Trả lời nhanh
Với nguyên tử ²⁰⁶₈₂Pb: số hiệu nguyên tử Z = 82, số khối A = 206. Suy ra có 82 proton, 82 electron (nguyên tử trung hòa) và 206 − 82 = 124 neutron. Phát biểu “không đúng” là phát biểu nào lệch khỏi các số này, chẳng hạn nói chì có 124 proton hoặc 82 neutron.
Đề bài gốc cho kí hiệu ²⁰⁶₈₂Pb, nêu sẵn ý “số đơn vị điện tích hạt nhân là 82” rồi yêu cầu chọn thông tin không đúng. Vì các phương án còn lại có thể được diễn đạt khác nhau, thầy cô hướng dẫn cách tính đủ mọi đại lượng để em đối chiếu bất kì phương án nào.
Đọc kí hiệu nguyên tử ²⁰⁶₈₂Pb
Kí hiệu tổng quát là AZX. Số ghi phía trên là số khối A, số ghi phía dưới là số hiệu nguyên tử Z.
- Z = 82: số proton = số đơn vị điện tích hạt nhân = 82 (điện tích hạt nhân là 82+).
- A = 206: tổng số proton và neutron.
- Số neutron N = A − Z = 206 − 82 = 124.
- Nguyên tử trung hòa nên số electron = số proton = 82.
Bảng thông tin đúng về ²⁰⁶₈₂Pb
| Đại lượng | Giá trị | Cách tìm |
|---|---|---|
| Số proton | 82 | bằng Z |
| Số electron (nguyên tử) | 82 | bằng số proton |
| Số neutron | 124 | A − Z |
| Số khối | 206 | số ghi trên |
| Điện tích hạt nhân | 82+ | +Z |
| Tổng số hạt cơ bản | 82 + 82 + 124 = 288 | p + e + n |
| Số hạt mang điện | 164 | p + e |
Cách loại trừ phát biểu sai
Gặp câu hỏi “thông tin nào sau đây không đúng”, em làm theo ba bước:
- Tính trước bộ số (p, e, n, A) như bảng trên.
- Đọc từng phương án, so với bộ số: khớp thì đúng, lệch thì sai.
- Chọn phương án lệch. Nếu có hai phương án lệch, kiểm tra lại xem đề có nói đến ion hay không.
Các kiểu phát biểu sai hay gặp với Pb-206:
- “Có 124 proton” hoặc “có 82 neutron”: đổi chỗ proton và neutron.
- “Có 206 electron” hoặc “206 proton”: nhầm số khối với số hạt.
- “Hạt nhân gồm 82 proton và 206 neutron”: quên rằng 206 là tổng p + n.
- “Có 288 hạt mang điện”: nhầm tổng số hạt với số hạt mang điện (đúng là 164).
Những điều dễ nhầm
- Số đơn vị điện tích hạt nhân chỉ phụ thuộc Z, không phụ thuộc số neutron. Các đồng vị của chì (như ²⁰⁷₈₂Pb, ²⁰⁸₈₂Pb) đều có Z = 82.
- Neutron không mang điện nên không ảnh hưởng điện tích hạt nhân.
- Chỉ nguyên tử trung hòa mới có số electron bằng số proton. Với ion thì phải cộng hoặc trừ điện tích.
- Số khối là số nguyên, còn nguyên tử khối trung bình của chì trong bảng tuần hoàn là số thập phân vì chì có nhiều đồng vị.
Mẹo nhớ
“Dưới là Z, trên là A. Proton bằng Z, electron bằng Z, neutron là A trừ Z.” Chỉ cần thuộc câu này là giải được mọi bài đọc kí hiệu nguyên tử.
Luyện tập
- Xác định số p, n, e của ²⁰⁷₈₂Pb.
Đáp án: p = 82, e = 82, n = 207 − 82 = 125. - Ion Pb²⁺ (từ ²⁰⁶₈₂Pb) có bao nhiêu electron?
Đáp án: nguyên tử mất 2 electron nên còn 82 − 2 = 80 electron; số proton và neutron không đổi. - Pb thuộc chu kì và nhóm nào?
Đáp án: cấu hình electron [Xe]4f¹⁴5d¹⁰6s²6p², có 6 lớp electron nên ở chu kì 6, có 4 electron lớp ngoài cùng nên thuộc nhóm IVA.
Câu hỏi thường gặp
²⁰⁶₈₂Pb có bao nhiêu neutron?
Có 124 neutron, tính bằng số khối trừ số hiệu nguyên tử: 206 − 82 = 124.
Số đơn vị điện tích hạt nhân của Pb là bao nhiêu?
Bằng số hiệu nguyên tử Z = 82, tức hạt nhân mang điện tích 82+ và có 82 proton.
Nguyên tử ²⁰⁶₈₂Pb có bao nhiêu electron?
Có 82 electron, vì nguyên tử trung hòa về điện nên số electron bằng số proton.
Vì sao các đồng vị của chì có số neutron khác nhau?
Đồng vị là các nguyên tử cùng Z nhưng khác số neutron, nên khác số khối A. Chì luôn có Z = 82.