Trả lời nhanh
Tuyên ngôn Độc lập do Chủ tịch Hồ Chí Minh soạn, đọc ngày 2/9/1945 tại Quảng trường Ba Đình, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Văn bản có ba phần: cơ sở pháp lí, cơ sở thực tiễn và lời tuyên bố. Đây là áng văn chính luận mẫu mực, lập luận chặt chẽ, vừa có giá trị lịch sử vừa có giá trị văn học.
1. Tìm hiểu chung
Hoàn cảnh ra đời
- Tháng 8/1945, Cách mạng tháng Tám thành công, chính quyền về tay nhân dân. Nhật đã đầu hàng Đồng minh.
- Thực dân Pháp âm mưu quay lại xâm lược, trong khi quân Đồng minh (Trung Hoa Dân quốc, Anh) chuẩn bị vào giải giáp quân Nhật.
- Bác Hồ soạn bản Tuyên ngôn tại Hà Nội, rồi đọc trước hàng chục vạn đồng bào ngày 2/9/1945.
Mục đích viết
Văn bản nhằm tuyên bố với nhân dân trong nước và thế giới về nền độc lập của dân tộc. Đồng thời, bản Tuyên ngôn bác bỏ luận điệu của thực dân Pháp muốn “giành lại” Đông Dương và cảnh báo các thế lực ngoại bang không được can thiệp.
Thể loại
Văn chính luận: dùng lí lẽ và bằng chứng để thuyết phục, lời văn súc tích, giàu tính chiến đấu và cảm xúc.
2. Bố cục ba phần
| Phần | Nội dung chính |
|---|---|
| Mở đầu (cơ sở pháp lí) | Dẫn Tuyên ngôn Độc lập của Mỹ (1776) và Tuyên ngôn Nhân quyền và Dân quyền của Pháp để khẳng định quyền con người, quyền dân tộc. |
| Thân bài (cơ sở thực tiễn) | Vạch tội ác của thực dân Pháp; khẳng định nhân dân ta giành lại độc lập từ tay Nhật, không phải từ tay Pháp. |
| Kết luận (lời tuyên bố) | Tuyên bố thoát li hẳn quan hệ thực dân; khẳng định quyết tâm giữ vững độc lập, tự do. |
3. Nội dung từng phần
Phần 1 – Cơ sở pháp lí
Bác trích hai bản tuyên ngôn nổi tiếng của Mỹ và Pháp, những văn kiện mà chính các nước ấy thừa nhận. Từ đó Người suy rộng ra: “Tất cả các dân tộc trên thế giới đều sinh ra bình đẳng”, dân tộc nào cũng có quyền sống, quyền sung sướng và quyền tự do.
Cách “gậy ông đập lưng ông” này vừa khéo léo vừa sắc bén: nếu Pháp phủ nhận quyền của ta thì cũng là phủ nhận chính tổ tiên họ. Việc nâng quyền con người thành quyền dân tộc là đóng góp tư tưởng độc đáo của Hồ Chí Minh.
Phần 2 – Cơ sở thực tiễn
- Tố cáo tội ác Pháp: về chính trị (tước đoạt tự do, chia để trị, đàn áp cách mạng), về kinh tế (bóc lột, thuế khóa, độc quyền, gây nạn đói 1945 làm hai triệu đồng bào chết).
- Bác bỏ luận điệu “bảo hộ”, “khai hóa”: trong 5 năm (1940–1945) Pháp hai lần bán nước ta cho Nhật, thực chất không bảo hộ được gì.
- Khẳng định sự thật lịch sử: từ mùa thu 1940 nước ta thành thuộc địa của Nhật, không còn là thuộc địa của Pháp; khi Nhật hàng, nhân dân ta nổi dậy giành chính quyền, lập nên nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.
- Nêu chính nghĩa: Việt Minh kêu gọi đoàn kết, ta đã cứu người Pháp khỏi tay Nhật, thể hiện nhân đạo và khoan hồng.
Phần 3 – Lời tuyên bố
Người khẳng định: “Nước Việt Nam có quyền hưởng tự do và độc lập, và sự thật đã thành một nước tự do độc lập.” Toàn dân Việt Nam quyết đem tất cả tinh thần, lực lượng, tính mạng và của cải để giữ vững quyền tự do, độc lập ấy.
