Trả lời nhanh
Bài thực hành gồm ba yêu cầu. Câu 1a mắc lỗi tách đoạn tùy tiện (câu mở đoạn bị tách rời phần triển khai nên phải gộp lại). Câu 1b mắc lỗi không tách đoạn (đoạn chứa hai ý lớn, cần tách ở câu nói về các hút nước). Câu 2 là lỗi mạch lạc: câu đưa vào lệch chủ đề hoặc nối ý thiếu logic. Câu cuối yêu cầu viết đoạn khoảng 200 chữ giới thiệu 5 hình ảnh.
Kiến thức cần nhớ trước khi làm bài
Đoạn văn là đơn vị trên câu, thường mở đầu bằng chữ viết hoa lùi đầu dòng và kết thúc bằng dấu chấm xuống dòng. Mỗi đoạn nên triển khai một ý tương đối trọn vẹn. Vì vậy có hai lỗi hay gặp về tách đoạn:
- Không tách đoạn: dồn nhiều ý lớn vào một khối chữ, người đọc khó theo dõi.
- Tách đoạn tùy tiện: cắt một ý còn dang dở thành hai đoạn, thường là tách riêng câu chủ đề khỏi phần triển khai.
Mạch lạc là sự nối kết về nghĩa giữa các câu, các đoạn: cùng hướng về một chủ đề, sắp xếp theo trật tự hợp lí (thời gian, nhân quả, từ chung đến riêng…) và các quan hệ từ dùng đúng chỗ. Mẹo kiểm tra nhanh: đọc xong mỗi câu, tự hỏi “câu này nói thêm điều gì về chủ đề đang bàn?”. Nếu không trả lời được thì câu đó có nguy cơ lạc mạch.
Câu 1 trang 100: Lỗi tách đoạn
Ngữ liệu a – bàn về quan niệm thời gian của Xuân Diệu
Lỗi: tách đoạn tùy tiện. Câu đầu (“Xuân Diệu quan niệm thời gian, mùa xuân, tuổi trẻ là một đi không trở lại”) là câu nêu ý khái quát. Các câu sau lần lượt giải thích, phân tích cặp từ đối lập “tới – qua”, “non – già” và dẫn câu thơ “Lòng tôi rộng nhưng lượng trời cứ chật” để làm rõ chính ý ấy. Như vậy toàn bộ là một đoạn có cấu trúc “câu chủ đề – triển khai”.
Cách sửa: viết liền câu đầu với phần phía dưới, không xuống dòng giữa chừng, để thành một đoạn thống nhất.
Ngữ liệu b – bàn về dòng sông trong tùy bút của Nguyễn Tuân
Lỗi: không tách đoạn. Khối văn bản chứa hai ý lớn khác nhau:
- Sự dữ dội của mặt ghềnh Hát Loóng, với sóng, gió, nước, đá và nhịp câu văn dồn dập.
- Sự nguy hiểm của những cái hút nước, với âm thanh “ặc ặc lên như vừa rót dầu sôi vào” và cảnh người quay phim thả mình vào xoáy nước.
Cách sửa: xuống dòng, lùi đầu dòng ở câu bắt đầu bằng “Sự nguy hiểm còn thể hiện qua những cái hút nước…”. Cụm “còn thể hiện” cho thấy người viết đã chuyển sang ý mới, đó là dấu hiệu tách đoạn rất dễ nhận ra.
Chi tiết hơn về từng ngữ liệu có ở bài riêng: Câu 1 trang 100 – sửa lỗi tách đoạn.
Câu 2 trang 100: Lỗi mạch lạc trong đoạn nói về nước
Đoạn văn bàn về vấn đề nguồn nước, mở đầu bằng thông tin nước nguyên chất không màu, không mùi, không vị, tiếp đến nước chiếm khoảng 70% diện tích Trái Đất, rồi đặt câu hỏi liệu có thể thoải mái dùng nước hay không và trả lời rằng chỉ một phần rất nhỏ (khoảng 0,3%) là con người dùng được.
Phân tích mạch ý:
- Chuỗi lập luận chính là: nước rất nhiều → tưởng có thể dùng thoải mái → thực tế lượng nước dùng được rất ít → cần tiết kiệm. Mạch này liền lạc.
- Điểm lạc mạch: câu đầu nói về tính chất vật lí của nước, không phục vụ lập luận về nguy cơ cạn kiệt. Nó khiến câu “Vì thế…” phía sau mất chỗ dựa, vì “vì thế” phải nối với một nguyên nhân liên quan, ở đây là lượng nước nhiều, chứ không phải tính chất không màu, mùi, vị.
Cách sửa: bỏ câu đầu, hoặc chuyển sang đoạn khác nói về đặc điểm của nước. Nếu muốn giữ, cần thêm câu chuyển ý để gắn với chủ đề, ví dụ: “Nước là thứ quen thuộc đến mức ta ít khi nghĩ đến việc nó có thể cạn”.
Lưu ý: phần cuối đoạn trong sách còn tiếp tục, em hãy đối chiếu với đề để kiểm tra thêm các từ nối (“Vậy…”, “Đừng vội mừng…”) có đúng quan hệ ý hay không. Xem thêm: Câu 2 trang 100 – lỗi mạch lạc.
