Trả lời nhanh
“Bài thơ Đường núi của Nguyễn Đình Thi” là một văn bản nghị luận văn học do nhà thơ, nhà phê bình Vũ Quần Phương viết, in trong sách Ngữ văn 7 Kết nối tri thức. Tác giả dùng lí lẽ và dẫn chứng lấy từ chính bài thơ để làm rõ vẻ đẹp nội dung, nghệ thuật của “Đường núi”, qua đó khẳng định tài năng của Nguyễn Đình Thi. Văn bản có bố cục 3 phần, phương thức biểu đạt chính là nghị luận.
Bài này có một chỗ học sinh rất hay nhầm: người viết văn bản không phải là Nguyễn Đình Thi. Nguyễn Đình Thi là tác giả bài thơ “Đường núi”, còn Vũ Quần Phương là người đọc, cảm nhận rồi viết bài bình về bài thơ ấy. Nắm được điều này, em sẽ hiểu bài học đang dạy em cách đọc và viết về một tác phẩm văn học.
1. Tác giả văn bản: Vũ Quần Phương
- Tên thật: Vũ Ngọc Chúc, sinh năm 1940.
- Quê quán: sinh ra ở quê mẹ (Từ Liêm, Hà Nội), quê cha ở Hải Hậu, Nam Định.
- Vai trò: nhà thơ, nhà báo, nhà phê bình văn học; ngoài sáng tác và phê bình, ông còn dịch thơ.
- Giải thưởng: Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật năm 2007.
- Tác phẩm tiêu biểu: các tập thơ Cỏ mùa xuân, Hoa trong cây, Vầng trăng trong xe bò…
- Phong cách bình thơ: lời văn nhẹ nhàng, tinh tế; ông đọc thơ bằng con mắt của người làm thơ nên thường chỉ ra được cái hay ở từng chữ, từng nhịp.
2. Tác giả bài thơ được bàn luận: Nguyễn Đình Thi
- Nguyễn Đình Thi (1924–2003), quê gốc Hà Nội, sinh ở Luang Prabang (Lào).
- Ông là một nghệ sĩ đa tài: làm thơ, viết tiểu thuyết, viết kịch, sáng tác nhạc (ca khúc “Người Hà Nội”, “Diệt phát xít”) và viết lí luận phê bình.
- Thơ ông thường mang dáng dấp tự do, giàu nhạc điệu bên trong hơn là vần điệu bên ngoài; nổi bật là tình yêu đất nước, quê hương.
- Tác phẩm tiêu biểu: bài thơ “Đất nước”, tiểu thuyết “Vỡ bờ”, “Xung kích”, vở kịch “Rừng trúc”…
- Ông được tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật năm 1996.
3. Tìm hiểu chung về văn bản
| Mục | Nội dung |
|---|---|
| Xuất xứ | Trích từ sách Thơ hay có lời bình (tuyển 100 bài, Vân Long tuyển chọn) |
| Thể loại | Văn bản nghị luận văn học (nghị luận phân tích một tác phẩm thơ) |
| Phương thức biểu đạt chính | Nghị luận, kết hợp biểu cảm |
| Vấn đề nghị luận | Vẻ đẹp nội dung và nghệ thuật của bài thơ “Đường núi”; tài năng của Nguyễn Đình Thi |
| Vị trí trong sách | Ngữ văn 7 Kết nối tri thức, tập một, chủ đề Giai điệu đất nước (cùng nhóm với “Gò Me”, “Chiều biên giới”) |
4. Bố cục 3 phần
- Phần 1 (đoạn mở đầu): nêu ấn tượng chung và đánh giá khái quát về giá trị nghệ thuật của bài thơ, cho thấy sự say mê của người viết.
- Phần 2 (các đoạn giữa): phân tích cụ thể vẻ đẹp nội dung và nghệ thuật: hình ảnh thiên nhiên núi rừng, cảm xúc của con người, cách dùng từ, nhịp điệu.
- Phần 3 (đoạn cuối): khẳng định cái tài, cái hồn thơ của Nguyễn Đình Thi.
Mẹo nhớ: “Ấn tượng – Phân tích – Khẳng định”. Đây cũng chính là khung em có thể dùng khi tự viết đoạn văn hay bài văn phân tích một bài thơ.
5. Cách lập luận: ý kiến – lí lẽ – bằng chứng
Muốn hiểu sâu văn bản, em không chỉ nhớ “bài nói gì” mà phải thấy “người viết thuyết phục ta bằng cách nào”. Vũ Quần Phương làm theo một chuỗi khá đều:
- Ý kiến: nhận xét về một nét hay của bài thơ (chẳng hạn cảnh núi rừng được vẽ bằng ít nét mà gợi nhiều, hay cảm xúc con người hoà vào cảnh vật).
