Trả lời nhanh
Đáp án D – ngày dài hơn đêm. Vào mùa hạ, bán cầu Bắc ngả về phía Mặt Trời nên đường phân chia sáng tối cắt các vĩ tuyến sao cho phần được chiếu sáng dài hơn phần trong bóng tối. Vì thế mọi địa điểm ở bán cầu Bắc (trừ khu vực cực có hiện tượng ngày dài 24 giờ) đều có ngày dài, đêm ngắn.
Cách làm nhanh nhóm câu hỏi về mùa và ngày đêm
Cả bài 4 chỉ xoay quanh hai chuyển động: tự quay quanh trục và chuyển động quanh Mặt Trời (trục luôn nghiêng và không đổi phương). Nhớ được “hiện tượng nào do chuyển động nào” là làm đúng gần hết đề.
| Chuyển động | Hệ quả |
|---|---|
| Tự quay quanh trục | Luân phiên ngày đêm; giờ trên Trái Đất và đường chuyển ngày quốc tế; lệch hướng chuyển động của các vật thể |
| Quay quanh Mặt Trời (trục nghiêng, không đổi phương) | Chuyển động biểu kiến năm của Mặt Trời; các mùa trong năm; ngày đêm dài ngắn theo mùa và theo vĩ độ |
Mẹo nhớ: hiện tượng lặp lại theo chu kỳ 24 giờ thì do tự quay; hiện tượng lặp lại theo chu kỳ một năm thì do quay quanh Mặt Trời.
Phần 1: 9 câu trắc nghiệm trọng tâm
Câu 1. Về mùa hạ, ở các địa điểm trên bán cầu Bắc luôn có
A. toàn ngày hoặc toàn đêm. B. đêm dài hơn ngày. C. ngày đêm bằng nhau. D. ngày dài hơn đêm.
Đáp án: D.
- Mùa hạ bán cầu Bắc ngả về phía Mặt Trời, nhận nhiều ánh sáng và nhiệt nên ngày dài, đêm ngắn.
- A sai: toàn ngày hoặc toàn đêm chỉ xảy ra ở vùng từ vòng cực về cực, không phải “mọi địa điểm”.
- B sai: đó là đặc điểm của mùa đông.
- C sai: ngày đêm bằng nhau chỉ có vào hai ngày phân (21/3 và 23/9) hoặc ở xích đạo quanh năm.
Câu 2. Mùa đông ở các nước theo dương lịch tại bán cầu Bắc được tính từ ngày
A. 22/6. B. 23/9. C. 21/3. D. 22/12.
Đáp án: D. Theo cách chia mùa dương lịch, bán cầu Bắc có: xuân từ 21/3, hạ từ 22/6, thu từ 23/9, đông từ 22/12. Ngày 22/6 là mốc bắt đầu mùa đông của bán cầu Nam nên A là bẫy.
Câu 3. Về mùa đông, ở các địa điểm trên bán cầu Bắc luôn có
A. ngày đêm bằng nhau. B. đêm dài hơn ngày. C. ngày dài hơn đêm. D. toàn ngày hoặc toàn đêm.
Đáp án: B. Mùa đông bán cầu Bắc chếch xa Mặt Trời nên nhận ít bức xạ, ngày ngắn, đêm dài. Cách loại trừ giống câu 1 nhưng đảo ngược.
Câu 4. Mùa đông ở các nước theo dương lịch tại bán cầu Nam được tính từ ngày
A. 22/12. B. 21/3. C. 22/6. D. 23/9.
Đáp án: C. Hai bán cầu có mùa trái ngược nhau: khi bán cầu Bắc bắt đầu hạ (22/6) thì bán cầu Nam bắt đầu đông. Ngày 22/12 là đầu mùa hạ của bán cầu Nam.
Câu 5. Nơi nào sau đây trong năm có một ngày luôn là toàn ngày?
