Trả lời nhanh
Gió lạnh đầu mùa do Thạch Lam (1910–1942) viết vào thập niên 1930, khi xã hội thuộc địa nửa phong kiến phân hóa giàu nghèo rõ rệt. Truyện được in trong tập truyện ngắn Gió đầu mùa (NXB Đời nay, 1937). Nhà văn muốn cảm thông với người nghèo và ca ngợi lòng nhân ái giữa con người với nhau.
Hoàn cảnh sáng tác Gió lạnh đầu mùa
Để hiểu vì sao Thạch Lam viết câu chuyện giản dị này, em cần đặt truyện vào ba bối cảnh: thời đại, nhà văn và tập truyện.
1. Bối cảnh xã hội
Những năm 30 của thế kỉ XX, nước ta còn là thuộc địa nửa phong kiến. Ở thành thị và nông thôn, một bên là những gia đình khá giả, đủ đầy; bên kia là người lao động nghèo quanh năm thiếu ăn thiếu mặc. Cái rét đầu đông vì thế không công bằng với mọi người: nhà Sơn có áo dạ, áo bông, còn lũ trẻ ngoài chợ chỉ có manh áo vá.
2. Hoàn cảnh riêng của nhà văn
Thạch Lam tên thật là Nguyễn Tường Vinh, sinh năm 1910 tại Hà Nội trong một gia đình công chức gốc quan lại. Thuở nhỏ ông sống chủ yếu ở quê ngoại, phố huyện Cẩm Giàng (Hải Dương), nơi ông tiếp xúc nhiều với cảnh sống của người dân nghèo. Ông là thành viên của Tự Lực văn đoàn, nhưng ngòi bút của ông nghiêng về người lao động và những con người bé nhỏ, khác với nhiều bạn văn cùng nhóm.
3. Xuất xứ tác phẩm
Gió lạnh đầu mùa là một truyện ngắn nằm trong tập Gió đầu mùa, xuất bản năm 1937. Lưu ý: tên truyện là Gió lạnh đầu mùa, còn tên tập truyện là Gió đầu mùa. Nhiều bạn nhầm hai tên này khi làm bài.
Tóm tắt truyện trong 5 ý
- Một đêm mưa rào, sáng hôm sau gió bấc tràn về, trời lạnh đột ngột.
- Sơn được mẹ lấy áo ấm ra; mẹ cầm chiếc áo bông cũ của em Duyên, nhắc đến em khiến Sơn xúc động.
- Hai chị em Sơn và Lan ra chợ chơi, thấy lũ trẻ nghèo run rẩy; riêng Hiên mặc chiếc áo rách hở cả vai và lưng.
- Sơn rủ chị đem áo bông cũ cho Hiên rồi cả hai vui vì việc tốt, nhưng sau đó Sơn lo bị mẹ mắng.
- Mẹ Hiên mang áo trả lại; mẹ Sơn không trách con mà còn cho mượn năm hào để may áo cho Hiên.
Bố cục và dàn ý
| Phần | Giới hạn | Nội dung |
|---|---|---|
| 1 | Từ đầu đến “rơm rớm nước mắt” | Sinh hoạt trong nhà Sơn khi gió mùa về |
| 2 | Tiếp đến “ấm áp vui vui” | Hai chị em chơi ở chợ và đem áo cho Hiên |
| 3 | Phần còn lại | Nỗi lo của Sơn và cảnh mẹ Hiên trả áo |
Nếu cần lập dàn ý để làm bài, em có thể triển khai như sau:
- Mở bài: giới thiệu Thạch Lam, truyện Gió lạnh đầu mùa (tập Gió đầu mùa, 1937) và chủ đề tình thương.
- Thân bài: (1) cảnh gió bấc và sự đầy đủ ấm áp trong nhà Sơn; (2) sự đối lập với lũ trẻ ngoài chợ, hành động sẻ chia của Sơn và Lan; (3) nỗi lo của Sơn, lòng tự trọng của mẹ Hiên, sự độ lượng của mẹ Sơn.
- Kết bài: khẳng định giá trị nhân văn và bài học về sự sẻ chia.
Vì sao hoàn cảnh sáng tác giúp hiểu truyện?
