Trả lời nhanh
Gò me là bài thơ tự do của Hoàng Tố Nguyên, viết năm 1956 khi tác giả là người Nam Bộ tập kết ra Bắc. Bài thơ hồi tưởng cảnh quê miền Nam bình dị: con đê, ruộng lúa, ao làng, tuổi thơ chăn bò, tiếng hò quê. Qua đó, nhà thơ gửi gắm nỗi nhớ quê da diết và tình yêu quê hương sâu nặng.
1. Nhà thơ Hoàng Tố Nguyên
Hoàng Tố Nguyên (tên thật là Lê Hoằng Mưu) là nhà thơ người Nam Bộ. Ông tham gia kháng chiến và hoạt động văn nghệ ở chiến khu miền Tây Nam Bộ từ thời chống thực dân Pháp. Năm 1954, ông tập kết ra miền Bắc và tiếp tục sáng tác ở đây.
- Phong cách: giọng thơ đằm thắm, ân tình, đậm màu sắc Nam Bộ; cảm xúc tinh tế, tha thiết với quê hương, đất nước.
- Tác phẩm tiêu biểu: Gò me, Quê chung, Từ nhớ đến thương, truyện thơ Đổi đời…
Mẹo nhớ: nhắc đến Hoàng Tố Nguyên, hãy nghĩ ngay đến “người con Nam Bộ nhớ quê từ đất Bắc”. Hoàn cảnh này giải thích gần như mọi cảm xúc trong bài.
2. Hoàn cảnh ra đời và thể loại
- Hoàn cảnh: bài thơ được viết vào năm 1956, khi đất nước tạm bị chia cắt. Người cán bộ, chiến sĩ tập kết ở miền Bắc chưa thể về thăm quê miền Nam, nên nỗi nhớ càng thêm da diết.
- Thể thơ: thơ tự do – số chữ trong dòng không đều, nhịp linh hoạt như dòng hồi tưởng, có cả lời hò xen vào.
- Phương thức biểu đạt: biểu cảm kết hợp miêu tả (có yếu tố tự sự nhẹ khi nhắc lại tuổi thơ).
Lưu ý: đoạn thơ trong SGK có chỗ lược bớt (dấu […]), nên khi làm bài hãy bám vào phần văn bản được học.
3. Bố cục bài thơ
| Phần | Nội dung chính |
|---|---|
| Phần 1 | Bức tranh làng quê: bờ biển, ngọn hải đăng, con đê, ruộng đồng, ao làng, vườn mía, khói bếp, các cô gái cấy lúa hát hò. |
| Phần 2 | Hồi ức tuổi thơ: cắt cỏ, chăn bò, nằm dưới hàng me nghe tre thổi sáo. |
| Phần 3 | Hình ảnh gia đình: lời ru của mẹ, tiếng chim cu, tiếng hò vang trên đồng lúa chín, người chị thẹn thò giã gạo, nấu canh chua. |
4. Phân tích nội dung
4.1. Bức tranh quê hương giàu màu sắc, âm thanh
Nhà thơ mở đầu bằng vị trí quê: nhà “trông ra bể”, ban đêm có ánh đèn hải đăng. Tiếp đó là con đê cát đỏ viền cỏ và tiếng nhạc ngựa “leng keng” lên chợ. Chỉ vài nét, ta thấy một vùng quê ven biển vừa thanh bình vừa có nhịp sống rộn ràng.
Cảnh làng quê có đủ hình, màu, âm thanh và cả mùi vị: lúa xanh, hoa keo chói rực, ao làng “trăng tắm, mây bơi”, vườn mía lao xao, khói bếp nhẹ trên mái lá. Cách nói “trăng tắm, mây bơi” là nhân hoá, làm cái ao nhỏ trở nên sống động, thơ mộng.
4.2. Con người quê hương và tiếng hò
Con người hiện lên qua những cô gái cấy lúa, má núng đồng tiền, nghiêng nón làm duyên. Tiếng hò là nét văn hoá đặc trưng của Nam Bộ, được đặt trong dấu ngoặc kép như tiếng vọng từ ký ức. Chính câu hò “Trai Biên Hòa lụy gái Gò me” cho thấy cái đẹp ở đây là giọng hò, là sự duyên dáng, chứ không phải “sắc lịch” bề ngoài.
Điệp khúc hò xuất hiện hai lần, ở đầu và cuối đoạn trích, tạo kết cấu vòng tròn: ký ức quê hương cứ trở đi trở lại trong tâm trí người xa quê.
4.3. Tuổi thơ và tình cảm gia đình
Phần hồi ức tuổi thơ có nhịp thơ ngắn, nhẹ như tiếng thở dài: “Ôi, thuở ấu thơ”. Cậu bé cắt cỏ, chăn bò, nằm dưới hàng me nghe tre thổi sáo, lòng theo bướm, theo chim. Hình ảnh “Me non cong vắt lưỡi liềm” là phép so sánh sáng tạo, quan sát tinh tế về chiếc lá/quả me non quê nhà.