A. Chí tuyến Nam. B. Vòng cực. C. Chí tuyến Bắc. D. Xích đạo.
Đáp án: B. Do trục nghiêng, độ chênh lệch ngày đêm càng lớn khi đi từ xích đạo về hai cực. Từ vòng cực trở lên mới xuất hiện ngày hoặc đêm kéo dài 24 giờ (tại vòng cực là đúng một ngày vào hạ chí hoặc đông chí); ở hai cực là sáu tháng ngày, sáu tháng đêm. Chí tuyến và xích đạo không bao giờ có ngày 24 giờ.
Câu 6. Nơi nào sau đây trong năm luôn có thời gian ngày và đêm dài bằng nhau?
A. Vòng cực. B. Xích đạo. C. Chí tuyến. D. Cực.
Đáp án: B. Đường phân chia sáng tối luôn đi qua tâm Trái Đất và chia đôi đường xích đạo, nên xích đạo quanh năm có ngày 12 giờ, đêm 12 giờ.
Câu 7. Hiện tượng nào là hệ quả chuyển động xung quanh Mặt Trời của Trái Đất?
A. Chuyển động các vật thể bị lệch hướng. B. Sự luân phiên ngày đêm. C. Thời tiết các mùa trong năm khác nhau. D. Giờ trên Trái Đất và đường chuyển ngày.
Đáp án: C. A, B, D đều do Trái Đất tự quay. Chỉ có mùa (và ngày đêm dài ngắn theo mùa) gắn với chuyển động quanh Mặt Trời.
Câu 8. Chuyển động tự quay quanh trục của Trái Đất không phải là nguyên nhân chính gây nên hiện tượng
A. giờ trên Trái Đất và đường chuyển ngày. B. khác nhau giữa các mùa trong năm. C. sự luân phiên ngày đêm. D. lệch hướng chuyển động của các vật thể.
Đáp án: B. Câu hỏi phủ định, hãy gạch chân chữ “không” trước khi chọn. Ba hiện tượng còn lại đều do tự quay.
Câu 9. Hiện tượng nào là hệ quả chuyển động tự quay quanh trục của Trái Đất?
A. Chuyển động biểu kiến năm của Mặt Trời. B. Các mùa trong năm có khí hậu khác nhau. C. Ngày đêm dài ngắn theo mùa và theo vĩ độ. D. Sự lệch hướng chuyển động của các vật thể.
Đáp án: D. A, B, C đều là hệ quả của chuyển động quanh Mặt Trời với trục nghiêng. Chỉ D (lực Cô-ri-ô-lit làm vật chuyển động bị lệch) do tự quay.
Phần 2: 6 câu luyện tập tự đặt, bám sát nội dung bài
Các câu dưới đây do chúng tôi biên soạn thêm để em luyện các dạng thường gặp trong đề kiểm tra.
Câu 10. Ngày 22/6, Mặt Trời lên thiên đỉnh tại
A. xích đạo. B. chí tuyến Bắc. C. chí tuyến Nam. D. vòng cực Bắc.
Đáp án: B. Ngày 22/6 (hạ chí) tia sáng Mặt Trời vuông góc với mặt đất ở chí tuyến Bắc (khoảng 23°27’B). Ngày 22/12 thì ở chí tuyến Nam; hai ngày phân thì ở xích đạo.
Câu 11. Ngày 22/12, ở bán cầu Nam có hiện tượng
A. đêm dài hơn ngày. B. ngày dài hơn đêm. C. ngày đêm bằng nhau ở mọi vĩ độ. D. toàn đêm ở mọi vĩ độ.
Đáp án: B. Lúc này bán cầu Nam ngả về Mặt Trời (mùa hạ), còn bán cầu Bắc là mùa đông. C và D sai vì ngày đêm bằng nhau chỉ có ở xích đạo hoặc vào hai ngày phân.
Câu 12. Vào hai ngày 21/3 và 23/9, trên Trái Đất
A. bán cầu Bắc có ngày dài nhất. B. bán cầu Nam có đêm dài nhất. C. mọi nơi đều có ngày dài xấp xỉ đêm. D. vùng cực có ngày 24 giờ.
Đáp án: C. Hai ngày này đường phân chia sáng tối đi qua hai cực, chia đôi mọi vĩ tuyến nên ngày đêm bằng nhau trên toàn cầu (gọi là xuân phân và thu phân).
