Giáo dục kinh tế và pháp luật 10 Cánh diều: mục lục 21 bài
Lớp 10Giáo dục kinh tế và pháp luậtCánh Diều

Giáo dục kinh tế và pháp luật 10 Cánh diều: mục lục 21 bài

Trả lời nhanh

Sách Giáo dục kinh tế và pháp luật 10 Cánh diều có hai phần, chín chủ đề, 21 bài. Phần kinh tế (bài 1–10) đi từ hoạt động sản xuất, trao đổi, tiêu dùng tới thị trường, ngân sách, thuế, mô hình sản xuất kinh doanh, tín dụng và kế hoạch chi tiêu cá nhân. Phần pháp luật (bài 11–21) học hệ thống chính trị, Hiến pháp và cách thực hiện pháp luật. Mục lục bên dưới dẫn tới lời giải từng bài theo đúng thứ tự sách.

Chọn đúng bộ sách lớp 10

Ba bộ Giáo dục kinh tế và pháp luật 10 cùng bám chương trình 2018 nhưng khác cách chia bài và khác câu hỏi trong sách. Em mở đúng bìa Cánh diều rồi mới dùng mục lục này. Hai bộ còn lại nằm ở hai đường dẫn riêng:

Bộ Cánh diều chia môn thành phần Giáo dục kinh tế và phần Giáo dục pháp luật, mỗi phần có vài chủ đề, mỗi chủ đề có một hoặc nhiều bài. Cuối bài thường có luyện tập và vận dụng: tình huống gia đình, cửa hàng, một quy định của địa phương. Lời giải theo từng bài giúp em đối chiếu câu hỏi, không thay cho việc em tự nêu ví dụ của lớp mình.

Phần kinh tế: sáu chủ đề, mười bài

Phần đầu trả lời câu “của cải và tiền trong đời sống được tạo ra, chia nhau và dùng như thế nào”. Bốn hoạt động kinh tế cơ bản là sản xuất, phân phối, trao đổi và tiêu dùng. Sản xuất tạo ra hàng hóa, dịch vụ. Phân phối quyết định ai nhận phần nào. Trao đổi diễn ra trên thị trường. Tiêu dùng là sử dụng của cải để thỏa mãn nhu cầu. Bốn việc này nối nhau thành một vòng, không phải bốn ngăn tách rời.

Bốn hoạt động kinh tế sản xuất, phân phối, trao đổi và tiêu dùng nối thành một vòng
Hình 1. Bài 1 xoay quanh bốn hoạt động này; các bài sau lần lượt đi vào chủ thể, thị trường và tiền.

Chủ thể trong nền kinh tế, ở bài 2, gồm hộ gia đình, doanh nghiệp, Nhà nước và khu vực nước ngoài. Hộ gia đình vừa tiêu dùng vừa có thể sản xuất nhỏ. Doanh nghiệp tổ chức sản xuất kinh doanh. Nhà nước điều tiết bằng pháp luật, ngân sách, thuế. Khu vực nước ngoài là đầu tư và trao đổi với các nền kinh tế khác. Em đừng gộp “Nhà nước” vào “doanh nghiệp”: doanh nghiệp theo đuổi lợi nhuận trong khuôn khổ pháp luật, Nhà nước theo đuổi mục tiêu công cộng.

Chủ đề Bài Câu hỏi em phải trả lời được
1. Nền kinh tế và các chủ thể 1–2 Bốn hoạt động kinh tế là gì, ai tham gia?
2. Thị trường và cơ chế thị trường 3–4 Cung, cầu, giá tác động lẫn nhau ra sao?
3. Ngân sách nhà nước và thuế 5–6 Thu, chi, bội chi là gì? Thuế để làm gì?
4. Mô hình sản xuất kinh doanh 7 Hộ kinh doanh, hợp tác xã, doanh nghiệp khác nhau chỗ nào?
5. Tín dụng 8–9 Vay thì trả cả gốc lẫn lãi, rủi ro nằm ở đâu?
6. Kế hoạch tài chính cá nhân 10 Thu, chi bắt buộc, tiết kiệm, chi linh hoạt.

