Trả lời nhanh
Để vẽ hình chiếu vuông góc của vật thể, em chọn hướng nhìn từ trước làm hình chiếu đứng, rồi chiếu xuống mặt phẳng nằm ngang được hình chiếu bằng, chiếu sang mặt phẳng bên được hình chiếu cạnh. Sau đó vẽ ba hình thẳng hàng, đúng kích thước, cạnh thấy vẽ nét liền, cạnh khuất vẽ nét đứt.
Đề bài “vẽ hình chiếu vuông góc của vật thể cho ở hình 9.12″ yêu cầu em nhìn hình vẽ vật thể trong sách rồi vẽ ba hình chiếu của nó. Hình vật thể mỗi bản sách một khác, nên ở đây thầy cô hướng dẫn quy trình làm chung và làm mẫu một vật thể tương tự (hình chữ L). Em chỉ cần áp dụng đúng các bước vào hình trong sách của mình.
Ôn nhanh: ba hình chiếu và vị trí của chúng
| Hình chiếu | Hướng nhìn | Vị trí trên bản vẽ | Cho biết kích thước |
|---|---|---|---|
| Hình chiếu đứng | Từ trước ra sau | Góc trên bên trái | Chiều dài, chiều cao |
| Hình chiếu bằng | Từ trên xuống | Ngay dưới hình chiếu đứng | Chiều dài, chiều rộng |
| Hình chiếu cạnh | Từ trái sang phải | Bên phải hình chiếu đứng | Chiều rộng, chiều cao |
Mẹo nhớ: đứng – bằng cùng chiều dài, đứng – cạnh cùng chiều cao, bằng – cạnh cùng chiều rộng. Ba hình phải “khớp” nhau theo ba quy tắc này.
Năm bước vẽ hình chiếu vuông góc
- Quan sát vật thể: xác định vật gồm những khối cơ bản nào (hộp chữ nhật, lăng trụ, hình trụ…) và chúng ghép với nhau ra sao.
- Chọn hướng chiếu đứng: chọn mặt nhìn từ trước sao cho thấy rõ hình dạng đặc trưng nhất của vật.
- Vẽ hình chiếu đứng bằng nét mỏng trước, đúng chiều dài và chiều cao.
- Vẽ hình chiếu bằng và hình chiếu cạnh: dóng đường thẳng từ hình chiếu đứng xuống (giữ chiều dài) và sang phải (giữ chiều cao), rồi lấy chiều rộng cho hai hình còn lại.
- Kiểm tra và tô đậm: cạnh nhìn thấy tô nét liền đậm, cạnh bị che khuất vẽ nét đứt, trục đối xứng vẽ nét chấm gạch.
Ví dụ minh hoạ: vật thể hình chữ L
Ví dụ tự đặt: một khối gồm đế hình hộp dài 40, rộng 20, cao 10 (đơn vị mm), phía bên trái đế có một thân dựng đứng dài 15, rộng 20, cao thêm 20 nên tổng chiều cao là 30. Nhìn từ trước, vật có dạng chữ L.
- Hình chiếu đứng: hình chữ L, rộng 40, cao 30; phần khuyết ở góc trên bên phải rộng 25, cao 20.
- Hình chiếu bằng: hình chữ nhật 40 × 20. Có một nét liền tại vị trí cách mép trái 15, vì đó là cạnh giữa mặt trên của thân (cao hơn) và mặt trên của đế.
- Hình chiếu cạnh: hình chữ nhật 20 × 30. Không có nét nào bên trong, vì thân cao 30 và rộng bằng cả đế nên che kín phần đế phía sau khi nhìn từ bên trái.
Vì sao hình chiếu cạnh không có nét đứt?
Nhiều bạn thấy đế “thấp hơn” nên vẽ thêm một đường ngang ở độ cao 10. Nhưng khi nhìn từ trái sang, thân dựng đứng nằm sát mép trái và cao 30, rộng suốt chiều sâu 20. Nó che hoàn toàn đế, và mặt đế không tạo cạnh nào ló ra ngoài hình chữ nhật. Vậy không có cạnh thấy cũng không có cạnh khuất cần vẽ.
Lỗi sai thường gặp
- Đặt sai vị trí: vẽ hình chiếu bằng lên trên hình chiếu đứng, hoặc hình chiếu cạnh sang bên trái.
- Lấy sai chiều: nhầm chiều rộng thành chiều cao ở hình chiếu cạnh.
- Bỏ sót nét ngăn cách giữa hai mặt ở độ cao khác nhau (như nét liền ở hình chiếu bằng của ví dụ trên).
- Vẽ cạnh khuất bằng nét liền, hoặc quên vẽ cạnh khuất khi nó thật sự tồn tại.
- Ba hình không thẳng hàng nên không đối chiếu được kích thước.
Luyện tập
Bài 1. Vẽ ba hình chiếu của hình hộp chữ nhật dài 30, rộng 20, cao 10.
Đáp án: hình chiếu đứng là chữ nhật 30 × 10; hình chiếu bằng là chữ nhật 30 × 20; hình chiếu cạnh là chữ nhật 20 × 10. Cả ba đều không có nét bên trong.
Bài 2. Một hình trụ đặt đứng, đường kính đáy 20, cao 30. Hình chiếu của nó thế nào?
Đáp án: hình chiếu đứng và hình chiếu cạnh đều là hình chữ nhật 20 × 30; hình chiếu bằng là hình tròn đường kính 20. Nên vẽ thêm trục đối xứng bằng nét chấm gạch.
Bài 3. Ở ví dụ chữ L, nếu thân dựng đứng đặt ở chính giữa đế (thay vì sát mép trái) thì hình chiếu bằng thay đổi ra sao?
Đáp án: hình chiếu bằng vẫn là chữ nhật 40 × 20 nhưng có hai nét liền thẳng đứng, ứng với hai mép của thân. Hình chiếu đứng khi đó có dạng chữ T ngược.
Cách tự kiểm tra bài của mình
- Dóng thẳng từ hình chiếu đứng xuống hình chiếu bằng: các mép phải trùng nhau theo phương thẳng đứng.
- Dóng ngang từ hình chiếu đứng sang hình chiếu cạnh: các mép trên, dưới phải trùng nhau theo phương ngang.
- Đếm số mặt của vật và so với số nét trên mỗi hình chiếu để chắc không thiếu cạnh.
Câu hỏi thường gặp
Hình chiếu vuông góc gồm những hình nào?
Gồm ba hình: hình chiếu đứng (nhìn từ trước), hình chiếu bằng (nhìn từ trên xuống) và hình chiếu cạnh (nhìn từ trái sang). Ba hình này thể hiện đủ chiều dài, chiều rộng, chiều cao của vật.
Khi nào cần vẽ nét đứt trong hình chiếu?
Khi một cạnh hoặc đường bao của vật bị che khuất theo hướng nhìn nhưng vẫn tồn tại, ví dụ lỗ khoét hay rãnh ở phía sau. Nét liền dùng cho cạnh nhìn thấy.
Làm sao nhớ đúng vị trí ba hình chiếu?
Hình chiếu đứng đặt ở góc trên bên trái, hình chiếu bằng nằm ngay dưới nó, hình chiếu cạnh nằm bên phải nó. Nhớ thêm: đứng – bằng cùng dài, đứng – cạnh cùng cao, bằng – cạnh cùng rộng.
Hình trụ đặt đứng có hình chiếu như thế nào?
Hình chiếu đứng và hình chiếu cạnh là hai hình chữ nhật bằng nhau, hình chiếu bằng là hình tròn có đường kính bằng đường kính đáy.