Trả lời nhanh
Xúy Vân đáng thương nhiều hơn đáng trách. Nàng có lỗi vì phụ nghĩa vợ chồng, cả tin theo Trần Phương. Nhưng gốc rễ bi kịch là hôn nhân sắp đặt, người chồng mải công danh bỏ vợ cô đơn, kẻ lừa tình và lễ giáo khắt khe. Nàng giả dại để nói lên khát vọng yêu và sống hạnh phúc của người phụ nữ.
Hiểu đúng hoàn cảnh của Xúy Vân
Xúy Vân là nhân vật trong chèo cổ Kim Nham, nổi tiếng qua trích đoạn “Xúy Vân giả dại“. Nàng là vợ Kim Nham, người chồng thường xuyên đi học, đi thi để mưu công danh. Nàng sống lẻ loi, trống vắng trong gia đình.
Trong lúc ấy, Trần Phương – một kẻ sở khanh – dùng lời ngon ngọt dụ dỗ. Xúy Vân tin và hẹn bỏ nhà theo hắn. Khi bị Trần Phương lợi dụng, bỏ rơi, nàng rơi vào bế tắc, giả điên giả dại, cuối cùng kết thúc bi thảm.
Vì sao có thể nói Xúy Vân đáng trách?
- Phụ nghĩa vợ chồng: nàng đã có chồng nhưng vẫn nghe theo người khác, vi phạm chuẩn mực đạo đức, lễ giáo đương thời.
- Nhẹ dạ cả tin: nàng không đủ tỉnh táo nhận ra bộ mặt thật của Trần Phương, để tình cảm lấn át lí trí.
- Chọn cách giải thoát sai lầm: bỏ trốn rồi giả dại là cách chống đối bất lực, đẩy mình vào đường cùng.
Nếu chỉ dừng ở đây, ta mới nhìn bề mặt hành vi mà chưa thấy nguyên nhân.
Vì sao Xúy Vân đáng thương hơn?
- Hôn nhân không do nàng lựa chọn. Trong xã hội phong kiến, “cha mẹ đặt đâu con ngồi đó”, người phụ nữ không có quyền quyết định tình yêu của mình.
- Bị bỏ rơi trong chính gia đình. Chồng mải đèn sách, nàng thiếu sự chia sẻ, tuổi xuân trôi qua trong cô đơn.
- Bị lừa dối. Người đáng bị lên án nặng nhất là Trần Phương – kẻ lợi dụng khát khao yêu thương của nàng rồi phản bội.
- Không có lối thoát. Không thể nói thật, không thể quay về, nàng phải mượn vẻ điên dại để nói ra nỗi lòng. Lời hát lúc tỉnh lúc rối, lúc nhớ mong, lúc xót xa chính là tiếng kêu đau đớn của một người bị dồn vào ngõ cụt.
- Ý thức về bản thân. Việc nàng dám đòi hạnh phúc cho thấy khát vọng sống, yêu đáng được trân trọng, dù cách thực hiện sai lầm.
Kết luận: nhìn Xúy Vân bằng cái nhìn nhân đạo
Nên đánh giá: Xúy Vân có lỗi, nhưng lỗi ấy là hệ quả của hoàn cảnh. Tác phẩm không chỉ trách nàng mà còn lên án xã hội không cho người phụ nữ quyền được yêu và được sống hạnh phúc. Đó là giá trị nhân đạo của chèo cổ.
Dàn ý trả lời nhanh
- Mở: giới thiệu vở chèo Kim Nham, nhân vật Xúy Vân, nêu quan điểm: đáng thương hơn đáng trách.
- Thân: (1) mặt đáng trách; (2) nguyên nhân khiến nàng đáng thương; (3) phân tích cách giả dại như tiếng nói bất lực.
- Kết: khẳng định tinh thần nhân đạo, liên hệ khát vọng hạnh phúc của người phụ nữ hôm nay.
