Trả lời nhanh
Lời má năm xưa là câu chuyện nhân vật “tôi” kể lại một lỗi lầm thuở nhỏ với chim thằng chài. Lời chất vấn của má đã thức tỉnh cậu, khiến cậu chăm sóc và cứu sống con chim. Khi soạn, em cần nắm ba ý: nỗi hối hận của người kể, vai trò của người má, và bài học con người phải biết tôn trọng sự sống của muôn loài.
Khái quát văn bản
- Tác giả: Trần Bảo Định, nhà văn Nam Bộ. Xem thêm ở bài tác giả, tác phẩm bên dưới.
- Ngôi kể: ngôi thứ nhất. Nhân vật “tôi” đã trưởng thành và nhớ lại chuyện thuở nhỏ.
- Cấu trúc: lời kể ở hiện tại đan xen “câu chuyện cũ”. Nhờ vậy cảm xúc hối hận của người kể hiện lên rõ hơn.
- Nhân vật chính: “tôi” (người kể) và người má. Chim thằng chài là nhân vật gắn với bài học.
Em muốn nắm cốt truyện nhanh trước khi soạn thì xem bài tóm tắt ở mục liên quan: tóm tắt Lời má năm xưa và nội dung, tác giả, tác phẩm.
Soạn bài Lời má năm xưa: trả lời câu hỏi sau khi đọc
Câu 1. Từ ngữ, câu văn thể hiện trực tiếp cảm xúc của nhân vật “tôi”; nội dung bao quát
Em đọc lại những đoạn người kể nói về hiện tại. Đó là chỗ tác giả để nhân vật tự bộc lộ cảm xúc.
- Từ ngữ chỉ tâm trạng: hối hận, bối rối. Mỗi lần nhớ lại chuyện cũ, người kể vẫn không dứt được hai cảm giác ấy.
- Câu văn: người kể nói mình không thể quên lời má, nhất là câu hỏi “Sao con cướp đi sự sống của nó? Rồi, ai cướp sự sống của con?”.
- Dáng vẻ ngẫm nghĩ, tần ngần trước bầu trời cho thấy câu chuyện vẫn còn nặng trong lòng nhân vật.
Nội dung bao quát: người kể nhớ lại lời dạy của má thuở nhỏ và nỗi day dứt, biết ơn của mình về “câu chuyện cũ” ấy.
Chi tiết hơn: Câu 1 trang 71.
Câu 2. Ai thực sự đã cứu sống chim thằng chài?
Có thể trả lời: người má. Em lập luận theo hai bước.
- Chim thằng chài chỉ được cứu sau khi má đặt câu hỏi khiến cậu bé giật mình nhìn lại việc mình làm.
- Sau lời má, cậu mới thay đổi hành động: chăm sóc và cứu sống con chim.
Nói cách khác, tay cậu bé cứu con chim, nhưng lương tri của cậu là do má đánh thức. Em cũng có thể thêm ý: bản thân nhân vật “tôi” cũng góp phần, vì biết nhận lỗi và sửa lỗi. Nhưng “người khởi nguồn” vẫn là má. Xem thêm: Câu 2 trang 71.
Câu 3. Ý nghĩa việc lặp lại câu hỏi của má
Câu hỏi xuất hiện hai lần. Mỗi lần lặp lại có tác dụng:
- Về nội dung: nhấn mạnh lời má in sâu trong tâm trí người kể, đến mức nhớ mãi, không quên.
- Về cảm xúc: khắc hoạ nỗi hối hận, day dứt kéo dài suốt bao năm.
- Về kết cấu: tạo nhịp nhắc lại, cho thấy đây là chuyện được kể từ ký ức, và câu hỏi là “chìa khoá” của cả văn bản.
Em để ý cấu trúc của câu hỏi: vế sau (“ai cướp sự sống của con?”) đặt cậu bé vào vị trí con chim. Cách hỏi này khiến cậu tự thấy nỗi sợ hãi của kẻ yếu. Đó là lí do một câu hỏi thay được cả trận đòn hay lời quát mắng. Xem thêm: Câu 3 trang 71.
Câu 4. Suy nghĩ về mối quan hệ giữa con người và thiên nhiên, loài vật
Đây là câu mở, em nên viết 6–8 dòng, có luận điểm rõ. Gợi ý các ý:
- Con người sống cùng thiên nhiên, mỗi loài vật đều có quyền được sống.
