Trả lời nhanh
Bài thơ “Bầu trời đã trở về” của Xuân Quỳnh nói về niềm vui trong trẻo khi bầu trời bình yên trở lại. Từ cảnh đất trời, nhà cửa, đồng bãi đến những vật dụng giản dị trong gia đình, nhà thơ cho thấy hạnh phúc nằm ngay trong những điều bình thường, có thật. Qua đó, bài thơ gợi lòng yêu mến và biết trân trọng cuộc sống.
Đề bài câu 5 trang 41 SBT Ngữ văn 10 tập 1
Sau khi đọc văn bản “Bầu trời đã trở về” (Xuân Quỳnh) in trong sách bài tập Bài 3 – Giao cảm với thiên nhiên, câu 5 yêu cầu: khái quát nội dung chính của văn bản. Đây là câu mở đầu cho cả chuỗi câu hỏi đọc hiểu về bài thơ (từ câu 5 đến câu 12), nên làm tốt câu này sẽ giúp bạn làm các câu sau dễ hơn.
Lưu ý: bài thơ vẫn còn trong thời hạn bảo hộ tác quyền nên trang này không chép lại toàn văn. Bạn hãy mở sách bài tập để đối chiếu khi làm bài.
Gợi ý trả lời câu 5
Muốn khái quát nội dung, bạn trả lời lần lượt ba ý: bài thơ viết về điều gì – triển khai qua những hình ảnh nào – cuối cùng gửi gắm thông điệp gì.
- Viết về điều gì: niềm vui, sự rạo rực của con người khi bầu trời “trở về” – bầu trời cao, xanh, rộng, gợi cuộc sống bình yên, tươi sáng.
- Triển khai qua: cảnh sắc đất trời buổi sáng (mái nhà, con đường, nắng); lời chào mặt đất, cỏ hoa, ngôi nhà mới, con người; những hình ảnh lao động và sản vật của quê hương (đàn ong, bãi sa bồi, cành đước, cây ngô); cuối cùng là những đồ vật nhỏ nhoi trong căn nhà.
- Thông điệp: hạnh phúc là những điều giản dị, “có thật” trong tầm tay; con người cần yêu và trân trọng cuộc sống quanh mình.
Đoạn trả lời mẫu (ngắn gọn)
Bài thơ “Bầu trời đã trở về” thể hiện niềm vui hân hoan của chủ thể trữ tình trước không gian đất trời bình yên, rộng mở. Bằng những hình ảnh gần gũi như mái nhà, con đường, cỏ hoa, đàn ong, nồi cơm trên bếp, Xuân Quỳnh cho thấy hạnh phúc không xa xôi mà hiện hữu trong cuộc sống thường ngày. Bài thơ nhắn nhủ mỗi người hãy biết yêu mến, trân trọng những niềm vui giản dị quanh mình.
Đoạn trả lời mẫu (mở rộng thêm cảm xúc gia đình)
Mạch thơ đi từ không gian rộng lớn của đất trời đến không gian nhỏ ấm áp của căn nhà, rồi khép lại bằng hình ảnh người anh trở về. Khi người thân đã về bên, “bầu trời” mới thật sự trọn vẹn và trở thành bầu trời hạnh phúc riêng của người phụ nữ. Nhờ vậy, niềm vui chung của cuộc sống hoà bình và niềm vui riêng của tình yêu, gia đình hoà vào nhau.
Vì sao nội dung bài thơ được hiểu như vậy?
1. Nhan đề đã gợi mạch cảm xúc
Động từ “trở về” cho thấy trước đó bầu trời đã từng vắng, từng bị che khuất. Vì vậy cái “cao và xanh biết mấy” ở đầu bài là cảm giác sung sướng khi tìm lại được điều quen thuộc. Bạn có thể hiểu đó là bầu trời của bình yên, của cuộc sống trở lại bình thường sau những ngày nhiều lo âu, xa cách.
2. Hình ảnh bình dị nhưng chọn lọc
Nhà thơ không viết về những điều lớn lao mà chọn các chi tiết đời thường: nhà mới xây, người đi nườm nượp, đàn ong kiếm mật, chiếc áo mắc trên tường, nồi cơm reo trên bếp. Mỗi chi tiết là một dấu hiệu của sự sống đang hồi sinh, vì thế bài thơ vừa tươi mới vừa ấm áp.
