Trả lời nhanh
Đáp án A: HCOOCH3 (metyl fomat). Đây là este của axit fomic nên phân tử còn nguyên nhóm H-C(=O)-, giống nhóm chức anđehit, và khử được ion Ag+ thành Ag. Còn CH3COOCH2CH3 (etyl axetat) là este của axit axetic, không có nguyên tử H gắn trực tiếp vào C của nhóm C=O nên không tráng bạc.
Vì sao chỉ este của axit fomic tráng bạc?
Phản ứng tráng bạc xảy ra với chất có nhóm -CHO, tức là nguyên tử C của nhóm C=O còn liên kết với một nguyên tử H. Trong este, công thức chung là R-COO-R’. Nếu R là H thì phân tử có dạng H-COO-R’, phần H-C(=O)- trùng với “đầu” của anđehit. Nếu R là gốc hiđrocacbon như CH3– thì không còn H ở vị trí đó.
Phương trình phản ứng của HCOOCH3
Với thuốc thử Tolen (dung dịch AgNO3 trong NH3, đun nóng nhẹ):
HCOOCH3 + 2AgNO3 + 3NH3 + H2O → NH4OCOOCH3 + 2Ag↓ + 2NH4NO3
Hiện tượng: xuất hiện lớp kim loại bạc sáng bám thành ống nghiệm (gương bạc) hoặc kết tủa xám bạc. Cứ 1 mol HCOOCH3 thu được 2 mol Ag, vì nhóm H-C(=O)- nhường 2 electron.
Loại trừ các phương án sai
| Chất | Có nhóm H-COO-? | Tráng bạc? |
|---|---|---|
| HCOOCH3 (metyl fomat) | Có | Có |
| HCOOC2H5 (etyl fomat) | Có | Có |
| CH3COOCH3 (metyl axetat) | Không | Không |
| CH3COOCH2CH3 (etyl axetat) | Không | Không |
Khi đề cho nhiều đáp án, em chỉ cần tìm chất có công thức bắt đầu bằng HCOO-. Chữ H đứng ngay trước COO chính là “dấu hiệu nhận biết”.
Mở rộng: những chất cùng có thể tráng bạc
- Anđehit R-CHO, như HCHO, CH3CHO.
- Axit fomic HCOOH và muối của nó như HCOONa.
- Este của axit fomic HCOOR’.
- Glucozơ, fructozơ (trong môi trường kiềm), mantozơ.
Tuy nhiên với este thì lưu ý: este bị thuỷ phân trong môi trường kiềm mạnh sinh ra anđehit, như vinyl axetat tạo ra CH3CHO, cũng có thể cho gương bạc, nhưng đó là phản ứng của sản phẩm chứ không phải của chính este. Trong bài trắc nghiệm cơ bản, dấu hiệu thường dùng vẫn là nhóm HCOO-.
Lỗi sai thường gặp
- Thấy este có “C=O” liền cho rằng tráng bạc. Phải có H gắn vào C của nhóm C=O mới được.
- Viết thiếu amoniac trong phương trình hoặc quên cân bằng số nguyên tử N, H.
- Nhầm tỉ lệ: 1 mol HCOOR’ chỉ cho 2 mol Ag, không phải 4 mol Ag như HCHO.
Luyện tập
- Cho 6,0 gam HCOOCH3 tác dụng hết với lượng dư AgNO3/NH3. Tính khối lượng Ag. Đáp án: n(HCOOCH3) = 6,0/60 = 0,1 mol, nên n(Ag) = 0,2 mol, m(Ag) = 0,2 × 108 = 21,6 gam.
- Este nào sau đây tráng bạc: CH3COOC2H5, HCOOC3H7? Đáp án: HCOOC3H7.
- Vì sao etyl axetat không cho gương bạc? Đáp án: không có nhóm H-C(=O)-, tức không còn H gắn vào C của nhóm cacbonyl.
Câu hỏi thường gặp
Este nào cho phản ứng tráng bạc?
Các este của axit fomic có dạng HCOOR' (ví dụ HCOOCH3, HCOOC2H5), vì còn nhóm H-C(=O)- giống anđehit.
Etyl axetat có tráng bạc không?
Không. CH3COOC2H5 là este của axit axetic, không có nguyên tử H gắn trực tiếp vào C của nhóm C=O nên không khử được Ag+.
1 mol HCOOCH3 tráng bạc tạo bao nhiêu mol Ag?
Tạo 2 mol Ag. Vì vậy từ số mol Ag thu được, em chia đôi sẽ ra số mol este fomat.