So sánh Hoàng tử bé và Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ: 5 bài mẫu

Trả lời nhanh

Hai truyện gặp nhau ở một thông điệp: những điều quý giá nhất của cuộc sống không nhìn thấy bằng mắt mà phải cảm nhận bằng trái tim, và tâm hồn trẻ thơ là nơi giữ được cách nhìn ấy. Khác biệt nằm ở cách thể hiện: Hoàng tử bé là truyện mang màu sắc ngụ ngôn, triết lí, đặt nhân vật trong không gian vũ trụ và phê phán lối sống thực dụng của người lớn; Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ là truyện trữ tình, kể bằng giọng một cậu bé ở làng quê Việt Nam, đi vào tình cha con và vẻ đẹp thiên nhiên gần gũi. Bài viết cần chỉ ra điểm giống, điểm khác, lí giải nguyên nhân và đánh giá giá trị riêng của từng tác phẩm. Dưới đây là dàn ý và 5 bài mẫu.

Đề bài và cách hiểu yêu cầu

Đề bài: Viết bài văn nghị luận so sánh, đánh giá hai tác phẩm truyện Hoàng tử bé (Ăng-toan đơ Xanh-tơ Ê-xu-pe-ri) và Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ (Nguyễn Ngọc Thuần).

Đây là kiểu bài nghị luận so sánh hai tác phẩm văn học. Em không được phân tích riêng từng truyện rồi đặt cạnh nhau, mà phải chọn ra những phương diện chung để đối chiếu: chủ đề, hình tượng nhân vật, điểm nhìn trần thuật, không gian, giọng điệu, ngôn ngữ. Sau khi so sánh, bài viết phải có phần đánh giá: vì sao hai nhà văn ở hai nền văn hóa, hai thời điểm khác nhau lại gặp nhau ở một tư tưởng, và mỗi tác phẩm đóng góp điều gì riêng.

Phương diện	Hoàng tử bé	Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ
Tác giả, bối cảnh	Nhà văn, phi công Pháp, truyện in năm 1943, giữa Chiến tranh thế giới thứ hai	Nhà văn Việt Nam đương đại, viết cho thiếu nhi
Người kể chuyện	Người phi công trưởng thành, kể lại cuộc gặp với cậu bé từ tiểu tinh cầu	Cậu bé xưng “tôi”, kể về những ngày sống bên bố mẹ
Không gian	Sa mạc, các hành tinh nhỏ, mang tính biểu tượng	Làng quê, khu vườn, ngôi nhà gần gũi
Người dẫn đường	Con cáo dạy hoàng tử bé về sự “cảm hóa”; hoàng tử bé thức tỉnh người phi công	Người bố dạy con nhắm mắt để cảm nhận hoa, gió, âm thanh
Giọng điệu	Trong trẻo mà buồn, nhiều chiêm nghiệm triết lí	Hồn nhiên, ấm áp, giàu chất thơ
Điểm gặp nhau	Điều cốt yếu phải nhìn bằng trái tim; bông hồng quý vì được yêu thương	Nhắm mắt để cảm nhận bằng tâm hồn; vẻ đẹp nằm trong những điều bình dị

Dàn ý nghị luận so sánh, đánh giá Hoàng tử bé và Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ

Mở bài

Dẫn dắt: có những cuốn sách viết cho trẻ em nhưng khiến người lớn phải đọc chậm lại để nhìn lại chính mình.
Giới thiệu hai tác giả, hai tác phẩm và nêu cơ sở so sánh: cùng đề cao cách nhìn thế giới bằng trái tim, qua đôi mắt trẻ thơ.

