Giải SGK Công nghệ 10 Bài 10 (Kết nối tri thức): Hình cắt và mặt cắt

Bài 10 học những gì?

Ở Bài 9 em đã biết hình chiếu vuông góc cho thấy hình dạng ngoài của vật thể. Nhưng với chi tiết có lỗ, rãnh hay khoang rỗng bên trong, hình chiếu phải dùng nhiều nét đứt nên rất khó đọc. Bài 10 giới thiệu cách “cắt” vật thể trên bản vẽ để nhìn rõ phần bên trong.

Bài gồm hai nội dung chính: khái niệm mặt cắt – hình cắt, và cách phân loại chúng. Cuối bài là phần Thực hành vẽ hình cắt toàn bộ, hình cắt một nửa và phần Vận dụng với đồ vật trong nhà.

Tóm tắt kiến thức cần nhớ

• Mặt phẳng cắt: mặt phẳng tưởng tượng dùng để cắt vật thể. Phần vật thể nằm giữa người quan sát và mặt phẳng cắt được coi là đã bỏ đi.
• Mặt cắt: chỉ gồm phần vật thể nằm trên mặt phẳng cắt.
• Hình cắt: gồm mặt cắt và phần vật thể còn lại phía sau mặt phẳng cắt, nhìn thấy khi chiếu.
• Phần vật liệu bị mặt phẳng cắt đi qua được vẽ bằng nét gạch gạch (nét liền mảnh, nghiêng khoảng 45° so với đường bao hoặc đường trục).

Giải bài tập Công nghệ 10 Bài 10 – Kết nối tri thức

Mở đầu trang 57: Hình 10.1a và 10.1b khác nhau thế nào?

Hai hình cùng biểu diễn một vật thể nhưng khác cách thể hiện:

• Hình a là hình chiếu: chỉ thấy hình dạng bên ngoài, phần khuất bên trong phải vẽ bằng nét đứt.
• Hình b là hình cắt (mặt cắt): vật thể được “cắt” nên cấu tạo bên trong hiện rõ bằng nét liền, phần vật liệu bị cắt có kẻ gạch gạch.

Xem lời giải riêng tại: Mở đầu trang 57 Công nghệ 10.

Khám phá 1 trang 58: Sắp xếp trình tự hình thành mặt cắt, hình cắt

Trình tự đúng theo Hình 10.2 là c – b – a – e – g – d. Để dễ nhớ, em hình dung như khi cắt một quả cam:

1. Xác định vật thể và chọn mặt phẳng cắt đặt ở đâu.
2. Dùng mặt phẳng cắt “cắt” vật thể, bỏ phần ở phía người quan sát.
3. Chiếu phần còn lại lên mặt phẳng hình chiếu để được hình.
4. Kẻ gạch gạch vào phần vật liệu bị cắt, hoàn thiện hình cắt hoặc mặt cắt.

Cách giải đầy đủ ở đây: Khám phá 1 trang 58.

Khám phá 2 trang 58: Phân biệt mặt cắt và hình cắt

Tiêu chí	Mặt cắt	Hình cắt
Biểu diễn gì?	Chỉ phần vật thể nằm trên mặt phẳng cắt	Mặt cắt + phần vật thể còn lại phía sau mặt phẳng cắt
Thấy được	Hình phẳng, không có chiều sâu	Có cả đường bao phía sau mặt cắt
Dùng khi	Chỉ cần biết hình dạng tiết diện (thanh, trục, nan…)	Cần thấy cấu tạo bên trong (lỗ, ổ, khoang…)

Mẹo nhớ: mặt cắt = “chỉ lát cắt”, hình cắt = “lát cắt + phần phía sau”. Chi tiết: Khám phá 2 trang 58.

