Trả lời nhanh
Máy kéo sợi Gien-ni do Giêm Ha-grít-vơ (người Anh) phát minh vào thập niên 1760. Máy cùng lúc kéo được nhiều cọc sợi thay vì một cọc như guồng quay tay, nên năng suất tăng vọt. Đây là một trong những phát minh mở đầu Cách mạng công nghiệp ở Anh, trước hết trong ngành dệt.
Câu hỏi muốn nói tới điều gì?
Đề bài yêu cầu em quan sát hai hình trong bài Cách mạng công nghiệp (Lịch sử 8), rồi thảo luận về máy kéo sợi Gien-ni và các máy móc được giới thiệu cùng. Mục đích của câu hỏi là giúp em nhận ra: máy móc xuất hiện để giải quyết nhu cầu sản xuất, và khi xuất hiện thì làm thay đổi cách làm việc.
Lưu ý: số hình và nội dung hình có thể khác nhau chút ít giữa các bộ sách. Vì vậy phần dưới đây hướng dẫn cách đọc hình và lập luận, em đối chiếu với hình trong sách của mình.
Cách quan sát hình máy kéo sợi Gien-ni
- Nhìn vào chú thích: tên máy, người phát minh, năm (nếu có).
- Đếm số cọc sợi (suốt chỉ): máy Gien-ni có nhiều cọc xếp thành hàng, quay cùng lúc bằng một bánh xe do người điều khiển.
- Xác định nguồn lực: Gien-ni vẫn chạy bằng sức người (quay tay), chưa dùng sức nước hay hơi nước.
- So sánh với công cụ cũ: guồng kéo sợi thủ công chỉ kéo được một sợi mỗi lần.
Gợi ý trả lời thảo luận
1. Máy Gien-ni là gì, ra đời trong hoàn cảnh nào?
- Nước Anh thế kỉ XVIII có thị trường rộng (thuộc địa), nhu cầu vải bông rất lớn.
- Ngành dệt gặp “nút thắt”: thợ dệt dệt nhanh hơn thợ kéo sợi nên thiếu sợi. Cần máy kéo sợi năng suất cao.
- Giêm Ha-grít-vơ đã chế tạo máy kéo sợi Gien-ni để giải quyết đúng chỗ thiếu này.
2. Máy có điểm cải tiến gì?
Một người điều khiển cùng lúc nhiều cọc sợi, nên một công nhân làm được khối lượng việc bằng nhiều người kéo sợi thủ công trước đây. Máy còn nhỏ gọn, đặt vừa trong gia đình hay xưởng nhỏ.
3. Tác động của máy móc
- Kinh tế: năng suất tăng, giá vải rẻ hơn, sản xuất từ thủ công chuyển dần sang dùng máy.
- Kĩ thuật: kéo theo các phát minh khác (máy dệt, máy hơi nước) để khắc phục hạn chế như thiếu năng lượng.
- Xã hội: hình thành các xưởng, nhà máy lớn; xuất hiện giai cấp tư sản công nghiệp và giai cấp công nhân; nhiều thợ thủ công mất việc.
Đặt máy Gien-ni vào chuỗi phát minh
| Phát minh | Vai trò |
|---|---|
| Máy kéo sợi Gien-ni (thập niên 1760) | Kéo nhiều sợi cùng lúc, mở đầu cơ giới hoá ngành kéo sợi |
| Máy kéo sợi chạy bằng sức nước | Dùng năng lượng tự nhiên, sợi chắc hơn |
| Máy dệt cơ khí | Dệt nhanh, theo kịp lượng sợi mới |
| Máy hơi nước của Oát | Cung cấp động lực cho nhà máy, không phụ thuộc dòng nước |
Mẹo nhớ: sợi thiếu → chế máy kéo sợi → sợi dư → cần máy dệt → cần động lực → máy hơi nước. Mỗi phát minh giải quyết hạn chế của khâu trước.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm Gien-ni với máy hơi nước: Gien-ni là máy kéo sợi chạy bằng sức người, không phải máy dùng hơi nước.
- Chỉ nêu “năng suất cao” mà không nói tác động xã hội (giai cấp công nhân, nhà máy).
- Nhầm người phát minh: Gien-ni là của Ha-grít-vơ, máy hơi nước cải tiến là của Giêm Oát.
Luyện tập nhanh
- Vì sao ngành dệt Anh cần máy kéo sợi trước tiên?
Đáp án: vì thợ kéo sợi làm chậm hơn thợ dệt, gây thiếu sợi trong khi nhu cầu vải rất lớn. - Nêu một điểm khác nhau giữa máy Gien-ni và guồng kéo sợi thủ công.
Đáp án: Gien-ni kéo nhiều cọc sợi cùng lúc, guồng thủ công chỉ kéo một sợi. - Cách mạng công nghiệp làm xã hội Anh xuất hiện hai giai cấp nào?
Đáp án: giai cấp tư sản công nghiệp và giai cấp công nhân.
Đoạn trả lời mẫu (để em tham khảo)
“Máy kéo sợi Gien-ni do Ha-grít-vơ phát minh trong bối cảnh ngành dệt Anh thiếu sợi. Nhờ có nhiều cọc sợi hoạt động cùng lúc, một công nhân kéo được lượng sợi lớn hơn nhiều so với guồng thủ công. Phát minh này làm tăng năng suất, thúc đẩy các máy móc khác ra đời và góp phần hình thành nhà máy cùng giai cấp công nhân.”
Câu hỏi thường gặp
Máy kéo sợi Gien-ni do ai phát minh?
Máy do Giêm Ha-grít-vơ, người Anh, phát minh vào thập niên 1760. Máy có nhiều cọc sợi hoạt động cùng lúc nên năng suất cao hơn hẳn guồng quay tay.
Máy Gien-ni chạy bằng gì?
Máy chạy bằng sức người (quay tay). Các máy dùng sức nước và hơi nước ra đời sau đó nhằm khắc phục hạn chế về động lực.
Vì sao máy Gien-ni được coi là mở đầu Cách mạng công nghiệp?
Vì nó cơ giới hoá khâu kéo sợi, giải quyết tình trạng thiếu sợi và kéo theo hàng loạt phát minh khác trong ngành dệt và năng lượng.
Hình 2.1 và 2.2 có giống nhau ở mọi bộ sách không?
Số hình và nội dung có thể khác nhau chút ít giữa các bộ sách. Em nên đối chiếu chú thích hình trong sách của mình rồi áp dụng cách lập luận ở bài này.