Trả lời nhanh
Văn hóa Phục hưng được Ăng-ghen gọi là cuộc cách mạng tiến bộ vĩ đại vì nó phá vỡ sự thống trị tư tưởng của Giáo hội và chế độ phong kiến thời trung đại, đề cao con người, lý trí và khoa học, sinh ra nhiều “người khổng lồ” về tư duy và sáng tạo, đồng thời chuẩn bị tư tưởng cho cải cách tôn giáo, Khai sáng và cách mạng tư sản sau này.
Ăng-ghen nói gì về thời Phục hưng?
Trong tác phẩm Biện chứng của tự nhiên, Ph. Ăng-ghen nhận xét: đây là cuộc cách mạng tiến bộ vĩ đại nhất từ trước tới lúc đó, một thời đại cần đến những người khổng lồ và đã sản sinh ra những người khổng lồ về năng lực tư duy, nhiệt tình, tính cách, về tính đa dạng và sự uyên bác.
Chú ý: Ăng-ghen nói “cách mạng” nhưng Phục hưng không phải là cuộc lật đổ chính quyền bằng vũ lực. Đây là cuộc cách mạng trên lĩnh vực tư tưởng – văn hóa, làm thay đổi cách con người nhìn thế giới và nhìn chính mình.
Bối cảnh: vì sao Phục hưng xuất hiện?
- Kinh tế: từ thế kỉ XIV, ở các thành thị Italia (Vê-ni-xơ, Giê-nô-va, Phlo-ren-xơ…) xuất hiện xưởng thủ công và thương mại phát triển, hình thành tầng lớp tư sản giàu có.
- Xã hội – chính trị: tư sản có tiền nhưng chưa có địa vị chính trị, bị lãnh chúa phong kiến coi thường; họ muốn có một nền văn hóa mới phục vụ lợi ích của mình.
- Tư tưởng: Giáo hội Công giáo kìm hãm tư duy, coi thần học là chân lí duy nhất, ngăn cản khoa học, trừng phạt người dám nghĩ khác.
Vì vậy tư sản và trí thức tiến bộ quay về học hỏi tinh thần lý trí, nghệ thuật Hy Lạp – La Mã cổ đại, nhưng không phải để sao chép mà để “khôi phục và phát triển” thành văn hóa mới. Đó là lí do có tên gọi “Phục hưng”.
Năm lí do khiến Phục hưng là cuộc cách mạng tiến bộ vĩ đại
1. Đánh vào nền tảng tư tưởng của chế độ phong kiến
Thời trung đại, Giáo hội là chỗ dựa tinh thần của phong kiến. Phục hưng phê phán sự thối nát của giáo sĩ, chống thần quyền và sự mê tín, nên làm lung lay hệ tư tưởng ấy.
2. Đề cao con người – tư tưởng nhân văn
Các nhà nhân văn cho rằng con người có quyền hưởng hạnh phúc ngay ở đời này, có trí tuệ và khả năng sáng tạo, không phải chỉ chờ đợi thiên đường. Đây là bước chuyển từ “thần là trung tâm” sang “con người là trung tâm”.
3. Mở đường cho khoa học phát triển
- Cô-péc-ních (Copernicus) đưa ra thuyết Mặt Trời là trung tâm, bác bỏ quan niệm Trái Đất đứng yên của Giáo hội.
- Ga-li-lê (Galileo) dùng kính thiên văn quan sát bầu trời, ủng hộ thuyết nhật tâm và bị tòa án Giáo hội xét xử.
- Gi-oóc-đa-nô Bru-nô (Bruno) bảo vệ thuyết nhật tâm và bị thiêu sống năm 1600.
Những ví dụ này cho thấy cuộc đấu tranh giữa khoa học và thần quyền rất quyết liệt, đồng thời chứng tỏ khoa học đã dám đứng lên đối đầu.
4. Tạo nên đỉnh cao văn học – nghệ thuật
| Lĩnh vực | Đại diện tiêu biểu | Tác phẩm / đóng góp |
|---|---|---|
| Văn học | Đan-tê, Pê-trác-ca, Bô-cca-xi-ô, Sếch-xpia, Xéc-van-tét | Thần khúc, thơ trữ tình, Hamlet, Don Quixote – đề cao con người, châm biếm xã hội cũ |
| Hội họa – điêu khắc | Lê-ô-na đơ Vanh-xi, Mi-ken-lăng-giơ, Ra-pha-en | Mô-na Li-da, Bữa tiệc cuối cùng, tượng Đa-vít, bích họa nhà nguyện Xích-xtin, Trường học A-ten |
| Khoa học – kĩ thuật | Cô-péc-ních, Ga-li-lê, Gu-ten-béc | Thuyết nhật tâm, quan sát thiên văn, máy in giúp tri thức lan rộng |
Nhiều nhân vật vừa là họa sĩ, vừa là nhà khoa học, kĩ sư, nhà thơ. Đó chính là những “người khổng lồ” mà Ăng-ghen nhắc đến.