- Bằng chứng: trích chính những câu thơ, từ ngữ, hình ảnh trong bài “Đường núi”.
- Lí lẽ: giải thích vì sao chữ ấy, hình ảnh ấy hay: nó gợi ra điều gì, tạo cảm giác gì, khác cách nói thông thường ra sao.
Điểm đáng học là người viết không kể lại bài thơ. Ông đi vào từng chi tiết nhỏ rồi nâng lên thành nhận xét về hồn thơ. Khi soạn bài, em hãy mở SGK, gạch chân câu thơ được trích ở mỗi đoạn, rồi ghi bên lề câu nhận xét tương ứng của tác giả. Làm vậy em sẽ tự lập được bảng “ý kiến – bằng chứng” rất nhanh.
6. Giá trị nội dung
- Giúp người đọc cảm nhận đầy đủ, sâu sắc hơn vẻ đẹp bài thơ “Đường núi”: cảnh núi rừng vừa hùng vĩ vừa thơ mộng, cuộc sống và con người miền núi gần gũi, ấm áp.
- Làm nổi bật tâm hồn nhạy cảm, tình yêu thiên nhiên, đất nước của nhà thơ Nguyễn Đình Thi.
- Khẳng định tài năng nghệ thuật của Nguyễn Đình Thi; đồng thời bộc lộ sự trân trọng, say mê của Vũ Quần Phương với bài thơ.
7. Giá trị nghệ thuật
- Bố cục rõ ràng, ý kiến được triển khai mạch lạc, lí lẽ chặt chẽ.
- Bằng chứng chọn lọc, lấy trực tiếp từ bài thơ nên có sức thuyết phục.
- Lời văn bình dị mà giàu hình ảnh, giàu cảm xúc; đọc bài bình như đọc một bài tản văn.
- Kết hợp nhuần nhuyễn nghị luận với biểu cảm: người viết vừa phân tích bằng lí trí vừa chia sẻ rung động của mình.
8. Đặc điểm văn bản nghị luận phân tích tác phẩm văn học rút ra từ bài
| Đặc điểm | Biểu hiện trong văn bản |
|---|---|
| Có vấn đề nghị luận rõ ràng | Cái hay của bài thơ “Đường núi” |
| Có hệ thống ý kiến | Nhận xét về cảnh, về người, về ngôn ngữ thơ, về tài năng tác giả |
| Bằng chứng lấy từ tác phẩm | Các câu thơ, từ ngữ, hình ảnh được trích |
| Lí lẽ giải thích cái hay | Phân tích tác dụng của từ ngữ, nhịp điệu, hình ảnh |
| Có cảm xúc của người viết | Những lời bày tỏ sự thích thú, trân trọng |
9. Gợi ý soạn bài: những câu hỏi cần trả lời được
- Văn bản bàn về vấn đề gì? Vẻ đẹp nội dung, nghệ thuật của bài thơ “Đường núi” và tài năng của Nguyễn Đình Thi.
- Người viết dựa vào đâu để đánh giá? Dựa vào câu chữ, hình ảnh, nhịp điệu cụ thể của bài thơ, không nói chung chung.
- Vì sao có thể nói văn bản vừa là nghị luận vừa giàu cảm xúc? Vì lí lẽ đi kèm lời bày tỏ rung động; người viết phân tích bằng con mắt của một nhà thơ.
- Em học được gì để tự viết về một bài thơ? Đọc kĩ, chọn chi tiết đặc sắc, trích dẫn chính xác, giải thích tác dụng, rồi nêu cảm nghĩ riêng.
Bản soạn chi tiết theo từng câu hỏi trong sách có tại Soạn bài Bài thơ Đường núi của Nguyễn Đình Thi.
10. Tóm tắt văn bản (hai mẫu tự viết)
Mẫu ngắn: Bằng những lí lẽ tinh tế và dẫn chứng lấy từ bài thơ, Vũ Quần Phương chỉ ra vẻ đẹp của cảnh và người nơi đường núi trong thơ Nguyễn Đình Thi, từ đó khẳng định tài năng và tâm hồn yêu đất nước của nhà thơ.
Mẫu theo bố cục: Mở đầu, tác giả bày tỏ ấn tượng sâu đậm và đánh giá cao giá trị nghệ thuật của bài thơ “Đường núi”. Tiếp đó, ông lần lượt phân tích hình ảnh thiên nhiên núi rừng, những nét sinh hoạt của con người cùng cách dùng từ, tạo nhịp của nhà thơ, chỉ ra cái hay của từng chi tiết. Cuối cùng, ông khẳng định cái tài của Nguyễn Đình Thi: chỉ bằng ít lời mà gợi được cả một không gian đầy sức sống.