Luyện tập trang 59: Gọi tên các hình 1, 2, 3, 4 ở Hình 10.5

• Hình 1: hình cắt A-A
• Hình 2: mặt cắt B-B
• Hình 3: mặt cắt A-A
• Hình 4: hình cắt B-B

Cách nhận biết nhanh: hình nào chỉ có phần kẻ gạch gạch, không có thêm đường bao phía sau thì là mặt cắt. Hình nào ngoài phần gạch còn có các nét thể hiện phần vật thể phía sau thì là hình cắt. Tên hình (A-A, B-B) trùng với kí hiệu mặt phẳng cắt đánh dấu trên hình chiếu. Xem thêm: Luyện tập trang 59.

Khám phá trang 61: So sánh hai mặt cắt ở Hình 10.9

Tiêu chí	Mặt cắt chập	Mặt cắt rời
Vị trí vẽ	Chồng ngay lên hình chiếu tương ứng	Vẽ ra ngoài hình chiếu, thường đặt gần vị trí cắt
Mức độ phức tạp	Hình dạng đơn giản	Hình dạng phức tạp
Nét vẽ đường bao	Nét liền mảnh	Nét liền đậm

Lý do hợp lí: mặt cắt đơn giản vẽ chồng lên hình chiếu sẽ không rối hình, còn mặt cắt phức tạp cần tách ra và vẽ đậm để đọc rõ kích thước, hình dạng. Lời giải riêng: Khám phá trang 61.

Phân loại hình cắt

Loại	Cách cắt	Dùng khi	Dấu hiệu nhận biết
Hình cắt toàn bộ	Một mặt phẳng cắt qua toàn bộ vật thể	Vật có cấu tạo bên trong đơn giản, hoặc không đối xứng	Cả hình là hình cắt
Hình cắt một nửa	Vẽ một nửa hình cắt ghép với một nửa hình chiếu	Vật thể đối xứng, cần thấy cả ngoài lẫn trong	Hai nửa ngăn cách bằng trục đối xứng (nét chấm gạch mảnh)
Hình cắt cục bộ	Chỉ cắt một phần nhỏ của vật	Chỉ cần làm rõ một chỗ (một lỗ, một rãnh)	Phần cắt giới hạn bằng nét lượn sóng

Hướng dẫn phần Thực hành

Thực hành 1 trang 63: Vẽ hình cắt toàn bộ A-A

Đề cho hai hình chiếu (Hình 10.16) và yêu cầu vẽ hình cắt toàn bộ A-A. Em làm theo các bước sau:

1. Tìm vị trí mặt phẳng cắt A-A trên hình chiếu (có nét cắt và mũi tên chỉ hướng nhìn).
2. Vẽ lại hình chiếu tương ứng với hướng nhìn, đổi các nét đứt của phần khuất đã được cắt thành nét liền.
3. Kẻ gạch gạch vào phần vật liệu bị mặt phẳng cắt đi qua, không kẻ vào lỗ rỗng.
4. Ghi tên hình cắt “A-A” phía trên hình.

Đối chiếu: Thực hành 1 trang 63.

Thực hành 2 trang 63: Vẽ hình cắt một nửa B-B

1. Kiểm tra vật thể có đối xứng không (Hình 10.17 là vật đối xứng nên dùng được hình cắt một nửa).
2. Chia hình bằng trục đối xứng. Một nửa vẽ hình chiếu ngoài, nửa còn lại vẽ hình cắt.
3. Kẻ gạch gạch chỉ ở nửa hình cắt.
4. Ở nửa hình chiếu, không vẽ nét đứt của phần khuất vì phần trong đã thể hiện ở nửa cắt.

Tham khảo: Thực hành 2 trang 63.

Vận dụng trang 63: Vẽ hình cắt, mặt cắt đồ vật trong nhà

Em có thể chọn cốc nước, ghế sofa, chiếc ống nhựa, quả bóng đá… Ví dụ với cái cốc hình trụ rỗng: cắt dọc theo trục sẽ được hình cắt hai thành cốc và đáy; cắt ngang thân cốc sẽ được mặt cắt hình vành khăn. Gợi ý khác ở: Vận dụng trang 63.

