Trả lời nhanh
Ti thể thường có dạng hình cầu hoặc bầu dục, được bao bọc bởi hai lớp màng. Màng ngoài trơn nhẵn; màng trong gấp nếp thành các mào, trên mào có hệ enzyme hô hấp. Bên trong màng trong là chất nền chứa DNA vòng, ribosome và nhiều enzyme. Cấu tạo này giúp ti thể tổng hợp ATP hiệu quả.
Đề bài (Câu hỏi 9 trang 45 Sinh học 10 – Chân trời sáng tạo)
Dựa vào Hình 9.8, hãy: (a) mô tả cấu tạo của ti thể; (b) cho biết diện tích màng ngoài và màng trong của ti thể khác nhau thế nào, tại sao có sự khác biệt này và điều đó có ý nghĩa gì. Trang này tập trung giúp em quan sát hình và trình bày ý (a) thật đủ, sau đó nối sang ý (b).
Cách quan sát Hình 9.8 để mô tả ti thể
Em đi từ ngoài vào trong, giống như bóc một quả trứng: ngoài cùng là màng nào, sau đó đến lớp nào, trong cùng là gì. Mỗi bước gọi tên đúng cấu trúc và nêu một đặc điểm đi kèm.
a) Mô tả cấu tạo của ti thể
- Hình dạng: thường hình cầu hoặc bầu dục (có thể kéo dài như hình que tuỳ loại tế bào và trạng thái hoạt động).
- Màng ngoài: một lớp màng trơn nhẵn, bao quanh toàn bộ bào quan.
- Màng trong: lớp màng thứ hai nằm sát bên trong, gấp nếp nhiều lần tạo thành các mào (nếp gấp nhô vào chất nền). Trên màng trong và mào có hệ thống enzyme hô hấp.
- Khoảng gian màng: khoảng hẹp nằm giữa màng ngoài và màng trong.
- Chất nền: phần dịch bên trong màng trong, chứa nhiều enzyme, DNA dạng vòng và ribosome riêng của ti thể.
Có thể ghi nhớ bằng câu: “Hai màng – một trơn, một gấp; mào ở màng trong; chất nền ở giữa”.
b) Diện tích hai màng khác nhau thế nào? Vì sao? Ý nghĩa?
| Nội dung | Trả lời |
|---|---|
| Sự khác nhau | Diện tích màng trong lớn hơn nhiều so với màng ngoài. |
| Nguyên nhân | Màng trong gấp nếp thành các mào nên “được kéo dài” ra trong cùng một thể tích bào quan, còn màng ngoài trơn nhẵn. |
| Ý nghĩa | Diện tích lớn giúp chứa được nhiều enzyme hô hấp hơn, tăng hiệu suất hô hấp tế bào và tổng hợp nhiều ATP hơn. |
Hình dung: một tờ giấy phẳng và cũng tờ giấy ấy nếu xếp gấp quạt thì gấp lại vẫn nằm gọn trong lòng bàn tay nhưng chiều dài mép giấy dài hơn nhiều. Mào của ti thể hoạt động tương tự, giúp “nhét” được nhiều chỗ bám cho enzyme trong không gian nhỏ.
Từ cấu tạo suy ra chức năng
Ti thể là nơi diễn ra giai đoạn hô hấp hiếu khí, chuyển hoá năng lượng trong chất hữu cơ thành ATP cho tế bào dùng. Phương trình tổng quát khi đường glucose bị oxi hoá hoàn toàn:
C6H12O6 + 6O2 → 6CO2 + 6H2O + năng lượng (một phần tích luỹ trong ATP)
- Enzyme ở chất nền xử lý các sản phẩm của quá trình phân giải đường, giải phóng CO2.
- Hệ enzyme trên mào hoàn tất việc tạo ATP; càng nhiều mào, càng nhiều ATP.
- Có DNA và ribosome riêng nên ti thể tự tổng hợp được một số protein đặc trưng của mình (xem thêm: luyện tập trang 46 ở bài giải bên dưới).
Vì thế các tế bào cần nhiều năng lượng như tế bào cơ tim thường chứa rất nhiều ti thể, mào dày đặc.
Lỗi sai thường gặp
- Viết ti thể có “một lớp màng” hoặc “ba lớp màng”: ti thể có hai lớp màng.
- Nhầm màng nào gấp nếp: gấp nếp là màng trong, màng ngoài trơn nhẵn.
- Gọi nhầm mào là “hạt” hay “túi”: mào là nếp gấp của màng trong.
- Nhầm với lục lạp: lục lạp có thêm hệ thống thylakoid và chứa diệp lục; ti thể thì không.
Bài luyện tập
- Câu 1. Hai tế bào có kích thước như nhau, tế bào X có ti thể với nhiều mào hơn tế bào Y. Tế bào nào có khả năng tạo nhiều ATP hơn (nếu các điều kiện khác như nhau)? Vì sao?
Đáp án: Tế bào X, vì nhiều mào nghĩa là diện tích màng trong lớn hơn, chứa nhiều enzyme hô hấp hơn. - Câu 2. Chất nền của ti thể nằm ở vị trí nào so với các màng?
Đáp án: Nằm bên trong màng trong, được màng trong bao quanh. - Câu 3. Nêu hai đặc điểm cho thấy ti thể có khả năng tự tổng hợp một số protein.
Đáp án: Chất nền có DNA riêng và ribosome riêng.
Xem thêm các câu hỏi cùng bài
- Giải SGK Sinh học 10 Bài 9: Tế bào nhân thực
- Lý thuyết Sinh học 10 Bài 9: Tế bào nhân thực
- Vì sao ti thể tổng hợp được một số protein đặc trưng
- Mô tả cấu tạo của lục lạp (Hình 9.9)
- So sánh cấu trúc của ti thể và lục lạp
Câu hỏi thường gặp
Ti thể có mấy lớp màng?
Ti thể có hai lớp màng: màng ngoài trơn nhẵn và màng trong gấp nếp thành các mào.
Mào của ti thể là gì và có vai trò gì?
Mào là các nếp gấp của màng trong nhô vào chất nền. Mào làm tăng diện tích màng trong, giúp chứa nhiều enzyme hô hấp hơn nên tạo được nhiều ATP hơn.
Chất nền của ti thể chứa những gì?
Chất nền chứa nhiều enzyme, DNA dạng vòng và ribosome riêng, nên ti thể tự tổng hợp được một số protein của mình.
Vì sao tế bào cơ tim có nhiều ti thể?
Cơ tim co bóp liên tục, cần rất nhiều năng lượng. Ti thể là nơi tạo phần lớn ATP của tế bào nên tế bào cơ tim chứa nhiều ti thể với nhiều mào.