Với thị trường, sách nhấn một quan hệ có điều kiện: nếu các yếu tố khác không đổi, giá tăng thì lượng cầu của người mua thường giảm và lượng cung của người bán thường tăng. Đây là xu hướng để phân tích, không phải một lời hứa rằng mọi mặt hàng trong đời đều chạy đúng một đường thẳng. Cơ chế thị trường phân bổ hàng hóa khá linh hoạt, nhưng có thất bại: ô nhiễm, hàng hóa công cộng, thông tin không đều, độc quyền. Bài 4 vì thế không kết luận “cứ để giá tự do là đủ”. Nhà nước vẫn cần luật, thuế, và chi ngân sách cho những việc thị trường không tự làm tốt.

Một bảng số giả định giúp em thấy cân bằng. Giá tính bằng nghìn đồng một đơn vị hàng, lượng tính bằng số đơn vị.

Giá Lượng cầu Lượng cung Tình trạng
10 80 20 Thiếu 60
20 60 40 Thiếu 20
30 50 50 Cân bằng
40 30 70 Thừa 40

Ở giá 30, lượng mua bằng lượng bán, bằng 50. Ở giá 20, người mua muốn 60 nhưng người bán chỉ đưa ra 40, thiếu 20. Ở giá 40, người bán muốn bán 70 nhưng người mua chỉ lấy 30, thừa 40. Bài tập trong sách thường hỏi em đọc bảng kiểu này rồi chỉ giá cân bằng, không bắt em đoán giá ngoài chợ ngày mai.

Ngân sách nhà nước là dự toán thu và chi của Nhà nước trong một năm. Nếu chi lớn hơn thu, ngân sách bội chi. Ví dụ thu 100 đơn vị, chi 120 đơn vị thì bội chi 20 đơn vị. Thuế là khoản nộp bắt buộc do pháp luật quy định, dùng cho chi tiêu công. Trong một bài tính đơn giản: giá chưa thuế 100 000 đồng, thuế suất 10% tính trên giá chưa thuế thì tiền thuế là 10 000 đồng, số tiền thanh toán là 110 000 đồng. Đó là phép tính minh họa trong lớp, không phải hướng dẫn kê khai thuế của một cửa hàng thật.

Bài 7 phân biệt mô hình: hộ kinh doanh quy mô nhỏ, hợp tác xã do các thành viên góp vốn và cùng quyết định theo nguyên tắc của hợp tác xã, doanh nghiệp tổ chức chặt hơn và chịu trách nhiệm theo loại hình mà luật doanh nghiệp quy định. Bài 8 và 9 nói tín dụng là quan hệ vay và cho vay có hoàn trả cả gốc lẫn lãi. Lãi suất cao làm khoản phải trả tăng; không trả đúng hạn thì phát sinh rủi ro cho cả người vay lẫn tổ chức cho vay. Bài 10 kéo các ý ấy về túi tiền của em. Một kế hoạch tháng với thu nhập tiêu vặt 1 500 000 đồng có thể chia: 1 000 000 đồng chi bắt buộc, 300 000 đồng để dành, 200 000 đồng chi linh hoạt. Tổng đúng 1 500 000. Bài học là biết khoản nào không được cắt trước, không phải khuyên em gửi tiền vào đâu.

Phần pháp luật: ba chủ đề, mười một bài

Phần sau chuyển từ “nền kinh tế vận hành ra sao” sang “ai có quyền quyết định và công dân thực hiện pháp luật bằng cách nào”. Sách trình bày theo đúng nội dung chương trình: hệ thống chính trị nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam gồm Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo, Nhà nước quản lý xã hội, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị – xã hội làm nòng cốt để nhân dân giám sát, phản biện. Em học để mô tả đúng vị trí từng thiết chế, không để bình luận thời sự ngoài bài.

