Trả lời nhanh
“Những ngôi sao xa xôi” là truyện ngắn của nhà văn nữ Lê Minh Khuê (sinh 1949, quê Tĩnh Gia, Thanh Hóa), viết năm 1971 giữa cuộc kháng chiến chống Mĩ. Truyện kể về tổ trinh sát mặt đường gồm Phương Định, Nho, Thao ở một cao điểm trên tuyến đường Trường Sơn, qua đó ca ngợi vẻ đẹp tâm hồn và lòng dũng cảm của thế hệ trẻ Việt Nam.
1. Tác giả Lê Minh Khuê
- Sinh năm 1949, quê ở Tĩnh Gia, Thanh Hóa.
- Thời chống Mĩ, bà tham gia thanh niên xung phong trên tuyến đường Trường Sơn và bắt đầu viết văn từ khoảng năm 1970.
- Sở trường là truyện ngắn. Trong chiến tranh, bà viết về đời sống chiến đấu của tuổi trẻ Trường Sơn; sau năm 1975, ngòi bút hướng nhiều hơn tới đời sống xã hội và số phận con người trong thời kì đổi mới.
Điều cần nhớ: Lê Minh Khuê viết bằng chính trải nghiệm của người trong cuộc, nên những chi tiết nhỏ trong truyện (cái hang, chiếc đồng hồ báo giờ, cơn mưa đá…) có độ chân thực rất cao.
2. Hoàn cảnh sáng tác và vị trí tác phẩm
Truyện ra đời năm 1971, lúc cuộc kháng chiến chống Mĩ cứu nước đang ở giai đoạn gay go, ác liệt. Đây là một trong những truyện ngắn tiêu biểu của văn học thời chống Mĩ viết về thế hệ trẻ, được đưa vào chương trình Ngữ văn lớp 9.
3. Tóm tắt nội dung
Nhân vật “tôi” là Phương Định, cô gái Hà Nội, cùng hai đồng đội là Nho và chị Thao làm trong tổ trinh sát mặt đường. Họ sống trong một cái hang dưới chân cao điểm, nơi bom đạn dày đặc nhất. Nhiệm vụ của tổ là quan sát nơi bom rơi, đo khối lượng đất đá phải san lấp, đánh dấu những quả bom chưa nổ và phá bom khi cần để xe ra mặt trận được thông suốt.
Giữa công việc nguy hiểm, ba cô gái vẫn giữ nếp sống trẻ trung: thích hát, thích mơ mộng, nhớ nhà, quý nhau như chị em. Trong một lần phá bom, Nho bị thương, cả tổ lo lắng chăm sóc. Kết thúc truyện là cơn mưa đá bất ngờ, gợi lại trong Phương Định những kỉ niệm tuổi thơ và niềm yêu mến cuộc sống.
4. Bố cục và ngôi kể
Bố cục: 3 phần
| Phần | Giới hạn | Nội dung chính |
|---|---|---|
| 1 | Từ đầu đến đoạn nói về chiếc điện thoại trong hang | Hoàn cảnh sống, công việc và chân dung ba cô gái |
| 2 | Tiếp theo đến đoạn Phương Định nói không cần “bịa” thêm | Một lần phá bom, Nho bị thương, cả tổ chăm sóc |
| 3 | Phần còn lại | Cảm xúc của Phương Định sau cơn mưa đá |
Ngôi kể thứ nhất – Phương Định
- Cái nhìn của người trong cuộc làm câu chuyện đáng tin, cảnh chiến đấu hiện lên chân thực.
- Mạch truyện đi theo dòng tâm trạng: hiện tại đan xen quá khứ, nhờ đó bộc lộ rõ đời sống nội tâm trong sáng, hồn nhiên của nhân vật.
5. Ý nghĩa nhan đề
Hình ảnh ngôi sao xuất hiện nhiều lần: ngôi sao trên mũ người lính, ngôi sao trên bầu trời quê hương, ngôi sao của ước mơ và hi vọng. Vì vậy, nhan đề là một ẩn dụ đẹp: các cô gái thanh niên xung phong như những vì sao ở xa, ánh sáng lặng lẽ, khiêm nhường nhưng ấm áp và bền bỉ. “Xa xôi” vừa chỉ nơi họ ở (Trường Sơn), vừa gợi khoảng cách giữa người đọc hôm nay với một thời đã đi qua.