Khi biết truyện ra đời lúc xã hội còn nhiều bất công, em sẽ thấy chi tiết “áo bông cũ” không chỉ là một món đồ. Nó là sợi dây nối hai thế giới: nhà có điều kiện và những đứa trẻ thiếu thốn. Thạch Lam không lên án ồn ào mà để người đọc tự thấy khoảng cách ấy, rồi lặng lẽ gieo niềm tin vào lòng tốt.
Cũng nhờ biết nhà văn lớn lên gần người lao động nghèo, em dễ hiểu vì sao ông miêu tả lũ trẻ rất chi tiết: môi tím lại, da thịt thâm đi, run lên theo từng cơn gió. Đó là cái nhìn của người từng chứng kiến, không phải của người đứng ngoài.
Giá trị nội dung và nghệ thuật
- Nội dung: thương cảm với cuộc sống cơ cực của người nghèo; ca ngợi tình yêu thương, sự sẻ chia; tôn vinh nhân cách trong sạch, tự trọng của người nghèo (mẹ Hiên trả lại áo).
- Nghệ thuật: cốt truyện đơn giản, ngôi kể thứ ba, tập trung miêu tả tâm lí; kết hợp hiện thực và lãng mạn, tự sự và trữ tình; ngôn ngữ nhẹ nhàng, giàu cảm xúc.
Lỗi sai thường gặp và mẹo nhớ
- Nhầm tên tập truyện: nhớ “Gió đầu mùa” là tập, “Gió lạnh đầu mùa” là truyện.
- Nhầm năm: Thạch Lam sinh 1910, mất 1942; tập truyện in 1937 (khi nhà văn khoảng 27 tuổi).
- Nhầm thể loại: đây là truyện ngắn, không phải truyện dài hay tùy bút.
- Mẹo nhớ bố cục: “Nhà – Chợ – Về nhà” tương ứng ba phần.
Bài luyện tập
- Câu 1. Truyện Gió lạnh đầu mùa in trong tập truyện nào, năm nào? Đáp án: tập Gió đầu mùa, năm 1937.
- Câu 2. Chi tiết mẹ Sơn cho mẹ Hiên mượn năm hào thể hiện điều gì? Gợi ý: sự cảm thông, độ lượng, giúp người khác mà vẫn giữ lòng tự trọng cho họ.
- Câu 3. Viết 2–3 câu nêu vì sao hoàn cảnh xã hội thập niên 1930 làm chiếc áo của Sơn có ý nghĩa đặc biệt. Gợi ý: vì nghèo đói phổ biến nên một chiếc áo cũ cũng là sự sẻ chia quý giá, cho thấy tình thương vượt lên khoảng cách giàu nghèo.
Xem thêm
- Soạn bài Gió lạnh đầu mùa – Chân trời sáng tạo
- Các mẫu tóm tắt Gió lạnh đầu mùa
- Bố cục bài Gió lạnh đầu mùa
- Nội dung chính bài Gió lạnh đầu mùa
- Đoạn văn phân tích nhân vật Sơn
- 30 câu trắc nghiệm Gió lạnh đầu mùa lớp 6
Câu hỏi thường gặp
Gió lạnh đầu mùa của ai, in trong tập truyện nào?
Truyện ngắn của Thạch Lam (1910–1942), in trong tập truyện Gió đầu mùa, NXB Đời nay, năm 1937.
Hoàn cảnh sáng tác Gió lạnh đầu mùa là gì?
Truyện ra đời trong xã hội thuộc địa nửa phong kiến thập niên 1930, khi người nghèo sống cơ cực. Thạch Lam từng sống gần người lao động nghèo ở phố huyện nên viết với sự cảm thông, trân trọng tình thương giữa con người.
Truyện Gió lạnh đầu mùa chia làm mấy phần?
Chia ba phần: sinh hoạt trong nhà Sơn khi gió mùa về; hai chị em đem áo cho Hiên ở chợ; nỗi lo của Sơn và cảnh mẹ Hiên trả áo.
Chủ đề chính của Gió lạnh đầu mùa là gì?
Là tình yêu thương, sự sẻ chia giữa người với người, đồng thời tôn vinh nhân cách trong sạch, tự trọng của người nghèo.