Bộ máy nhà nước được tách thành bài riêng: Quốc hội, Chủ tịch nước, Chính phủ, Tòa án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân, và chính quyền địa phương. Từ ngày 1 tháng 7 năm 2025, chính quyền địa phương được tổ chức hai cấp, cấp tỉnh và cấp xã, không còn cấp huyện. Sách in trước mốc ấy có thể vẫn vẽ ba cấp; em trả lời theo đúng sơ đồ trong bài 13 của cuốn mình, đồng thời biết quy định đang dùng là hai cấp. Khi làm bài, em luôn gắn cơ quan với thẩm quyền. Nhầm “Chính phủ làm luật” với “Quốc hội làm luật” là lỗi rất hay gặp: Quốc hội là cơ quan lập pháp, Chính phủ là cơ quan hành pháp, thực hiện luật và quản lý điều hành.

Cụm Hiến pháp chiếm năm bài, từ bài 14 đến bài 18. Hiến pháp là đạo luật gốc, có hiệu lực pháp lí cao nhất; các văn bản khác không được trái Hiến pháp. Bài về chế độ chính trị nhắc bản chất nhà nước, về quyền làm chủ của nhân dân. Bài về quyền con người và quyền, nghĩa vụ cơ bản của công dân đòi em phân biệt được quyền và nghĩa vụ đi cùng nhau: có quyền thì cũng có nghĩa vụ tôn trọng quyền người khác và tuân theo pháp luật. Bài về kinh tế, văn hóa, giáo dục, khoa học, công nghệ và môi trường cho thấy Hiến pháp không chỉ nói cơ quan nhà nước; nó còn định hướng phát triển. Trong phần lãnh thổ và chủ quyền quốc gia, cần nhớ Việt Nam khẳng định chủ quyền đối với hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa. Bài về bộ máy nhà nước trong Hiến pháp hệ thống lại các thiết chế đã gặp ở bài 12, lần này nhìn từ điều khoản của Hiến pháp chứ không chỉ từ sơ đồ hành chính.

Ba bài cuối của sách nói pháp luật nói chung. Pháp luật là hệ thống quy tắc xử sự chung, do nhà nước ban hành hoặc thừa nhận, được bảo đảm thực hiện. Hệ thống pháp luật Việt Nam gồm nhiều ngành luật và nhiều hình thức văn bản, từ Hiến pháp, luật, đến nghị định và văn bản của địa phương; văn bản dưới không được trái văn bản trên. Thực hiện pháp luật có bốn hình thức em cần gọi đúng tên: tuân thủ pháp luật là không làm điều bị cấm; thi hành pháp luật là làm đúng nghĩa vụ mà pháp luật bắt buộc; sử dụng pháp luật là chủ động dùng quyền được trao; áp dụng pháp luật là hoạt động của cơ quan, người có thẩm quyền để giải quyết một việc cụ thể theo luật. Trộn “tuân thủ” với “áp dụng” sẽ mất điểm ở câu phân biệt.

Mục lục lời giải từng bài

Các đường dẫn giữ đúng thứ tự chủ đề trong sách Cánh diều. Em bấm đúng số bài đang học.

Chủ đề 1. Nền kinh tế và các chủ thể của nền kinh tế

  • Bài 1. Các hoạt động kinh tế trong đời sống xã hội
  • Bài 2. Các chủ thể của nền kinh tế

Chủ đề 2. Thị trường và cơ chế thị trường

  • Bài 3. Thị trường
  • Bài 4. Cơ chế thị trường

Chủ đề 3. Ngân sách nhà nước và thuế

  • Bài 5. Ngân sách nhà nước
  • Bài 6. Thuế

Chủ đề 4. Sản xuất kinh doanh và các mô hình sản xuất kinh doanh

  • Bài 7. Sản xuất kinh doanh và các mô hình sản xuất kinh doanh

Chủ đề 5. Tín dụng và các dịch vụ tín dụng

  • Bài 8. Tín dụng
  • Bài 9. Dịch vụ tín dụng

Chủ đề 6. Lập kế hoạch tài chính cá nhân

  • Bài 10. Lập kế hoạch tài chính cá nhân

Chủ đề 7. Hệ thống chính trị

  • Bài 11. Hệ thống chính trị nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam
  • Bài 12. Bộ máy nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam
  • Bài 13. Chính quyền địa phương

