Vai trò quan trọng của vi sinh vật trong việc hình thành đất là gì?

Phân tích câu hỏi

Đề bài thường đưa ra hai ý để thử xem bạn có phân biệt được vai trò của từng nhóm sinh vật hay không: «cung cấp vật chất hữu cơ» và «góp phần phân giải xác sinh vật, tổng hợp chất mùn». Hai ý này khác nhau về bản chất, nên cần xem ai làm việc gì trong quá trình hình thành đất.

Ba nhóm sinh vật trong quá trình hình thành đất

Từ bảng, ta thấy câu trả lời đúng cho vi sinh vật là phân giải xác sinh vật và tổng hợp chất mùn.

Vì sao vi sinh vật giữ vai trò này?

Xác thực vật, động vật rơi xuống đất chứa nhiều hợp chất hữu cơ phức tạp mà cây không hấp thụ trực tiếp được. Vi khuẩn, nấm và xạ khuẩn dùng các chất này làm thức ăn và phân hủy chúng thành chất khoáng đơn giản. Một phần sản phẩm được tổng hợp lại thành mùn, một chất hữu cơ bền, giúp đất giữ nước, giữ phân và gắn các hạt đất thành cấu trúc.

Nếu không có vi sinh vật, xác sinh vật tích tụ và không được tái sử dụng, đất nghèo dinh dưỡng và cây không phát triển tốt.

Mẹo nhớ

• Thực vật = cung cấp (cung cấp xác hữu cơ).
• Vi sinh vật = phân giải và biến thành mùn (người «chế biến»).
• Động vật đất = làm tơi xốp (người «xới đất»).

Có thể nhớ nhanh bằng hình ảnh một bếp ăn: thực vật là người đi chợ mang nguyên liệu về, vi sinh vật là đầu bếp chế biến, còn giun, kiến là người dọn dẹp, xới đất.

Lỗi sai thường gặp

• Chọn «cung cấp vật chất hữu cơ» cho vi sinh vật vì thấy cụm này quen thuộc trong bài về nhân tố sinh vật.
• Nhầm vai trò của động vật đất (làm tơi xốp) với vi sinh vật.
• Quên rằng sinh vật chỉ là một trong nhiều nhân tố hình thành đất, bên cạnh đá mẹ, khí hậu, địa hình và thời gian.

Luyện tập

1. Nhân tố nào cung cấp vật chất hữu cơ chính cho đất? Đáp án: thực vật.
2. Chất nào do vi sinh vật tổng hợp giúp đất tơi xốp và giữ nước? Đáp án: chất mùn.
3. Vì sao đất rừng nhiệt đới ẩm thường giàu chất hữu cơ ở lớp trên? Đáp án: vì rừng cung cấp nhiều xác thực vật, cộng với khí hậu nóng ẩm khiến vi sinh vật hoạt động mạnh và phân giải xác sinh vật nhanh.