Trả lời nhanh
Bài văn tả cảnh sinh hoạt gồm ba phần: mở bài giới thiệu cảnh (nơi nào, lúc nào), thân bài tả bao quát rồi tả cụ thể hoạt động của con người theo một trình tự rõ ràng, kết bài nêu cảm xúc. Muốn viết ngắn mà hay, em chọn một cảnh mình từng thấy, dùng giác quan quan sát và thêm so sánh, nhân hoá vừa phải.
1. Phân tích bài tham khảo “Chợ phiên vùng cao”
Bài tham khảo trong sách là mẫu để em học cách tổ chức một bài tả cảnh sinh hoạt. Đọc kĩ, em sẽ thấy bài đi theo trình tự sau:
| Phần | Nội dung tác giả làm | Em học được gì |
|---|---|---|
| Mở bài | Giới thiệu phiên chợ bằng một câu hỏi gợi mở, nói chợ họp theo tuần | Mở bài có thể bắt đầu bằng câu hỏi để thu hút người đọc |
| Thân bài (1) | Tả quang cảnh chung: từ sáng sớm, chợ họp trên sườn đồi như một ngày hội | Nên tả bao quát trước: thời gian, không gian, không khí |
| Thân bài (2) | Tả hoạt động cụ thể: ăn mặc, mua bán, các gian hàng | Chọn những chi tiết tiêu biểu, đặc sắc của vùng miền |
| Kết bài | Nêu suy nghĩ: chợ phiên là nơi gặp gỡ, giao lưu, có giá trị riêng | Kết bài nói cảm nhận, không kể lại cả bài |
Về từ ngữ, bài dùng nhiều từ gắn với đời sống chợ vùng cao như sản vật, thảo dược, thắng cố, gia súc. Nhờ vậy, cảnh hiện lên chân thực, mang màu sắc địa phương. Đó là cách “tả cảnh” khác với “kể chuyện”: ta chú ý cảnh vật, âm thanh, màu sắc hơn là diễn biến sự việc.
2. Trước khi viết
a. Chọn đề tài
Em chọn một cảnh mình đã tận mắt thấy, nhớ rõ chi tiết. Một số gợi ý:
- Cảnh chợ cá bên bờ biển hoặc chợ quê buổi sáng.
- Đêm Trung thu ở xóm em.
- Cảnh gặt lúa, thu hoạch mùa màng.
- Cảnh cả nhà gói bánh chưng ngày Tết.
- Một lễ hội ở địa phương.
Mẹo chọn nhanh: hỏi bản thân “Mình nhớ được âm thanh và mùi vị của cảnh nào nhất?” Cảnh nào nhớ nhiều giác quan, cảnh đó dễ viết nhất.
b. Tìm ý
Em ghi nhanh bằng cụm từ theo ba câu hỏi:
- Ở đâu, lúc nào? (địa điểm, thời gian, thời tiết)
- Cảnh chung trông thế nào? (đông hay vắng, màu sắc, âm thanh, mùi)
- Ai làm gì? (dáng vẻ, lời nói, việc làm của vài người tiêu biểu; em ở đâu, làm gì, cảm thấy ra sao)
c. Lập dàn ý (ví dụ: một phiên chợ quê)
- Mở bài: Giới thiệu phiên chợ: tên chợ, họp ở đâu, vào ngày nào, em đi cùng ai.
- Thân bài:
- Tả bao quát: đông đúc, ồn ào, nhiều màu sắc.
- Tả cụ thể từng khu: hàng rau quả, hàng thịt cá, khu bán đồ ăn; hình dáng, màu sắc, mùi vị của hàng hoá.
- Tả con người: người bán, người mua, người đi dạo; lời mời, tiếng trả giá, cử chỉ.
- Em tham gia gì và cảm xúc ra sao.
- Kết bài: Cảm nghĩ về phiên chợ, về tình cảm với quê hương.
3. Viết bài
Khi viết, em ghi nhớ năm điểm:
- Chỉ tả những gì mình đã quan sát, không bịa quá xa thực tế.
- Giữ một trình tự nhất quán: từ xa đến gần, từ ngoài vào trong, hoặc theo thời gian.
- Dùng nhiều giác quan: nhìn, nghe, ngửi, nếm, chạm.
- Thêm so sánh, nhân hoá ở những chỗ cần làm cảnh sinh động.
- Bày tỏ cảm xúc chân thật, tránh sáo rỗng.
Bài văn mẫu ngắn: Cảnh cả nhà gói bánh chưng
Chiều hai mươi chín Tết, trời se lạnh, sân nhà bà tôi đã trải sẵn chiếc chiếu hoa. Lá dong xanh thẫm được rửa sạch, xếp thành chồng như những tấm áo mới. Bên cạnh là thau gạo nếp trắng ngần, đĩa đậu xanh vàng óng và những miếng thịt ba chỉ ướp tiêu thơm nức.
