Trả lời nhanh
Tế bào vi khuẩn là tế bào nhân sơ nên không có nhân hoàn chỉnh (không có màng nhân) và không có các bào quan có màng bao bọc như ti thể, lục lạp, lưới nội chất, bộ máy Golgi, lysosome. Trong câu trắc nghiệm, hãy chọn phương án là một trong các thành phần này. Vi khuẩn vẫn có màng sinh chất, tế bào chất, ribosome và DNA.
Vì sao vi khuẩn không có những thành phần đó?
Vi khuẩn thuộc nhóm sinh vật nhân sơ (prokaryote). Đặc điểm cốt lõi của nhóm này là vật chất di truyền không được bao bọc bởi màng, nằm trong vùng nhân cùng với tế bào chất.
Tế bào cũng không chia thành các “ngăn” bằng hệ thống màng trong. Vì vậy vi khuẩn không có ti thể, lục lạp, lưới nội chất hay bộ máy Golgi. Các phản ứng chuyển hoá diễn ra ngay ở tế bào chất hoặc trên màng sinh chất.
Bảng thành phần có và không có ở tế bào vi khuẩn
| Thành phần | Ở vi khuẩn | Ghi chú |
|---|---|---|
| Màng sinh chất | Có | Bao quanh tế bào chất, kiểm soát trao đổi chất |
| Tế bào chất | Có | Chứa ribosome, các hạt dự trữ |
| Ribosome | Có | Loại nhỏ (70S), không có màng bao |
| DNA vòng ở vùng nhân | Có | Không có màng nhân; có thể có thêm plasmid |
| Thành tế bào (peptidoglycan) | Có ở hầu hết | Một số ít như Mycoplasma không có |
| Vỏ nhầy, tiên mao, lông (pili) | Có ở một số loài | Bảo vệ, di chuyển, bám dính |
| Nhân hoàn chỉnh (màng nhân) | Không | Đặc trưng của tế bào nhân thực |
| Ti thể, lục lạp | Không | Bào quan có màng kép |
| Lưới nội chất, bộ máy Golgi, lysosome | Không | Bào quan có màng đơn |
| Khung xương tế bào điển hình | Không như tế bào nhân thực | Chỉ có các protein cấu trúc đơn giản hơn |
Cách loại trừ khi gặp câu trắc nghiệm
- Màng sinh chất, tế bào chất: mọi tế bào đều có, nên không bao giờ là đáp án “không có”.
- Ribosome: vi khuẩn có, vì cần tổng hợp protein. Đây là bẫy hay gặp vì ribosome là “bào quan” nhưng không có màng.
- DNA / vùng nhân: có. Vi khuẩn không có “nhân” đúng nghĩa nhưng vẫn có vùng nhân chứa DNA.
- Thành tế bào: hầu hết vi khuẩn có, thành phần hoá học là peptidoglycan (khác thực vật là cellulose).
- Màng nhân, ti thể, lục lạp, lưới nội chất, Golgi: vi khuẩn không có. Gặp phương án này thì chọn.
Mẹo nhớ
Hãy nhớ câu: “Nhân sơ – không màng trong”. Chỉ cần thấy cụm “màng nhân” hoặc tên một bào quan có màng thì biết ngay đó không phải của vi khuẩn.
Lỗi sai thường gặp
- Nghĩ vi khuẩn “không có nhân” nghĩa là không có DNA. Thực ra DNA vẫn có, chỉ là không có màng nhân bao quanh.
- Cho rằng vi khuẩn không có ribosome. Sai, vi khuẩn có ribosome và đây là nơi tổng hợp protein.
- Nhầm vi khuẩn quang hợp (như vi khuẩn lam) có lục lạp. Chúng quang hợp nhờ sắc tố trên hệ màng trong tế bào, không có lục lạp.
- Nhầm thành tế bào vi khuẩn với thành cellulose của thực vật.
Bài luyện tập
- Kể tên 4 thành phần mà tế bào vi khuẩn luôn có.
Đáp án: màng sinh chất, tế bào chất, ribosome, DNA (vùng nhân). - Vi khuẩn lam quang hợp được nhưng không có lục lạp. Vì sao?
Đáp án: vì chúng là sinh vật nhân sơ, không có bào quan có màng; sắc tố quang hợp nằm trên hệ màng trong tế bào. - Điền khuyết: Tế bào nhân sơ khác tế bào nhân thực ở chỗ chưa có ……… và không có các ……… có màng bao bọc.
Đáp án: nhân hoàn chỉnh (màng nhân); bào quan.
Câu hỏi thường gặp
Tế bào vi khuẩn có nhân không?
Vi khuẩn không có nhân hoàn chỉnh vì không có màng nhân. Tuy nhiên DNA vẫn tồn tại ở vùng nhân, nằm trực tiếp trong tế bào chất.
Vi khuẩn có ribosome không?
Có. Vi khuẩn có ribosome loại nhỏ (70S) để tổng hợp protein. Ribosome không có màng bao nên vẫn phù hợp với cấu tạo tế bào nhân sơ.
Vi khuẩn có ti thể và lục lạp không?
Không. Ti thể, lục lạp là bào quan có màng kép, chỉ có ở tế bào nhân thực. Vi khuẩn hô hấp và quang hợp nhờ màng sinh chất hoặc hệ màng trong tế bào.
Tất cả vi khuẩn đều có thành tế bào không?
Hầu hết vi khuẩn có thành tế bào làm từ peptidoglycan. Một số ít như Mycoplasma không có thành tế bào.