- Làm hại loài vật chỉ vì thích thú hay vô tâm là điều đáng trách, vì đó là “lấy đi sự sống” của một sinh linh.
- Biết thương loài vật cũng là cách rèn lòng nhân ái với con người.
- Liên hệ thực tế: săn bắt động vật hoang dã, phá rừng, hoặc ngược lại, những việc làm bảo vệ môi trường của học sinh.
Đoạn tham khảo (ví dụ): “Từ câu chuyện của nhân vật ‘tôi’, em hiểu con người không phải chủ nhân duy nhất của thế giới này. Loài vật nhỏ bé cũng biết sợ, biết đau và muốn được sống như chúng ta. Khi biết dừng tay trước một sinh linh yếu ớt, ta đang giữ lại phần lương thiện trong chính mình.”
Xem thêm: Câu 4 trang 71.
Giá trị nội dung và nghệ thuật cần nhớ
| Phương diện | Ý chính |
|---|---|
| Nội dung | Lời dạy giản dị của má thức tỉnh lòng trắc ẩn; kêu gọi tôn trọng sự sống |
| Nhân vật người má | Không quát mắng mà dạy bằng câu hỏi, khiến con tự nhận ra lỗi |
| Nghệ thuật | Ngôi kể thứ nhất, lời kể chân thành, câu hỏi lặp lại tạo ám ảnh |
| Bài học | Biết hối lỗi, sửa lỗi và yêu thương mọi sinh vật |
Lỗi thường gặp khi soạn bài
- Chỉ kể lại cốt truyện mà không chỉ ra từ ngữ cụ thể thể hiện cảm xúc (Câu 1).
- Trả lời câu 2 chỉ bằng một chữ “má” mà không lập luận bằng chi tiết trong truyện.
- Viết câu 4 chung chung, không có liên hệ thực tế.
- Nhầm “câu chuyện cũ” với toàn bộ văn bản. Thực ra đó là phần ký ức nằm trong lời kể hiện tại.
Luyện tập
- Đề: Vì sao má không đánh mắng mà chỉ đặt câu hỏi cho con?
Gợi ý: Câu hỏi buộc con tự suy nghĩ và đặt mình vào vị trí con vật, nên thức tỉnh sâu hơn và nhớ lâu hơn lời quở trách. - Đề: Viết đoạn 5–6 câu nêu cảm nhận về nỗi “hối hận” của nhân vật “tôi”.
Gợi ý: Nêu biểu hiện (không quên lời má), nguyên nhân (làm hại sinh linh), ý nghĩa (nỗi hối hận giúp con người trưởng thành). - Đề: Nếu chứng kiến bạn mình trêu chọc, làm đau một con vật, em sẽ làm gì?
Gợi ý: Ngăn lại nhẹ nhàng, hỏi bạn một câu như lời má, rồi cùng bạn giúp con vật.
Xem thêm
- Soạn văn 10 Chân trời sáng tạo (toàn bộ)
- Soạn bài Thực hành tiếng Việt trang 71 Tập 1
- Soạn bài Nắng đã hanh rồi
- Soạn bài Viết văn bản nghị luận về một vấn đề xã hội
Cùng chuyên đề: Mục lục khác cùng môn, lớp: Viết báo cáo nghiên cứu một vấn đề văn học dân gian – Chuyên đề Ngữ văn 10 Cánh Diều; Tác giả tác phẩm Ngữ văn 10 Cánh diều: đủ 26 văn bản, 8 bài học; Văn bản Huyện đường: nội dung, xuất xứ, bố cục, giá trị tác phẩm.
Câu hỏi thường gặp
Lời má năm xưa là của tác giả nào?
Văn bản của nhà văn Trần Bảo Định, được đưa vào sách Ngữ văn 10 Chân trời sáng tạo, Tập 1.
Ai là người thực sự cứu sống chim thằng chài?
Có thể khẳng định là người má, vì chính câu hỏi của má đã thức tỉnh nhân vật "tôi", sau đó cậu mới chăm sóc và cứu sống con chim.
Vì sao câu hỏi của má được lặp lại hai lần?
Để nhấn mạnh lời má ám ảnh sâu sắc trong tâm trí người kể, thể hiện nỗi hối hận kéo dài và làm nổi bật tính chất của chuyện được kể lại.
Bài học chính của văn bản là gì?
Con người cần biết tôn trọng sự sống của muôn loài, biết nhận lỗi, sửa lỗi và sống nhân ái với thiên nhiên, loài vật.