Ông tôi ngồi giữa chiếu, tay thoăn thoắt đặt hai lá dong vào khuôn. Bà đong nếp, rải đều như đang trải một tấm chăn trắng. Mẹ đặt nắm đậu xanh, thêm miếng thịt vào giữa. Bố gấp lá, siết lạt, bánh vuông vức hiện ra nhanh đến mức tôi chưa kịp nhìn rõ. Tôi được giao nhiệm vụ chẻ lạt, nhưng sợi lạt cứ cong queo như muốn trêu tôi. Cả nhà cười rộn rã, tiếng cười hoà với tiếng củi nổ tí tách bên bếp lửa.
Đêm xuống, nồi bánh sôi lục bục, hơi nóng mang theo mùi lá dong ngai ngái. Tôi ngồi cạnh ông, nghe ông kể chuyện ngày xưa và thấy lòng ấm áp. Với tôi, gói bánh chưng không chỉ là làm món ăn, mà là lúc cả gia đình gần nhau nhất.
Em nhận xét: bài có mở bài giới thiệu thời gian, không gian; thân bài tả chuẩn bị, rồi tả từng người; kết bài nêu cảm xúc. Chi tiết nhỏ (sợi lạt cong, tiếng củi nổ) khiến cảnh sống động.
4. Sau khi viết: tự kiểm tra bài
| Tiêu chí | Em tự hỏi |
|---|---|
| Bố cục | Có đủ ba phần, phần thân bài có trình tự rõ không? |
| Chi tiết | Có màu sắc, âm thanh, mùi vị, hoạt động của người không? |
| Biện pháp tu từ | Có ít nhất hai câu so sánh hoặc nhân hoá tự nhiên không? |
| Cảm xúc | Người đọc có thấy được tình cảm của em không? |
| Chính tả, diễn đạt | Có câu quá dài, lặp từ, sai dấu câu không? |
5. Lỗi sai thường gặp
- Biến thành bài kể chuyện: chỉ kể “rồi… rồi…” mà không tả cảnh. Hãy dừng lại để tả cụ thể.
- Liệt kê khô khan: kể tên hàng hoá một dãy dài. Chọn 2–3 thứ và tả kĩ hơn.
- Nhảy cảnh lộn xộn: đang tả cổng chợ lại nhảy vào cuối chợ rồi quay lại. Hãy giữ một trình tự.
- Thiếu cảm xúc: chỉ có cảnh mà không có “tôi”. Thêm vài câu về cảm nhận của em.
6. Bài luyện tập
- Câu 1. Viết đoạn mở bài (3–4 câu) cho đề “Cảnh đêm Trung thu ở xóm em”.
Gợi ý đáp án: “Trung thu năm nay, xóm em tổ chức rước đèn ở sân đình. Trời vừa chạng vạng, tiếng trống ếch đã vang lên giòn giã. Em cầm chiếc đèn ông sao, hồi hộp theo chân các bạn ra sân.” - Câu 2. Chữa câu: “Chợ rất đông và nhiều người.” Hãy viết lại cho sinh động.
Gợi ý đáp án: “Người đổ về chợ đông như nước chảy, chen vai thích cánh giữa tiếng gọi mời í ới.” - Câu 3. Với đề “Cảnh gặt lúa”, hãy lập ý cho phần thân bài theo ba nhóm: cảnh chung, người làm, cảm xúc.
Gợi ý đáp án: Cảnh chung: cánh đồng vàng, nắng, mùi lúa chín. Người làm: bác nông dân khom lưng gặt, trẻ con nhặt bông lúa rơi. Cảm xúc: vui, thương người làm ra hạt gạo.
Xem thêm các bài soạn liên quan
- Soạn bài Viết bài văn tả cảnh sinh hoạt – bản ngắn nhất
- 10 câu trắc nghiệm lý thuyết viết bài văn tả cảnh sinh hoạt
- Soạn bài Kể lại một trải nghiệm của em
- Soạn bài Bắt nạt
- Soạn bài Ôn tập học kì 1
Câu hỏi thường gặp
Bài văn tả cảnh sinh hoạt khác bài văn kể chuyện ở điểm nào?
Bài tả cảnh sinh hoạt tập trung miêu tả quang cảnh, âm thanh, màu sắc và hoạt động của con người tại một thời điểm. Bài kể chuyện chú trọng chuỗi sự việc có mở đầu, diễn biến, kết thúc.
Bố cục bài văn tả cảnh sinh hoạt gồm những phần nào?
Gồm ba phần: mở bài giới thiệu cảnh sinh hoạt; thân bài tả bao quát rồi tả cụ thể hoạt động của con người theo trình tự; kết bài nêu cảm xúc, suy nghĩ của người viết.
Viết bài văn tả cảnh sinh hoạt ngắn gọn cần lưu ý gì?
Chọn một cảnh quen thuộc, chỉ giữ vài chi tiết tiêu biểu, tả bằng nhiều giác quan, dùng một hai câu so sánh hoặc nhân hoá và có câu nêu cảm xúc ở kết bài.
Nên chọn đề tài nào để dễ viết?
Chọn cảnh em đã trực tiếp chứng kiến và còn nhớ rõ, như chợ quê, gói bánh chưng, Trung thu hoặc thu hoạch mùa màng. Cảnh nhớ nhiều âm thanh, mùi vị sẽ dễ viết sinh động.