Em có thể tham khảo thêm các mẫu tóm tắt Bài thơ Đường núi.
11. Lỗi sai thường gặp
- Nhầm tác giả: ghi văn bản do Nguyễn Đình Thi viết. Đúng: Vũ Quần Phương viết, Nguyễn Đình Thi là tác giả bài thơ được bình.
- Nhầm thể loại: cho rằng đây là thơ hoặc tùy bút. Đúng: văn bản nghị luận văn học.
- Tóm tắt thành kể lại bài thơ: tóm tắt phải nêu được các ý kiến của người viết, không chỉ liệt kê hình ảnh thơ.
- Lẫn lí lẽ với bằng chứng: câu thơ được trích là bằng chứng; lời giải thích cái hay mới là lí lẽ.
12. Luyện tập có đáp án
Câu 1. Vì sao văn bản lấy dẫn chứng chủ yếu từ chính bài thơ “Đường núi”?
Đáp án: Vì đối tượng nghị luận là bài thơ; chỉ có câu chữ của bài thơ mới chứng minh trực tiếp và thuyết phục nhất cho nhận xét của người viết.
Câu 2. Chỉ ra điểm giống nhau về thể loại giữa văn bản này và một bài văn em viết để phân tích bài thơ “Gò Me”.
Đáp án: Cả hai đều là nghị luận văn học: có vấn đề nghị luận, ý kiến, lí lẽ, bằng chứng lấy từ tác phẩm, kết hợp cảm xúc người viết. Xem lại bài Gò Me để làm bài.
Câu 3. Viết đoạn văn 5–7 câu nêu một điều em học được từ cách bình thơ của Vũ Quần Phương.
Gợi ý: Câu chủ đề nêu điều học được (ví dụ: muốn thấy cái hay của thơ phải đọc chậm từng chữ). Các câu tiếp theo giải thích, lấy ví dụ từ văn bản, liên hệ cách em sẽ áp dụng khi đọc bài “Chiều biên giới” hoặc một bài thơ em yêu thích. Câu kết khẳng định lại ý.
13. Các văn bản cùng chủ đề và tài liệu ôn tập
- Tác giả – tác phẩm: Chiều biên giới
- Tác giả – tác phẩm: Tháng giêng mơ về trăng non rét ngọt
- Tác giả – tác phẩm: Chuyện cơm hến
- Tác giả tác phẩm Ngữ văn 7 Kết nối tri thức
- Soạn văn 7 Kết nối tri thức
- Giải SBT Ngữ văn 7 Kết nối tri thức
- Giải VTH Ngữ văn 7 Kết nối tri thức
- Đề thi Ngữ văn 7 Kết nối tri thức
- Văn mẫu lớp 7 Kết nối tri thức
- Soạn văn 7 (cả 3 bộ sách)
Cùng chuyên đề: Mục lục khác cùng môn, lớp: Đề thi cuối kì 1 Văn 7 Kết nối tri thức: 2 đề có đáp án, dàn ý phần Viết; Đề thi học kì 1 Ngữ văn 7 có đáp án (3 bộ sách): 3 đề mẫu kèm hướng dẫn chấm; Đồng dao mùa xuân – Nguyễn Khoa Điềm: tác giả, tác phẩm, nội dung.
Câu hỏi thường gặp
Ai là tác giả văn bản Bài thơ Đường núi của Nguyễn Đình Thi?
Văn bản do nhà thơ, nhà phê bình Vũ Quần Phương viết. Nguyễn Đình Thi là tác giả bài thơ "Đường núi", tức là đối tượng được bàn luận.
Văn bản Bài thơ Đường núi của Nguyễn Đình Thi thuộc thể loại gì?
Đây là văn bản nghị luận văn học, cụ thể là nghị luận phân tích một tác phẩm thơ. Phương thức biểu đạt chính là nghị luận, có kết hợp biểu cảm.
Văn bản được chia làm mấy phần?
Có 3 phần: mở đầu nêu ấn tượng và đánh giá chung về bài thơ; phần giữa phân tích vẻ đẹp nội dung, nghệ thuật; phần cuối khẳng định tài năng của Nguyễn Đình Thi.
Văn bản lấy từ đâu?
Văn bản trích từ sách Thơ hay có lời bình (tuyển 100 bài) do Vân Long tuyển chọn.