6. Ba nhân vật: nét chung và nét riêng
| Nhân vật | Nét riêng | Điểm đáng nhớ |
|---|---|---|
| Phương Định | Cô gái Hà Nội, hay mơ mộng, thích hát, thích ngắm mình trong gương, hơi kiêu nhưng giàu tình cảm | Là người kể chuyện, nên ta hiểu nhân vật này nhất qua độc thoại nội tâm |
| Chị Thao | Lớn tuổi hơn, tính cách thẳng, quyết đoán, thích chăm chút bản thân | Sợ những thứ nhỏ bé nhưng lại rất bình tĩnh khi đối mặt bom đạn |
| Nho | Trẻ trung, nhí nhảnh, thích ăn đồ ngọt | Bị thương trong lần phá bom, khiến tình đồng đội bộc lộ rõ |
Nét chung: trẻ trung, lạc quan, yêu đời; dũng cảm, bình tĩnh khi làm nhiệm vụ; gắn bó như người thân trong gian khổ.
Mẹo nhớ: “Định kể – Thao vững – Nho trẻ”. Lấy cặp tương phản “công việc khốc liệt / tâm hồn mơ mộng” làm sợi chỉ xuyên suốt khi phân tích.
7. Giá trị nội dung và nghệ thuật
Nội dung
Truyện khắc họa tâm hồn trong sáng, mộng mơ cùng tinh thần lạc quan, dũng cảm của những cô gái thanh niên xung phong trên tuyến đường Trường Sơn; đồng thời là lời ngợi ca thế hệ trẻ Việt Nam thời chống Mĩ.
Nghệ thuật
- Ngôi kể thứ nhất tự nhiên, chân thực.
- Miêu tả tâm lí nhân vật qua hành động, lời nói và suy nghĩ.
- Ngôn ngữ sinh động, trẻ trung, giàu chất thơ; xen kẽ giữa không khí chiến trận căng thẳng và những khoảnh khắc êm đềm.
8. Sơ đồ tư duy ôn nhanh
9. Lỗi sai thường gặp
- Nhầm người kể chuyện là tác giả hoặc là chị Thao. Người kể là Phương Định.
- Nhầm năm sáng tác: truyện viết năm 1971, không phải sau 1975.
- Chỉ nêu “ca ngợi sự dũng cảm” mà quên vẻ đẹp tâm hồn mơ mộng, lạc quan – đây mới là điểm làm nên sức hấp dẫn của truyện.
- Giải thích nhan đề chỉ là “ngôi sao trên trời”, không nêu được nghĩa ẩn dụ.
10. Luyện tập nhanh
- Vì sao chọn ngôi kể thứ nhất lại phù hợp với truyện?
Đáp án gợi ý: người kể là người trong cuộc nên cảnh chiến đấu chân thực, đáng tin; đồng thời dễ bày tỏ cảm xúc, hồi tưởng, làm nổi bật tâm hồn trong sáng của nhân vật. - Nêu hai chi tiết cho thấy các cô gái vẫn giữ tâm hồn trẻ trung giữa chiến tranh.
Đáp án gợi ý: Phương Định thích hát và ngắm mình trong gương; Nho thích ăn đồ ngọt; cả ba nhớ nhà, nhớ kỉ niệm tuổi thơ. - Viết 2 câu nêu ý nghĩa nhan đề.
Đáp án gợi ý: “Những ngôi sao xa xôi” là hình ảnh ẩn dụ về các cô gái thanh niên xung phong nơi Trường Sơn xa xôi. Họ như những vì sao lặng lẽ toả sáng bằng lòng dũng cảm và tâm hồn đẹp đẽ.
11. Tài liệu ôn tập kèm theo
- Soạn bài Những ngôi sao xa xôi
- Nội dung, dàn ý phân tích, bố cục, tóm tắt
- Các mẫu tóm tắt ngắn gọn
- Cảm nhận về nhân vật Phương Định
- Trắc nghiệm Những ngôi sao xa xôi có đáp án
Câu hỏi thường gặp
Những ngôi sao xa xôi của ai và viết năm nào?
Truyện ngắn của nhà văn Lê Minh Khuê, viết năm 1971 trong thời kì kháng chiến chống Mĩ cứu nước đang diễn ra ác liệt.
Ngôi kể trong Những ngôi sao xa xôi là ngôi thứ mấy?
Ngôi thứ nhất, người kể chuyện là Phương Định. Cách kể này làm câu chuyện chân thực và giúp bộc lộ đời sống nội tâm nhân vật.
Nhan đề Những ngôi sao xa xôi có ý nghĩa gì?
Đó là hình ảnh ẩn dụ về các cô gái thanh niên xung phong ở Trường Sơn: lặng lẽ, khiêm nhường nhưng có tâm hồn trong sáng, tinh thần dũng cảm và lạc quan.
Tổ trinh sát mặt đường làm nhiệm vụ gì?
Quan sát nơi bom rơi, đo khối lượng đất đá cần san lấp, đánh dấu bom chưa nổ và phá bom khi cần để đảm bảo giao thông cho xe ra tiền tuyến.