Chủ đề 8. Hiến pháp

  • Bài 14. Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam
  • Bài 15. Hiến pháp về chế độ chính trị
  • Bài 16. Hiến pháp về quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân
  • Bài 17. Hiến pháp về kinh tế, văn hóa, giáo dục, khoa học, công nghệ và môi trường
  • Bài 18. Hiến pháp về bộ máy nhà nước

Chủ đề 9. Pháp luật nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam

  • Bài 19. Pháp luật trong đời sống xã hội
  • Bài 20. Hệ thống pháp luật Việt Nam
  • Bài 21. Thực hiện pháp luật

Cách học 21 bài cho khỏi rối

Em học phần kinh tế theo vòng: hoạt động nào, ai làm, việc ấy xảy ra ở thị trường ra sao, Nhà nước thu chi và đánh thuế thế nào, rồi mới tới mô hình tổ chức và chuyện vay mượn, cuối cùng là kế hoạch của chính mình. Học nhảy từ bài 10 ngược lên bài 1 vẫn làm được từng câu, nhưng dễ quên vì sao tiết kiệm và tín dụng cùng nằm trong một môn.

Phần pháp luật nên học theo trật tự hiệu lực: Hiến pháp đứng trên, luật và văn bản dưới đứng sau, việc làm hằng ngày của công dân là bốn hình thức thực hiện pháp luật. Khi gặp một tình huống, em hỏi ba câu. Việc này thuộc kinh tế hay pháp luật, hay cả hai? Chủ thể nào đang hành động? Họ đang tuân thủ, thi hành, sử dụng hay áp dụng pháp luật? Một cửa hàng niêm yết giá là hoạt động trao đổi trên thị trường; nếu gian lận về đo lường thì đồng thời vi phạm pháp luật. Tách được hai mặt ấy là em đã nối hai phần của sách.

Trước bài kiểm tra, em ôn bằng bảng chủ đề ở trên chứ không ôn bằng cách đọc lại mọi lời giải. Mỗi chủ đề chỉ cần một ví dụ của em: một lần đi chợ cho cung cầu, một khoản chi tiêu trong tháng cho kế hoạch tài chính, một biển cấm trước cổng trường cho “tuân thủ pháp luật”. Lời giải từng bài dùng khi em bí một câu hỏi đúng số trang.

Sách Cánh diều các môn khác của lớp 10

Câu hỏi thường gặp

Giáo dục kinh tế và pháp luật 10 Cánh diều có bao nhiêu bài?

Có 21 bài, chia hai phần: 10 bài giáo dục kinh tế và 11 bài giáo dục pháp luật, gộp trong chín chủ đề.

Học kì một thường học đến bài nào?

Nhiều trường dạy phần kinh tế, khoảng bài 1 đến bài 10, trong học kì một. Phân phối chi tiết do tổ chuyên môn từng trường quyết định.

Bốn hình thức thực hiện pháp luật là gì?

Tuân thủ, thi hành, sử dụng và áp dụng pháp luật. Áp dụng là việc của cơ quan, người có thẩm quyền, không phải của mọi công dân.

Giá cân bằng trong ví dụ bảng cung cầu là bao nhiêu?

Ở mức giá 30, lượng cầu và lượng cung cùng bằng 50. Giá 20 thì thiếu hàng, giá 40 thì thừa hàng. Số liệu này là ví dụ giả định.

Bộ Cánh diều khác Kết nối tri thức chỗ nào khi ôn bài?

Cùng một chương trình nhưng số bài và cách hỏi khác. Em chỉ dùng mục lục Cánh diều khi sách trên tay là Cánh diều.

Bài học liên quan