Thân bài

Khái quát hai tác phẩm:
- Hoàng tử bé: người phi công gặp nạn giữa sa mạc, gặp cậu bé đến từ một tiểu tinh cầu; qua câu chuyện về bông hồng, về các hành tinh và con cáo, cậu bé dần hiểu thế nào là yêu thương và trách nhiệm.
- Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ: những trang kể của một cậu bé về gia đình, về khu vườn của bố và trò chơi nhắm mắt để đoán hoa, nghe gió, cảm nhận cuộc sống.
Điểm tương đồng:
- Chủ đề: điều cốt lõi không hiện ra trước mắt mà phải cảm bằng tâm hồn; giá trị của sự gắn bó, yêu thương.
- Nhân vật trung tâm là trẻ em, đại diện cho cái nhìn trong trẻo, chưa bị thói quen và sự vội vã che lấp.
- Đều có hình tượng “người dẫn đường” giúp nhân vật mở rộng cách nhìn (con cáo; người bố).
- Lối viết giản dị, câu văn ngắn, giàu hình ảnh, nhiều tầng nghĩa phía sau những chi tiết nhỏ.
Điểm khác biệt:
- Thể loại và cảm hứng: truyện triết lí mang tính ngụ ngôn, giàu biểu tượng, có cảm hứng phê phán người lớn (ông vua, người khoe khoang, nhà kinh doanh…) / truyện trữ tình, cảm hứng khẳng định, ngợi ca vẻ đẹp đời thường.
- Điểm nhìn: người lớn nhớ lại tuổi thơ đã mất / đứa trẻ kể từ chính thế giới của mình.
- Không gian: vũ trụ, sa mạc mênh mông, cô đơn / làng quê, khu vườn, mái nhà ấm áp.
- Giọng điệu và kết thúc: man mác buồn, gắn với chia li / nhẹ nhàng, tươi sáng.
Lí giải sự giống và khác: trẻ thơ là đề tài chung của văn học nhân loại; khác biệt do hoàn cảnh sáng tác, văn hóa phương Tây và Việt Nam, phong cách riêng mỗi nhà văn.
Đánh giá: Hoàng tử bé có sức khái quát triết lí rộng lớn, mang tầm nhân loại; Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ đưa triết lí ấy về với đời sống Việt bằng cảm xúc tinh tế. Hai tác phẩm bổ sung cho nhau.

Kết bài

Khẳng định giá trị của hai tác phẩm và ý nghĩa của việc đặt chúng cạnh nhau.
Rút ra bài học: biết “nhắm mắt” trước những ồn ào bề ngoài để “mở cửa sổ” tâm hồn.

5 bài văn mẫu nghị luận so sánh, đánh giá Hoàng tử bé và Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ

Các bài dưới đây do người biên soạn tự viết để em tham khảo cách lập luận; khi làm bài, em nên đưa thêm chi tiết cụ thể từ văn bản trong sách.

Mẫu 1: Bài văn đầy đủ

Có những cuốn sách được viết cho trẻ em nhưng lại khiến người lớn lặng đi sau trang cuối. Hoàng tử bé của nhà văn Pháp Ăng-toan đơ Xanh-tơ Ê-xu-pe-ri và Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ của nhà văn Nguyễn Ngọc Thuần là những cuốn sách như thế. Một tác phẩm ra đời giữa những năm chiến tranh ở phương Tây, một tác phẩm viết về làng quê Việt Nam bình yên, vậy mà cả hai cùng gửi đến người đọc một lời nhắc: muốn thấy được điều quý giá nhất của cuộc đời, con người phải nhìn bằng trái tim.

Hoàng tử bé kể về một người phi công gặp nạn giữa sa mạc Xa-ha-ra và cuộc gặp gỡ kì lạ với một cậu bé đến từ tiểu tinh cầu nhỏ xíu. Qua lời kể của cậu bé, người đọc biết về bông hồng kiêu kì mà cậu yêu thương, về chuyến du hành qua những hành tinh có ông vua chỉ thích ra lệnh, người khoe khoang chỉ mong được ngưỡng mộ, nhà kinh doanh mải miết đếm những vì sao, và cuối cùng là cuộc gặp với con cáo trên Trái Đất. Còn Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ là những trang kể hồn nhiên của một cậu bé về bố mẹ, về khu vườn đầy hoa của bố, về trò chơi nhắm mắt lại để đoán tên từng loài hoa qua hương thơm. Hai câu chuyện rất khác nhau về khung cảnh nhưng đặt chúng cạnh nhau, ta thấy chúng như đang trò chuyện với nhau.