Câu hỏi trang 101: Viết đoạn văn giới thiệu 5 hình ảnh về “Tuổi trẻ và đất nước”
Cách làm
- Chọn 5 hình ảnh đa dạng: một khoảnh khắc lao động hoặc tình nguyện, một hình ảnh học tập, một hình ảnh bảo vệ Tổ quốc, một hình ảnh thể thao hoặc sáng tạo, một hình ảnh gắn với quê hương.
- Viết câu chủ đề nêu chủ đề chung, rồi lần lượt nói ngắn gọn về từng ảnh (ảnh gì, ở đâu, gợi suy nghĩ gì).
- Kết đoạn bằng thông điệp. Giữ đoạn liền mạch, dùng từ nối như “trước hết”, “tiếp đến”, “cuối cùng”.
Đoạn văn mẫu (khoảng 200 chữ, ảnh do người viết tự giả định)
Bộ ảnh tôi sưu tầm cho thấy tuổi trẻ hôm nay đang góp sức cho đất nước theo nhiều cách. Trước hết là bức ảnh những bạn sinh viên tình nguyện dựng lớp học tạm cho trẻ em vùng cao, đôi tay lấm bùn nhưng nụ cười rạng rỡ. Tiếp đến là hình ảnh nữ sinh bên chiếc máy tính, đang lập trình ứng dụng dạy học miễn phí, gợi niềm tin vào trí tuệ Việt Nam. Bức ảnh thứ ba chụp người chiến sĩ trẻ đứng gác trên đảo xa, sau lưng là biển trời bao la, nhắc ta nhớ trách nhiệm giữ gìn chủ quyền thiêng liêng. Ảnh thứ tư ghi lại khoảnh khắc đội tuyển học sinh giương cao cờ đỏ sao vàng trên bục nhận huy chương, tự hào nhưng giản dị. Cuối cùng là cảnh các bạn trẻ cùng nhặt rác trên bãi biển buổi sớm, một việc nhỏ mà thể hiện tình yêu quê hương. Năm hình ảnh, năm cách sống, nhưng chung một tinh thần: tuổi trẻ gắn tương lai mình với tương lai đất nước.
Gợi ý đối chiếu: Sưu tầm 5 hình ảnh về tuổi trẻ và đất nước. Đoạn văn này có thể kết hợp với bài Đất nước để lấy ý.
Lỗi sai thường gặp
- Thấy đoạn dài là tách, thấy đoạn ngắn là gộp. Cần dựa vào số ý lớn, không dựa vào độ dài.
- Tách riêng câu chủ đề thành một đoạn một câu, rồi các đoạn sau mới triển khai.
- Dùng “vì thế”, “tuy nhiên”, “vậy” khi quan hệ nghĩa không đúng.
- Đoạn giới thiệu ảnh chỉ liệt kê, không có nhận xét hay thông điệp chung.
Bài luyện tập có đáp án
Bài 1. Đoạn sau mắc lỗi gì? “Học sinh cần ngủ đủ giấc. Ngủ đủ giúp trí nhớ tốt hơn. Hôm qua trời mưa to ngập cả sân trường. Vì vậy, các em nên tắt điện thoại trước giờ ngủ.”
Đáp án: lỗi mạch lạc. Câu thứ ba lạc chủ đề (nói về thời tiết), và “Vì vậy” ở câu cuối không nối với câu thứ ba. Cách sửa: bỏ câu thứ ba, hoặc đổi thành một câu về thói quen ngủ.
Bài 2. Một đoạn nghị luận gồm hai ý, “lợi ích của việc đọc sách” và “cách chọn sách phù hợp”, được viết liền một khối. Đây là lỗi gì, sửa thế nào?
Đáp án: lỗi không tách đoạn. Tách thành hai đoạn, mỗi đoạn có câu chủ đề riêng, đoạn sau mở bằng cụm chuyển ý như “Để đọc sách hiệu quả, …”.
Học tiếp chương trình tại Soạn văn 10 Chân trời sáng tạo.
Câu hỏi thường gặp
Lỗi không tách đoạn và lỗi tách đoạn tùy tiện khác nhau thế nào?
Không tách đoạn là gộp nhiều ý lớn vào một đoạn. Tách đoạn tùy tiện là cắt một ý chưa trọn vẹn thành hai đoạn, thường là tách riêng câu chủ đề khỏi phần triển khai.
Làm sao nhận biết một đoạn văn bị lỗi mạch lạc?
Đọc từng câu và hỏi nó có phục vụ chủ đề chung không, các từ nối như "vì thế", "tuy nhiên" có đúng quan hệ nghĩa không. Câu lạc chủ đề hoặc nối sai quan hệ là dấu hiệu lỗi mạch lạc.
Đoạn văn giới thiệu 5 hình ảnh về tuổi trẻ và đất nước cần viết như thế nào?
Mở đoạn bằng câu nêu chủ đề chung, lần lượt giới thiệu từng ảnh kèm cảm nhận ngắn, dùng từ nối chuyển ý, kết bằng thông điệp. Độ dài khoảng 200 chữ.
Bài Thực hành tiếng Việt này nằm ở tập nào của sách Chân trời sáng tạo?
Bài nằm ở trang 100, 101 sách Ngữ văn 10 tập hai, bộ Chân trời sáng tạo, gắn với chủ đề tuổi trẻ và đất nước.