Trả lời nhanh
Ở nước ta, nhiệt độ trung bình năm cao nhất ở đồng bằng Nam Bộ (khoảng 26–27 °C), kế đến là ven biển Nam Trung Bộ. Nguyên nhân là vĩ độ thấp, góc chiếu của Mặt Trời lớn quanh năm và gần như không có gió mùa Đông Bắc lạnh. Nếu đề hỏi trên phạm vi thế giới, đáp án là khu vực nội chí tuyến, nhất là những nơi khô nóng như vùng hoang mạc.
Đề hỏi “nhiệt độ trung bình năm cao nhất ở…” thì chọn gì?
Cụm từ này xuất hiện trong nhiều dạng đề, nên trước hết hãy xem đề đang hỏi phạm vi nào.
- Phạm vi Việt Nam: chọn khu vực phía nam, thấp, gần xích đạo, tức Nam Bộ (có đáp án “Tây Nam Bộ”, “Đông Nam Bộ” hoặc “đồng bằng Nam Bộ” thì chọn đáp án thuộc miền Nam).
- Phạm vi thế giới: chọn vùng nội chí tuyến; nếu có phương án “hoang mạc nhiệt đới” thì đó thường là nơi nóng nhất.
- Phạm vi một vùng: so sánh vĩ độ và độ cao của các địa điểm được nêu.
Vì sao Nam Bộ có nhiệt độ trung bình năm cao nhất?
- Vĩ độ thấp: Nam Bộ nằm gần xích đạo hơn miền Bắc, quanh năm nhận lượng bức xạ lớn, Mặt Trời lên thiên đỉnh hai lần mỗi năm.
- Địa hình thấp: phần lớn là đồng bằng dưới 100 m. Cứ lên cao 100 m, nhiệt độ giảm khoảng 0,6 °C, nên nơi thấp thì nóng hơn.
- Ít chịu ảnh hưởng không khí lạnh: gió mùa Đông Bắc suy yếu dần khi đi về phương nam, nên mùa đông ở Nam Bộ không lạnh.
- Biên độ nhiệt năm nhỏ: nhiệt độ tháng nóng nhất và lạnh nhất chênh nhau chỉ vài độ, vì vậy trung bình cả năm luôn cao.
Bảng so sánh nhanh theo địa điểm
| Địa điểm | Nhiệt độ TB năm (xấp xỉ) | Vì sao |
|---|---|---|
| Sa Pa | 15 °C | Ở độ cao hơn 1 500 m |
| Đà Lạt | 18 °C | Cao nguyên trên 1 500 m |
| Hà Nội | 24 °C | Vĩ độ cao hơn, mùa đông lạnh |
| Huế | 25 °C | Trung gian về vĩ độ |
| TP. Hồ Chí Minh | 27 °C | Vĩ độ thấp, địa hình thấp |
Các số liệu là giá trị xấp xỉ để so sánh xu hướng tăng dần từ bắc vào nam và giảm theo độ cao, không phải số liệu của một năm cụ thể.
Nếu đề hỏi trên thế giới
Nhiệt độ trung bình năm thường cao nhất ở khu vực từ chí tuyến Bắc đến chí tuyến Nam. Ở xích đạo, mây và mưa nhiều làm giảm bức xạ đến mặt đất; còn ở các hoang mạc nhiệt đới, trời quang, ít hơi nước nên mặt đất nóng mạnh. Một ví dụ thường được nhắc là vùng trũng Danakil ở Ê-ti-ô-pi-a, với nhiệt độ trung bình năm khoảng 34 °C.
Lỗi sai thường gặp
- Chọn “xích đạo” vì nghĩ càng gần xích đạo càng nóng, trong khi mưa nhiều làm nhiệt độ trung bình năm không cao bằng vùng chí tuyến khô.
- Chọn Tây Nguyên vì ở phía nam; thực tế độ cao 500–1 000 m làm nhiệt độ thấp hơn đồng bằng.
- Nhầm nhiệt độ trung bình năm với nhiệt độ cao nhất từng ghi nhận (kỷ lục nóng thường ở miền Trung và miền Bắc vào mùa hè khi có gió Tây khô nóng).
Mẹo nhớ
“Thấp, gần xích đạo, không có đông lạnh thì trung bình năm nóng nhất”.
Luyện tập
- Vì sao Đà Lạt có nhiệt độ trung bình năm thấp hơn TP. Hồ Chí Minh dù cùng ở phía nam? Đáp án: do độ cao trên 1 500 m, nhiệt độ giảm khoảng 0,6 °C mỗi 100 m.
- Nêu hai nguyên nhân khiến nhiệt độ trung bình năm tăng dần từ Bắc vào Nam. Đáp án: vĩ độ giảm nên bức xạ lớn hơn; gió mùa Đông Bắc yếu dần về phía nam.
- Một địa điểm có nhiệt độ 27 °C ở độ cao 0 m; hỏi nhiệt độ ở độ cao 1 000 m cùng thời điểm. Đáp án: khoảng 27 − 6 = 21 °C.
Câu hỏi thường gặp
Nhiệt độ trung bình năm cao nhất ở nước ta thuộc vùng nào?
Thuộc đồng bằng Nam Bộ, khoảng 26–27 °C, do vĩ độ thấp, địa hình thấp và ít chịu không khí lạnh mùa đông.
Vì sao Tây Nguyên ở phía nam mà nhiệt độ trung bình năm lại thấp hơn Nam Bộ?
Vì độ cao lớn. Cứ lên 100 m nhiệt độ giảm khoảng 0,6 °C, nên cao nguyên 1 000–1 500 m mát hơn đồng bằng rất nhiều.
Nhiệt độ trung bình năm cao nhất trên thế giới ở đâu?
Thường ở vùng nội chí tuyến khô nóng như hoang mạc nhiệt đới, vì trời quang, ít hơi nước nên mặt đất hấp thụ nhiều bức xạ hơn vùng xích đạo nhiều mây.