Điểm gặp gỡ sâu sắc nhất là quan niệm về cách nhìn thế giới. Trong Hoàng tử bé, bí mật mà con cáo trao cho cậu bé trước lúc chia tay là: chỉ có trái tim mới nhìn thấy rõ, còn điều cốt yếu thì đôi mắt không thấy được. Bông hồng của hoàng tử bé chẳng khác gì năm nghìn bông hồng trong khu vườn trên Trái Đất nếu chỉ nhìn bằng mắt, nhưng nó là duy nhất vì cậu đã dành thời gian chăm sóc, đã lo lắng và yêu thương nó. Ở truyện của Nguyễn Ngọc Thuần, người bố dạy con nhắm mắt lại để cảm nhận hoa bằng mùi hương, cảm nhận gió, cảm nhận âm thanh của khu vườn. Khi đôi mắt khép lại, những giác quan khác và cả tâm hồn được đánh thức; cậu bé “thấy” thế giới đầy đủ hơn lúc mở mắt. Như vậy, cả hai nhà văn cùng phản đối lối nhìn hời hợt, vội vàng và cùng đề cao sự cảm nhận bằng cả tâm hồn.

Hai tác phẩm còn giống nhau ở việc chọn trẻ em làm nhân vật trung tâm và đặt bên cạnh các em một “người dẫn đường”. Con cáo dạy hoàng tử bé về sự cảm hóa, tức là tạo nên những mối ràng buộc khiến hai sinh thể trở nên duy nhất với nhau. Người bố trong Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ không giảng giải bằng lí thuyết mà dẫn con đi qua từng trải nghiệm nhỏ. Điều thú vị là ở cả hai truyện, bài học không được áp đặt; nhân vật tự khám phá, tự hiểu ra. Đó cũng là cách hai nhà văn trò chuyện với người đọc: nhẹ nhàng, gợi mở, để mỗi người tự tìm thấy ý nghĩa.

Tuy vậy, mỗi tác phẩm lại mang một gương mặt riêng. Hoàng tử bé đậm màu sắc ngụ ngôn và triết lí. Các hành tinh nhỏ, những nhân vật kì quặc là biểu tượng cho những thói quen của người lớn: ham quyền lực, ham hư danh, chạy theo con số và sở hữu. Cảm hứng phê phán ấy được kể qua giọng một người lớn nhìn lại tuổi thơ mình đã đánh mất, nên truyện có nỗi buồn man mác, nhất là ở đoạn chia li cuối truyện. Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ lại là thế giới của chất thơ và sự ấm áp. Không gian là khu vườn, mái nhà, làng quê; nhân vật là những người thân trong gia đình; người kể là chính đứa trẻ đang sống trong tuổi thơ của mình. Nhà văn ít phê phán, chủ yếu khẳng định và ngợi ca: vẻ đẹp của thiên nhiên, của tình cha con, của những khoảnh khắc bình dị.

Sự khác biệt ấy có nguyên nhân từ hoàn cảnh và văn hóa. Xanh-tơ Ê-xu-pe-ri viết Hoàng tử bé khi thế giới đang chìm trong chiến tranh, con người xa cách và cô đơn; vì vậy câu chuyện của ông là một lời cảnh tỉnh mang tầm nhân loại. Nguyễn Ngọc Thuần viết từ chất liệu của làng quê Việt Nam, nơi gia đình và thiên nhiên gắn bó thân thiết với tuổi thơ; vì vậy truyện của ông giống một lời thủ thỉ, nuôi dưỡng tâm hồn. Một bên khái quát rộng lớn, một bên cụ thể, gần gũi; một bên khiến ta suy ngẫm, một bên khiến ta rung động.