Đoạn văn mẫu (khoảng 9 câu)
Theo em, Xúy Vân là nhân vật đáng thương hơn đáng trách. Đúng là nàng có lỗi khi đã có chồng mà vẫn nghe theo lời đường mật của Trần Phương, phụ nghĩa vợ chồng. Thế nhưng nhìn kĩ, ta thấy nàng là nạn nhân của nhiều bất công. Hôn nhân của nàng do người khác sắp đặt, chồng thì mải mê công danh, bỏ mặc nàng với những ngày tháng cô quạnh. Trần Phương lại lợi dụng khát khao yêu thương ấy để lừa dối rồi bỏ rơi nàng. Bị đẩy vào đường cùng, nàng chỉ còn cách giả dại để nói ra những điều không thể nói lúc tỉnh táo. Tiếng hát chèo lúc rối bời, lúc xót xa chính là tiếng kêu của một con người muốn được yêu và được sống đúng với mình. Vì vậy, thay vì chỉ trách, ta nên cảm thông và thấy rõ hơn sự khắt khe của xã hội phong kiến đối với người phụ nữ.
Lỗi thường gặp khi làm bài
- Chỉ kết tội Xúy Vân “lăng loàn” mà bỏ qua hoàn cảnh.
- Ngược lại, bênh vực quá mức, quên rằng hành động của nàng vẫn có sai lầm.
- Không nói đến thủ pháp “giả dại” – điểm nghệ thuật đặc sắc của trích đoạn.
- Kể lại cốt truyện dài dòng, thiếu lập luận.
Mẹo: với câu hỏi “đáng thương hay đáng trách”, hãy chọn một lập trường rõ ràng nhưng vẫn thừa nhận mặt còn lại, rồi dùng “nguyên nhân” làm chìa khoá lập luận.
Bài luyện tập
- Đề: Nếu Xúy Vân sống ở thời nay, nàng có thể giải quyết nỗi cô đơn trong hôn nhân bằng cách nào?
Gợi ý: trò chuyện thẳng thắn với chồng, tìm sự tư vấn, thậm chí li hôn hợp pháp; không cần giả dại hay bỏ trốn. - Đề: Vì sao nói Trần Phương đáng lên án hơn Xúy Vân?
Gợi ý: hắn chủ động lừa dối, lợi dụng tình cảm của nàng rồi bỏ rơi, không chịu trách nhiệm. - Đề: “Giả dại” giúp Xúy Vân làm được điều gì?
Gợi ý: nói ra nỗi lòng mà không bị trách phạt, thể hiện mâu thuẫn tâm lí và nỗi đau.
Cùng chuyên đề: Bài nằm trong mục lục Soạn bài Xúy Vân giả dại (Cánh Diều Ngữ văn 10): trả lời câu hỏi chi tiết.
Câu hỏi thường gặp
Xúy Vân là nhân vật trong tác phẩm nào?
Xúy Vân là nhân vật trong vở chèo cổ Kim Nham, nổi tiếng với trích đoạn "Xúy Vân giả dại", thuộc loại chèo cổ dân gian Việt Nam.
Vì sao Xúy Vân phải giả dại?
Vì bị Trần Phương lừa dối, bỏ rơi, không thể quay về với chồng, nàng chỉ còn cách mượn vẻ điên dại để nói nỗi lòng và thoát khỏi sự trách phạt.
Khi làm bài nghị luận nên chọn đáng thương hay đáng trách?
Nên chọn đáng thương hơn đáng trách, vẫn nêu lỗi của nàng nhưng nhấn mạnh nguyên nhân từ hôn nhân sắp đặt, sự cô đơn, kẻ lừa tình và lễ giáo phong kiến.
Trích đoạn Xúy Vân giả dại có giá trị gì?
Trích đoạn thể hiện giá trị nhân đạo: cảm thông với khát vọng hạnh phúc của người phụ nữ, đồng thời tố cáo xã hội phong kiến và kẻ lừa tình, với nghệ thuật chèo đặc sắc.