3. Khổ cuối nâng lên thành triết lí hạnh phúc
Câu “Và hạnh phúc trong bàn tay có thật” nhấn mạnh hạnh phúc là thứ cầm nắm được, không mơ hồ. Dòng kết “Anh trở về, trời xanh của riêng em” khiến bầu trời – hình ảnh lớn – trở thành hạnh phúc rất riêng, rất người.
Bố cục và mạch cảm xúc của bài thơ
| Phần | Nội dung chính | Cảm xúc |
|---|---|---|
| Khổ đầu | Bầu trời trở về cao và xanh; mái nhà, con đường, mặt đất được nhìn bằng liên tưởng sinh động | Ngỡ ngàng, vui sướng |
| Khổ thứ hai | Lời chào mặt đất, cỏ hoa, ngôi nhà mới, con người | Yêu mến, hân hoan |
| Khổ thứ ba | Cảnh sắc và sản vật quê hương: ong, bãi sa bồi, đước, ngô, con đường sau lá rừng | Gắn bó, thương mến đất đai |
| Khổ cuối | Hạnh phúc có thật trong đồ vật thân quen; người anh trở về | Ấm áp, trọn vẹn |
Bạn có thể chia bố cục theo cách khác (ví dụ gộp hai khổ giữa) miễn là nêu được mạch đi từ rộng đến hẹp, từ ngoại cảnh đến tâm tình.
Gợi ý nhanh các câu hỏi đi kèm (câu 6 – câu 12)
Dưới đây là hướng làm ngắn gọn để bạn tự viết lại bằng lời của mình. Bấm vào từng câu để xem bài chi tiết.
| Câu hỏi | Hướng trả lời |
|---|---|
| Câu 6 – Chủ thể trữ tình | Chủ thể trữ tình xuất hiện trực tiếp, xưng “tôi”, cuối bài là “em” nói với “anh”. Bạn đối chiếu với cách phân loại chủ thể trữ tình trong phần Tri thức Ngữ văn của sách. |
| Câu 7 – Gạch nhịp | Nhịp ngắn, linh hoạt, thường ngắt ngay sau cụm chủ ngữ (ví dụ “Bầu trời / đã trở về”), giống nhịp nói, tạo giọng reo vui, tự nhiên. |
| Câu 8 – Vần trong thơ tự do | Thơ tự do không quy định vị trí vần. Có thể thấy các cặp vần như “mấy – dậy”, “sông – mông” gieo ở cuối dòng liền kề, làm lời thơ ngân nga, dễ nhớ. |
| Câu 9 – Dòng thơ lặp lại | Lặp lại “Mỗi sáng dậy tôi chào mặt đất” tạo điệp khúc, nhấn mạnh niềm vui lặp lại mỗi ngày và thái độ biết ơn cuộc sống. |
| Câu 10 – Hình ảnh gần gũi, tươi mới | Nên đồng tình: hình ảnh lấy từ đời sống (mái nhà, nồi cơm, đàn ong, cây ngô), kết hợp so sánh bất ngờ nên tươi mới và giàu sức sống. |
| Câu 11 – Hình ảnh bầu trời | “Trời xanh của riêng em” có thể hiểu là ẩn dụ cho hạnh phúc, sự bình yên mà người anh mang lại; bạn nêu ý kiến và giải thích rõ lí do. |
| Câu 12 – Từ ngữ tâm đắc | Chọn một từ hoặc dòng bạn thích (như “nườm nượp”, “mênh mông”, “reo”), nói rõ nó gợi hình ảnh, âm thanh, cảm xúc gì. |
Lỗi thường gặp khi trả lời câu 5
- Chỉ chép lại nội dung từng khổ: khái quát nghĩa là gom lại thành ý chung, không kể lại từng dòng.
- Nói chung chung “bài thơ ca ngợi cuộc sống”: cần nêu thêm chi tiết đặc trưng (hình ảnh bình dị, hạnh phúc có thật, người anh trở về).
- Bỏ sót khổ cuối: khổ cuối là chỗ nhà thơ nâng cảm xúc thành thông điệp, thiếu nó câu trả lời sẽ hụt ý.