Đánh giá chung, cả hai tác phẩm đều có giá trị lâu bền. Hoàng tử bé là một cuốn sách kinh điển của văn học thế giới nhờ chiều sâu triết lí và những biểu tượng giàu sức gợi. Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ chứng tỏ văn học thiếu nhi Việt Nam cũng có thể chạm đến những tư tưởng lớn bằng một giọng văn rất riêng, rất Việt. Đọc hai tác phẩm cạnh nhau, ta hiểu rằng tâm hồn trẻ thơ ở đâu cũng là nơi lưu giữ cách nhìn trong trẻo nhất.

Giữa cuộc sống hôm nay, khi con người dễ bị cuốn theo những con số, điểm số, lượt thích và sự vội vã, hai câu chuyện như hai lời nhắc nhở dịu dàng. Có lúc ta cần nhắm mắt lại trước những ồn ào bề ngoài để mở cửa sổ tâm hồn mình ra, để nhận ra bông hồng của riêng mình và những người thân yêu đang ở ngay bên cạnh.

Mẫu 2: Bài văn ngắn gọn

Ăng-toan đơ Xanh-tơ Ê-xu-pe-ri và Nguyễn Ngọc Thuần thuộc hai đất nước, hai thời đại khác nhau, nhưng Hoàng tử bé và Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ lại có chung một “linh hồn”: niềm tin vào cái nhìn trong trẻo của trẻ thơ và quan niệm rằng điều quý giá nhất phải được cảm nhận bằng trái tim.

Ở Hoàng tử bé, nhà văn để cậu bé từ tiểu tinh cầu đi qua nhiều hành tinh và gặp những người lớn kì lạ. Ai cũng bận rộn nhưng không ai thật sự sống: người thì chỉ muốn ra lệnh, người chỉ thích được tán dương, người lo đếm sao để “sở hữu” chúng. Đến khi gặp con cáo, cậu mới hiểu yêu thương là dành thời gian, là chịu trách nhiệm với điều mình đã gắn bó. Trong Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ, bài học ấy lại đến từ người bố. Khi dạy con nhắm mắt để đoán hoa qua mùi hương, ông dạy con cách lắng nghe thế giới: không chỉ nhìn bề ngoài mà cảm bằng mọi giác quan và bằng tâm hồn.

Điểm khác nhau rõ nhất nằm ở cách kể. Hoàng tử bé được kể bởi người phi công trưởng thành, nên câu chuyện mang dáng dấp một hồi ức, vừa trong trẻo vừa buồn, vừa ngợi ca trẻ thơ vừa phê phán người lớn. Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ do chính cậu bé kể, nên thế giới hiện lên tươi tắn, ngộ nghĩnh, ấm áp tình gia đình. Một bên là không gian vũ trụ và sa mạc mang tính biểu tượng; một bên là khu vườn, ngôi nhà ở làng quê Việt Nam cụ thể, thân quen.

Nhìn chung, Hoàng tử bé mạnh ở chiều sâu triết lí và tính khái quát, còn Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ mạnh ở chất thơ và cảm xúc đời thường. Hai tác phẩm không hơn kém nhau mà bổ sung cho nhau, cùng giúp người đọc ở mọi lứa tuổi biết sống chậm lại, biết nhìn bằng trái tim.

Mẫu 3: Bài văn tập trung vào hình tượng “người dẫn đường”

Trong hành trình lớn lên, đứa trẻ nào cũng cần một người dẫn đường. Đọc Hoàng tử bé và Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ, em nhận ra hai nhà văn đều xây dựng một nhân vật như thế: con cáo bên hoàng tử bé và người bố bên cậu bé kể chuyện. So sánh hai nhân vật này giúp ta thấy rõ tư tưởng chung và nét riêng của mỗi tác phẩm.

Con cáo xuất hiện khi hoàng tử bé đang buồn vì phát hiện ra bông hồng của mình chỉ là một trong vô số bông hồng. Cáo không an ủi bằng những lời dễ nghe mà xin cậu “cảm hóa” mình: kiên nhẫn đến gần mỗi ngày một chút, để giữa hai bên hình thành sự gắn bó. Qua đó cáo giúp cậu hiểu bông hồng kia quý giá vì thời gian và tình yêu cậu đã dành cho nó. Cáo là người thầy của những bài học về tình bạn, sự chờ đợi và trách nhiệm.