5. Chuẩn bị tư tưởng cho thời đại mới
Phục hưng đặt nền móng cho phong trào Cải cách tôn giáo ở thế kỉ XVI, cho phong trào Khai sáng thế kỉ XVIII và cho các cuộc cách mạng tư sản. Nó giải phóng tư duy để xã hội tư bản chủ nghĩa có thể ra đời.
Mẹo nhớ ý chính
Em nhớ cụm “Chống – Đề cao – Mở đường”:
- Chống thần quyền, giáo hội, mê tín;
- Đề cao con người, lý trí, tự do sáng tạo;
- Mở đường cho khoa học, nghệ thuật và chế độ tư bản.
Lưu ý khi làm bài
- Không viết Phục hưng là “quay lại thời cổ đại”. Thực chất là học tinh hoa cổ đại để sáng tạo cái mới.
- Không viết Phục hưng đã xóa bỏ chế độ phong kiến. Nó chỉ làm lung lay nền tảng tư tưởng; chế độ phong kiến còn tồn tại lâu sau đó.
- Nên nêu đủ ba nhóm: bối cảnh – nội dung/thành tựu – ý nghĩa. Có ít nhất 2–3 nhân vật làm dẫn chứng.
- Nói rõ hạn chế: phong trào chủ yếu phục vụ lợi ích tầng lớp tư sản mới, chưa giải quyết đời sống của nông dân và người lao động.
Bài mẫu trả lời (khoảng 100 chữ)
Văn hóa Phục hưng được Ăng-ghen gọi là cuộc cách mạng tiến bộ vĩ đại vì đã tạo ra bước ngoặt về tư tưởng. Phong trào phê phán Giáo hội, chống thần quyền, đề cao con người và lý trí. Khoa học có bước tiến với Cô-péc-ních, Ga-li-lê; văn học nghệ thuật đạt đỉnh cao với Đan-tê, Sếch-xpia, Lê-ô-na đơ Vanh-xi, Mi-ken-lăng-giơ. Phục hưng sinh ra những “người khổng lồ” về tri thức và tài năng, đồng thời mở đường cho cải cách tôn giáo, Khai sáng và sự ra đời của xã hội tư bản chủ nghĩa.
Luyện tập
- Câu hỏi: Vì sao nói Phục hưng không phải là sự “sao chép” văn hóa cổ đại?
Gợi ý đáp án: Vì các nhà Phục hưng chỉ lấy tinh thần lý trí và nghệ thuật cổ đại làm điểm tựa, rồi sáng tạo nội dung mới phục vụ tư sản và đề cao con người trong bối cảnh thời đại mới. - Câu hỏi: Nêu một ví dụ cho thấy khoa học thời Phục hưng va chạm với Giáo hội.
Gợi ý đáp án: Thuyết nhật tâm của Cô-péc-ních được Ga-li-lê và Bru-nô bảo vệ; Ga-li-lê bị tòa án Giáo hội xét xử, Bru-nô bị thiêu sống. - Câu hỏi: Hạn chế của Văn hóa Phục hưng là gì?
Gợi ý đáp án: Phong trào chủ yếu mang lợi ích tầng lớp tư sản, chưa xóa bỏ chế độ phong kiến, chưa cải thiện đời sống nhân dân lao động.
Câu hỏi thường gặp
Ăng-ghen đã đánh giá Phục hưng ở tác phẩm nào?
Nhận xét nổi tiếng của Ph. Ăng-ghen về Phục hưng nằm trong tác phẩm Biện chứng của tự nhiên, khi ông gọi đó là cuộc cách mạng tiến bộ vĩ đại và là thời đại sản sinh những người khổng lồ.
Phục hưng chỉ là phong trào văn hóa, sao lại gọi là cách mạng?
Vì nó làm thay đổi căn bản cách nhìn thế giới và con người, phá vỡ sự thống trị tư tưởng của Giáo hội và phong kiến, chuẩn bị cho các cuộc cách mạng chính trị – xã hội về sau.
Ai là đại diện tiêu biểu của Văn hóa Phục hưng?
Về văn học có Đan-tê, Sếch-xpia, Xéc-van-tét; về nghệ thuật có Lê-ô-na đơ Vanh-xi, Mi-ken-lăng-giơ, Ra-pha-en; về khoa học có Cô-péc-ních, Ga-li-lê.
Phục hưng bắt đầu ở đâu và khi nào?
Phong trào bắt đầu ở các thành thị Italia từ thế kỉ XIV, sau đó lan rộng sang nhiều nước Tây Âu trong thế kỉ XV–XVI.