4. Nghệ thuật đặc sắc
- Lập luận chặt chẽ: đi từ cơ sở pháp lí đến thực tiễn rồi tuyên bố, mỗi ý đều có bằng chứng.
- Lí lẽ sắc bén, dẫn chứng xác thực, số liệu cụ thể.
- Ngôn ngữ trong sáng, giàu hình ảnh và cảm xúc; dùng điệp ngữ (“chúng…”), câu văn song hành tạo nhịp điệu hùng hồn khi kể tội Pháp.
- Giọng văn linh hoạt: lúc đanh thép, lúc trang trọng, lúc nhân đạo.
5. Hồ Chí Minh và giá trị của bản Tuyên ngôn
- Giá trị lịch sử: văn kiện lịch sử vô giá, chấm dứt chế độ thực dân phong kiến, mở ra kỉ nguyên độc lập, tự do.
- Giá trị tư tưởng: kết tinh truyền thống yêu nước, khát vọng độc lập và tinh thần nhân văn; thể hiện tầm nhìn của nhà chính trị – nhà văn hóa lớn.
- Giá trị văn học: mẫu mực của văn chính luận hiện đại Việt Nam.
6. Gợi ý trả lời câu hỏi thường gặp
Vì sao Bác mở đầu bằng việc trích hai bản tuyên ngôn của Mỹ và Pháp? Vì đó là những văn kiện được thế giới công nhận; trích chúng tạo cơ sở pháp lí không thể chối cãi, đồng thời “đón trước” để bắt Pháp phải tự mâu thuẫn nếu tiếp tục xâm lược.
Tội ác nào của Pháp được nêu có sức tố cáo mạnh nhất? Nạn đói cuối năm 1944 đầu năm 1945, vì nó gắn trực tiếp với chính sách vơ vét của Pháp – Nhật và có số liệu đau xót về hai triệu người chết.
Em hiểu thế nào là “tự do, độc lập” trong lời tuyên bố? Là quyền dân tộc tự quyết định vận mệnh, không bị nước ngoài chi phối; đồng thời là quyền sống, quyền hạnh phúc của mỗi con người.
7. Mẹo nhớ và lỗi sai thường gặp
- Nhớ bố cục bằng cụm “Pháp lí – Thực tiễn – Tuyên bố”.
- Không nhầm: bản Tuyên ngôn nói ta giành chính quyền từ Nhật, không phải từ Pháp.
- Khi làm nghị luận, chớ chỉ kể nội dung; hãy phân tích cách lập luận và hiệu quả thuyết phục.
8. Luyện tập
- Đề: Nêu hai lí do Bác Hồ chọn cách mở đầu bằng việc dẫn các tuyên ngôn nước ngoài. Gợi ý: tạo căn cứ pháp lí được quốc tế thừa nhận; dùng lập luận của chính đối phương để phản bác họ.
- Đề: Viết đoạn văn 6–8 câu nêu cảm nhận về lời tuyên bố ở phần cuối. Gợi ý: nêu câu khẳng định quyền độc lập, phân tích sự kết hợp giữa lí lẽ và quyết tâm, liên hệ trách nhiệm giữ gìn độc lập hôm nay.
Câu hỏi thường gặp
Tuyên ngôn Độc lập được đọc vào ngày nào, ở đâu?
Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập ngày 2/9/1945 tại Quảng trường Ba Đình, Hà Nội, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.
Bố cục của Tuyên ngôn Độc lập gồm mấy phần?
Gồm ba phần: cơ sở pháp lí (dẫn các tuyên ngôn của Mỹ và Pháp), cơ sở thực tiễn (tội ác của thực dân Pháp và quá trình giành độc lập) và lời tuyên bố độc lập.
Tuyên ngôn Độc lập thuộc thể loại gì?
Đây là văn bản chính luận, dùng lí lẽ, bằng chứng và lập luận chặt chẽ để thuyết phục người nghe, đồng thời giàu cảm xúc và tính chiến đấu.
Giá trị lớn nhất của bản Tuyên ngôn là gì?
Là văn kiện lịch sử khai sinh nước Việt Nam độc lập, kết tinh tư tưởng yêu nước, nhân văn của Hồ Chí Minh và là mẫu mực của văn chính luận.