Lỗi sai thường gặp

• Kẻ gạch gạch cả vào chỗ lỗ rỗng. Chỉ kẻ vào phần vật liệu thật sự bị cắt.
• Vẫn giữ nét đứt cho phần khuất đã được cắt ra. Trong hình cắt, phần đó phải vẽ nét liền.
• Nhầm nét liền mảnh với nét liền đậm khi vẽ đường bao mặt cắt chập và mặt cắt rời.
• Dùng hình cắt một nửa cho vật không đối xứng.
• Quên ghi tên hình (A-A, B-B) hoặc ghi không khớp với kí hiệu mặt phẳng cắt.

Bài luyện tập tự đặt

1. Đề: Một ống lót hình trụ rỗng được cắt bằng mặt phẳng vuông góc với trục. Hình thu được là mặt cắt hay hình cắt? Hình dạng ra sao?
   Đáp án: Nếu chỉ vẽ phần nằm trên mặt phẳng cắt thì là mặt cắt, có hình vành khăn (hai đường tròn đồng tâm, giữa kẻ gạch gạch).
2. Đề: Vẫn ống lót đó, em muốn thể hiện cả thành ống lẫn đường kính lỗ trên một hình duy nhất, lại biết ống đối xứng. Nên chọn loại nào?
   Đáp án: Hình cắt một nửa (hoặc hình cắt toàn bộ nếu đề yêu cầu); hai nửa ngăn cách bằng trục đối xứng.
3. Đề: Một tấm thép đặc chỉ có một lỗ nhỏ ở góc. Muốn làm rõ lỗ này mà không vẽ cả vật, dùng hình gì?
   Đáp án: Hình cắt cục bộ, phần cắt giới hạn bằng nét lượn sóng.

Xem thêm

• Lý thuyết Công nghệ 10 Bài 10
• 20 câu trắc nghiệm Công nghệ 10 Bài 10
• Bài 9: Hình chiếu vuông góc
• Bài 11: Hình chiếu trục đo
• Giải SGK Công nghệ 10 – Kết nối tri thức

Câu hỏi thường gặp

Mặt cắt khác hình cắt ở điểm nào?

Mặt cắt chỉ biểu diễn phần vật thể nằm trên mặt phẳng cắt. Hình cắt biểu diễn mặt cắt cùng với hình chiếu của phần vật thể còn lại phía sau mặt phẳng cắt.

Mặt cắt chập và mặt cắt rời khác nhau thế nào?

Mặt cắt chập vẽ chồng lên hình chiếu, dùng cho hình dạng đơn giản, đường bao nét liền mảnh. Mặt cắt rời vẽ ngoài hình chiếu, dùng cho hình dạng phức tạp, đường bao nét liền đậm.

Khi nào dùng hình cắt một nửa?

Dùng khi vật thể đối xứng và cần thấy cả hình dạng bên ngoài lẫn cấu tạo bên trong. Một nửa vẽ hình chiếu, nửa kia vẽ hình cắt, ngăn cách bằng trục đối xứng.

Nét gạch gạch trên hình cắt dùng để làm gì?

Nét gạch gạch (liền mảnh, nghiêng khoảng 45°) đánh dấu phần vật liệu bị mặt phẳng cắt đi qua, giúp phân biệt phần đặc với phần rỗng.

Bài học liên quan

• Phân loại công nghệ dựa vào căn cứ nào sau đây?
• Trình bày quy trình chuẩn bị hạt giống trong trồng trọt
• Phân bón hóa học có đặc điểm nào sau đây? Giải thích chi tiết
• Trồng trọt công nghệ cao có đặc điểm gì? Ưu điểm và nhược điểm
• Có mấy căn cứ để phân loại công nghệ? Giải thích kèm ví dụ
• Giống đối chứng là gì? Vì sao khi chọn giống phải so sánh với giống đối chứng?