Câu 13. Nguyên nhân chủ yếu sinh ra các mùa trong năm là
A. Trái Đất hình cầu. B. Trái Đất tự quay quanh trục. C. khoảng cách Trái Đất – Mặt Trời thay đổi rất lớn. D. trục Trái Đất nghiêng và không đổi phương khi quay quanh Mặt Trời.
Đáp án: D. Lỗi sai hay gặp là chọn C. Quỹ đạo Trái Đất gần tròn, khoảng cách chỉ thay đổi nhỏ; thực tế bán cầu Bắc có mùa hạ khi Trái Đất ở xa Mặt Trời hơn. Mùa quyết định bởi độ nghiêng của trục.
Câu 14. Ở bán cầu Bắc, một vật chuyển động theo phương kinh tuyến bị lệch về
A. bên trái hướng chuyển động. B. bên phải hướng chuyển động. C. phía Đông. D. phía xích đạo.
Đáp án: B. Do Trái Đất tự quay, vật chuyển động ở bán cầu Bắc lệch sang phải, ở bán cầu Nam lệch sang trái. Mẹo: “Bắc phải – Nam trái”.
Câu 15. Người đi tàu từ phía Tây sang phía Đông qua kinh tuyến 180° (đường chuyển ngày quốc tế) thì
A. tăng thêm một ngày lịch. B. lùi lại một ngày lịch. C. giữ nguyên ngày lịch. D. tăng thêm 12 giờ.
Đáp án: B. Đi qua đường chuyển ngày theo hướng từ Tây sang Đông (từ kinh độ Đông sang kinh độ Tây) thì lùi một ngày lịch; đi theo chiều ngược lại thì tăng một ngày.
Những lỗi sai thường gặp
- Nhầm mốc mùa của hai bán cầu: nhớ rằng 22/6 là đầu hạ ở bán cầu Bắc nhưng là đầu đông ở bán cầu Nam.
- Cho rằng mùa do Trái Đất gần hay xa Mặt Trời. Nguyên nhân thật là trục nghiêng.
- Ghi “mọi nơi ở bán cầu Bắc đều có ngày dài hơn đêm” mà quên ngoại lệ vùng cực; tuy nhiên với câu hỏi như câu 1, hãy chọn phương án phù hợp nhất.
- Bỏ sót chữ “không” ở câu phủ định như câu 8.
Ôn tiếp những bài liên quan
- Lý thuyết Địa lí 10 Bài 4 Cánh diều
- Giải SGK Địa lí 10 Bài 4 Cánh diều
- Sách bài tập Địa lí 10 Bài 4 Cánh diều
- Trắc nghiệm Địa lí 10 Bài 3: Trái Đất. Thuyết kiến tạo mảng
- Trắc nghiệm Địa lí 10 Bài 5: Thạch quyển, nội lực
- Trắc nghiệm Địa lí 10 Cánh diều có đáp án
Câu hỏi thường gặp
Về mùa hạ, ở các địa điểm trên bán cầu Bắc luôn có gì?
Luôn có ngày dài hơn đêm (đáp án D), vì mùa hạ bán cầu Bắc ngả về phía Mặt Trời nên nhận được nhiều ánh sáng và nhiệt hơn.
Mùa đông ở bán cầu Bắc và bán cầu Nam bắt đầu từ ngày nào theo dương lịch?
Bán cầu Bắc bắt đầu mùa đông từ 22/12, bán cầu Nam bắt đầu mùa đông từ 22/6 vì hai bán cầu có mùa trái ngược nhau.
Hiện tượng mùa là hệ quả của chuyển động nào của Trái Đất?
Mùa là hệ quả của chuyển động quanh Mặt Trời, trong đó trục Trái Đất nghiêng và không đổi phương. Chuyển động tự quay gây ra ngày đêm luân phiên, giờ và sự lệch hướng của vật thể.
Nơi nào quanh năm có ngày đêm dài bằng nhau?
Xích đạo, vì đường phân chia sáng tối luôn chia đôi xích đạo nên ngày và đêm đều khoảng 12 giờ.