Người bố trong truyện của Nguyễn Ngọc Thuần lại là người thầy của những cảm giác. Ông không dạy con thuộc tên hoa bằng cách chỉ vào từng bông, mà bảo con nhắm mắt lại, hít thở, nhận ra hoa bằng hương thơm. Từ trò chơi tưởng như đơn giản ấy, cậu bé học được rằng thế giới còn rất nhiều điều mắt không nhìn thấy, và muốn hiểu cuộc sống, con người phải lắng nghe bằng tâm hồn.

Hai người dẫn đường giống nhau ở chỗ cùng dạy bằng trải nghiệm, cùng hướng nhân vật tới cái cốt yếu bên trong. Nhưng con cáo là một biểu tượng: một con vật biết nói, mang trí tuệ ngụ ngôn, và cuộc gặp gỡ của nó với hoàng tử bé kết thúc bằng sự chia tay. Người bố là một con người cụ thể, gần gũi, mối quan hệ của hai cha con là tình thân gia đình bền chặt. Vì vậy, bài học trong Hoàng tử bé mang dáng vẻ triết lí phổ quát, còn bài học trong Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ thấm vào người đọc như một kỉ niệm tuổi thơ.

Đặt hai nhân vật cạnh nhau, ta càng trân trọng những người đã dạy mình cách nhìn cuộc đời. Có thể đó là cha mẹ, thầy cô, một người bạn; họ không cho ta câu trả lời có sẵn mà giúp ta tự mở “cửa sổ” của chính mình.

Mẫu 4: Bài văn tập trung vào nghệ thuật kể chuyện

Cùng viết về trẻ thơ và cùng đề cao cách nhìn bằng trái tim, nhưng Hoàng tử bé và Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ chinh phục người đọc bằng hai lối kể khác nhau.

Xanh-tơ Ê-xu-pe-ri chọn lối kể lồng ghép: người phi công kể lại câu chuyện mà hoàng tử bé kể cho mình. Nhờ vậy, tác phẩm có hai điểm nhìn đan xen, của một người lớn từng là đứa trẻ và của một đứa trẻ đang ngơ ngác trước thế giới người lớn. Nhà văn sử dụng dày đặc biểu tượng: bông hồng là tình yêu, những hành tinh là các kiểu người, sa mạc là sự cô đơn, giếng nước là niềm vui khi được chia sẻ. Câu văn ngắn, giản dị như lời kể cho trẻ em, nhưng ẩn sau đó là những chiêm nghiệm sâu xa.

Nguyễn Ngọc Thuần chọn điểm nhìn của chính cậu bé. Thế giới hiện ra qua cảm giác: mùi hương, tiếng động, làn gió, ánh nắng. Lối kể ấy làm cho truyện gần với văn xuôi trữ tình, mỗi chương như một bài thơ nhỏ. Ngôn ngữ hồn nhiên, có những so sánh ngộ nghĩnh đúng với cách nghĩ trẻ con, khiến người lớn đọc lại thấy như gặp chính tuổi thơ của mình.

Có thể nói, Hoàng tử bé thuyết phục bằng sức gợi của biểu tượng và triết lí, còn Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ thuyết phục bằng sự tinh tế của cảm xúc. Cả hai đều cho thấy: viết cho trẻ em không có nghĩa là viết đơn giản, mà là viết bằng một tâm hồn trong sáng và một sự thấu hiểu sâu sắc.