- Gán quá mức một bối cảnh lịch sử cụ thể: nếu muốn nhắc đến hoà bình, hãy dùng cách nói “có thể hiểu” và bám vào chi tiết trong bài.
Mẹo nhớ để khái quát nội dung một bài thơ
Bạn dùng công thức ba bước “Đối tượng – Cách thể hiện – Ý nghĩa”: bài thơ viết về ai/điều gì, thể hiện bằng hình ảnh và giọng điệu nào, gợi cho người đọc điều gì. Với bài này: bầu trời bình yên – hình ảnh đời thường, giọng reo vui – trân trọng hạnh phúc giản dị.
Bài luyện tập có đáp án
Bài 1. Trong khổ cuối, vì sao tác giả nhắc đến “chiếc áo mắc trên tường” và “nồi cơm reo” mà không chọn hình ảnh lớn lao hơn?
Gợi ý đáp án: Vì đó là những vật rất thân quen, chỉ có khi cuộc sống gia đình yên ổn. Chúng chứng minh hạnh phúc là điều có thật, ở ngay trong tầm tay, và làm tăng sự ấm áp cho kết bài.
Bài 2. Viết 3–4 câu nêu cảm nhận về sự chuyển mạch từ không gian rộng (bầu trời, mặt đất) sang không gian hẹp (căn nhà) trong bài thơ.
Gợi ý đáp án: Mạch thơ đi từ cái bao la đến cái gần gũi, như ống kính thu nhỏ dần vào mái ấm. Nhờ vậy cảm xúc từ niềm vui chung hoá thành niềm hạnh phúc riêng tư, làm lời thơ có chiều sâu và gần gũi với người đọc.
Bài 3. Em thử viết một câu khái quát nội dung bài thơ, tối đa 30 chữ.
Gợi ý đáp án: Bài thơ là lời reo vui trước bầu trời bình yên trở lại, qua đó khẳng định hạnh phúc nằm trong những điều giản dị và nhắc ta trân trọng cuộc sống.
Xem thêm trong Bài 3 – Giao cảm với thiên nhiên
- Sách bài tập Ngữ văn 10 Bài 3: Giao cảm với thiên nhiên
- Câu 1 trang 39: Diễn biến tình cảm trong Hương Sơn phong cảnh
- Câu 4 trang 39: Nét độc đáo trong cảm nhận mùa thu của Xuân Diệu
- Giải SBT Ngữ văn 10 – Chân trời sáng tạo
Cùng chuyên đề: Mục lục khác cùng môn, lớp: Viết báo cáo nghiên cứu một vấn đề văn học dân gian – Chuyên đề Ngữ văn 10 Cánh Diều; Tác giả tác phẩm Ngữ văn 10 Cánh diều: đủ 26 văn bản, 8 bài học; Văn bản Huyện đường: nội dung, xuất xứ, bố cục, giá trị tác phẩm.
Câu hỏi thường gặp
Nội dung chính của bài thơ Bầu trời đã trở về là gì?
Bài thơ diễn tả niềm vui khi bầu trời bình yên trở lại và khẳng định hạnh phúc nằm trong những điều giản dị, có thật của cuộc sống như ngôi nhà, bữa cơm, người thân. Từ đó nhắc người đọc biết trân trọng cuộc sống.
Bầu trời đã trở về của Xuân Quỳnh thuộc thể thơ nào?
Bài thơ thuộc thể thơ tự do: số tiếng mỗi dòng không đều, nhịp linh hoạt, vần không quy định vị trí cố định nhưng vẫn có những cặp vần ngân nga ở cuối dòng.
Câu 5 trang 41 SBT Ngữ văn 10 tập 1 Chân trời sáng tạo yêu cầu gì?
Câu 5 yêu cầu khái quát nội dung chính của văn bản Bầu trời đã trở về. Bạn nêu bài thơ viết về điều gì, thể hiện qua hình ảnh nào và gửi gắm thông điệp gì.
Hình ảnh trời xanh của riêng em ở cuối bài có ý nghĩa gì?
Có thể hiểu đó là ẩn dụ cho hạnh phúc và bình yên mà người anh trở về mang lại. Bầu trời chung trở thành bầu trời riêng, khiến niềm vui chung và niềm vui cá nhân hoà làm một.