp lúa nước; đường giao thông, trao đổi hàng hoá, nối với biển.
Xem thêm các bài liên quan
- Giải SGK Lịch sử 10 Bài 11
- Lý thuyết Lịch sử 10 Bài 11
- Sách bài tập Lịch sử 10 Bài 11
- Cư dân Phù Nam phát triển loại hình kinh tế nông nghiệp nào
- Câu 18: Vua, Lạc hầu, Lạc tướng là đặc điểm của quốc gia cổ nào
Câu hỏi thường gặp
Điểm chung của các nền văn minh cổ trên đất nước Việt Nam là gì?
Cả ba nền văn minh (Văn Lang – Âu Lạc, Chăm-pa, Phù Nam) đều hình thành ở lưu vực các con sông, nơi có phù sa màu mỡ và nguồn nước dồi dào cho nông nghiệp lúa nước.
Vì sao không chọn đáp án ảnh hưởng của văn minh Ấn Độ?
Vì chỉ Chăm-pa và Phù Nam tiếp thu nhiều yếu tố Ấn Độ. Văn Lang – Âu Lạc phát triển từ văn hoá Đông Sơn bản địa nên đó không phải điểm chung của cả ba.
Ba nền văn minh cổ ở Việt Nam gắn với những con sông nào?
Văn Lang – Âu Lạc gắn với sông Hồng, sông Mã, sông Cả; Chăm-pa gắn với các sông ở miền Trung; Phù Nam gắn với sông Mê Công (Cửu Long).
Câu hỏi này nằm ở bài nào trong SBT Lịch sử 10 Kết nối tri thức?
Đây là Câu 17 trang 64 SBT Lịch sử 10, thuộc Bài 11: Một số nền văn minh cổ trên đất nước Việt Nam.