Mẫu 5: Bài văn ngắn (khoảng 300 chữ)

Hoàng tử bé của Xanh-tơ Ê-xu-pe-ri và Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ của Nguyễn Ngọc Thuần là hai câu chuyện về trẻ thơ có nhiều điểm gặp gỡ. Cả hai đều cho rằng những điều quan trọng nhất trong cuộc sống không thể thấy bằng mắt thường: hoàng tử bé hiểu bông hồng của mình là duy nhất nhờ lời con cáo, còn cậu bé trong truyện của Nguyễn Ngọc Thuần học cách nhắm mắt để cảm nhận hoa bằng hương thơm theo lời bố. Hai tác phẩm cùng có nhân vật trẻ em hồn nhiên, có người dẫn đường giúp các em trưởng thành và có lối viết giản dị mà giàu ý nghĩa. Điểm khác là Hoàng tử bé mang tính triết lí, ngụ ngôn, không gian là vũ trụ và sa mạc, giọng kể của người lớn nhiều suy tư, có cả phê phán thế giới người lớn thực dụng. Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ lại là câu chuyện trữ tình về gia đình và thiên nhiên làng quê, do chính đứa trẻ kể nên trong trẻo, ấm áp. Sự khác nhau ấy xuất phát từ hoàn cảnh sáng tác, nền văn hóa và phong cách của mỗi nhà văn. Theo em, hai tác phẩm đều đáng đọc: một cuốn giúp ta suy ngẫm về cách sống, một cuốn giúp ta biết rung động trước những điều bình dị. Cả hai cùng nhắc mỗi người hãy giữ lại trong mình một phần tâm hồn trẻ thơ.

Lưu ý để bài so sánh, đánh giá hai tác phẩm đạt điểm cao

Chọn tiêu chí so sánh rõ ràng: mỗi đoạn thân bài nên bàn một phương diện (chủ đề, nhân vật, điểm nhìn, giọng điệu) và nói về cả hai tác phẩm trong cùng đoạn.
Có dẫn chứng cụ thể: chi tiết bông hồng, con cáo, các hành tinh; trò chơi nhắm mắt đoán hoa, khu vườn của bố. Trích dẫn ngắn, chính xác theo văn bản trong sách.
Không quên phần lí giải: giải thích vì sao giống và khác (hoàn cảnh, văn hóa, phong cách tác giả) là yêu cầu bắt buộc của bài so sánh, đánh giá.
Đánh giá công bằng: tránh khen tác phẩm này để hạ thấp tác phẩm kia; nên chỉ ra đóng góp riêng của mỗi tác phẩm.
Viết đúng tên riêng: Ăng-toan đơ Xanh-tơ Ê-xu-pe-ri (Antoine de Saint-Exupéry), Nguyễn Ngọc Thuần; tên tác phẩm in nghiêng hoặc đặt trong ngoặc kép.

Câu hỏi thường gặp

Điểm giống nhau lớn nhất giữa Hoàng tử bé và Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ là gì?

Cả hai cùng khẳng định điều quý giá nhất phải được cảm nhận bằng trái tim chứ không chỉ nhìn bằng mắt, và cùng trân trọng cái nhìn trong trẻo của trẻ thơ.

Hai tác phẩm khác nhau ở điểm nào?

Hoàng tử bé mang tính ngụ ngôn, triết lí, kể qua lời người phi công trưởng thành và có cảm hứng phê phán người lớn; Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ là truyện trữ tình về gia đình, thiên nhiên làng quê, do chính cậu bé kể.

Bài nghị luận so sánh hai tác phẩm cần mấy phần chính?

Ngoài mở bài và kết bài, thân bài cần khái quát hai tác phẩm, chỉ ra điểm giống, điểm khác, lí giải nguyên nhân và đánh giá giá trị của mỗi tác phẩm.

Con cáo trong Hoàng tử bé có ý nghĩa gì?

Con cáo là người dẫn đường, dạy hoàng tử bé hiểu yêu thương là tạo nên sự gắn bó, dành thời gian và chịu trách nhiệm với điều mình đã cảm hóa.

Nhan đề Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ gợi điều gì?

Nhan đề gợi cách cảm nhận thế giới: khép lại cái nhìn vội vàng bên ngoài để mở rộng tâm hồn, lắng nghe cuộc sống bằng mọi giác quan và bằng trái tim.