Cuối bài là không khí gia đình: võng mẹ đưa, chim cu gáy giữa trưa hanh nồng, người chị má đỏ thẹn thò giã gạo, nấu canh chua. Những chi tiết nhỏ ấy khiến quê hương không còn là khái niệm lớn lao mà là mái nhà, người thân, bữa cơm giản dị.
5. Giá trị nghệ thuật
- Ngôn ngữ đậm chất Nam Bộ: từ ngữ, giọng hò, hương vị canh chua mộc mạc.
- Hình ảnh giàu sức gợi, cảm xúc; nhiều biện pháp nhân hoá, so sánh.
- Thể thơ tự do giúp mạch cảm xúc tuôn chảy tự nhiên theo dòng hồi tưởng.
- Kết hợp miêu tả với biểu cảm; xen lời hò vào lời thơ tạo âm hưởng dân gian.
6. Nội dung và ý nghĩa
Bài thơ thể hiện nỗi nhớ quê hương tha thiết của người con Nam Bộ sống xa quê. Qua dòng hồi tưởng, Gò Me hiện lên sống động đến mức người đọc như đang nghe, đang thấy và sống cùng cảnh vật ấy. Bài thơ nhắc chúng ta biết trân trọng những điều bình dị nhất: tiếng hát ru, cánh đồng, bữa cơm nhà.
7. Lỗi thường gặp khi học bài
- Nhầm “Gò me” là một địa danh được tả bằng ngôi thứ ba; thực ra đây là lời tự bạch của người xa quê, giọng thơ xưng “tôi”.
- Chỉ liệt kê hình ảnh mà quên nêu tác dụng (gợi nhớ, gợi cảm xúc, thể hiện tình yêu quê).
- Bỏ sót hoàn cảnh sáng tác (1956, đất nước chia cắt) nên không giải thích được vì sao nỗi nhớ da diết.
- Gọi sai thể thơ: bài này là thơ tự do, không phải lục bát hay thơ bảy chữ.
8. Luyện tập
- Câu hỏi: Vì sao tiếng hò được nhắc lại hai lần trong đoạn trích?
Gợi ý: Để tạo kết cấu lặp, nhấn mạnh tiếng hò là nét đặc trưng của quê, đồng thời cho thấy ký ức ấy luôn vang vọng trong lòng người xa quê. - Câu hỏi: Chỉ ra một biện pháp tu từ và nêu tác dụng.
Gợi ý: Nhân hoá “Ao làng trăng tắm, mây bơi” làm cảnh vật sinh động, gần gũi, thơ mộng. - Đoạn văn ngắn mẫu (3–4 câu): “Đọc Gò me, em cảm nhận rõ nỗi nhớ quê của tác giả. Quê hương hiện lên qua con đê, ao làng, tiếng hò và hàng me thuở nhỏ. Tất cả đều giản dị mà ấm áp. Nhờ vậy, em hiểu quê hương trước hết là những điều thân thuộc gắn với tuổi thơ mỗi người.”
9. Tài liệu liên quan
- Soạn bài Gò me – Ngữ văn 7 Kết nối tri thức
- Các mẫu tóm tắt Gò me
- Đoạn văn cảm nhận về đoạn thơ “Ôi, thuở ấu thơ…”
- Tác giả, tác phẩm Ngữ văn 7 Kết nối tri thức
- Tác giả – tác phẩm: Mùa xuân nho nhỏ
- Tác giả – tác phẩm: Bài thơ đường núi
- Tác giả – tác phẩm: Chiều biên giới
- Tác giả – tác phẩm: Tháng giêng mơ về trăng non rét ngọt
- Soạn văn 7 – Kết nối tri thức
- Văn mẫu lớp 7 – Kết nối tri thức
Cùng chuyên đề: Mục lục khác cùng môn, lớp: Đề thi cuối kì 1 Văn 7 Kết nối tri thức: 2 đề có đáp án, dàn ý phần Viết; Vở thực hành Ngữ văn 7 Kết nối tri thức: mục lục giải VTH Tập 1, Tập 2; Văn bản Mẹ (Đỗ Trung Lai): tác giả, nội dung, nghệ thuật – Ngữ văn 7.
Câu hỏi thường gặp
Bài thơ Gò me của ai, viết năm nào?
Bài thơ của nhà thơ Hoàng Tố Nguyên, viết năm 1956 khi tác giả tập kết ở miền Bắc, nhớ về quê hương Nam Bộ.
Bài thơ Gò me thuộc thể thơ gì?
Gò me thuộc thể thơ tự do, số chữ mỗi dòng không đều, nhịp thơ linh hoạt theo mạch hồi tưởng, xen lời hò dân gian.
Nội dung chính của bài thơ Gò me là gì?
Bài thơ thể hiện nỗi nhớ quê hương da diết của người con Nam Bộ xa quê, qua hình ảnh con đê, ao làng, tiếng hò, tuổi thơ và gia đình.
Nét nghệ thuật nổi bật của Gò me là gì?
Ngôn ngữ đậm chất Nam Bộ, hình ảnh giàu sức gợi, dùng nhân hoá, so sánh và kết hợp miêu tả với biểu cảm, xen lời hò dân gian.