Sản xuất có vai trò quyết định phân phối, trao đổi, tiêu dùng: đúng hay sai?

Bốn khâu của quá trình tái sản xuất

Trong nền kinh tế, hoạt động kinh tế gồm bốn khâu nối tiếp nhau: sản xuất → phân phối → trao đổi → tiêu dùng. Bốn khâu này liên hệ chặt chẽ và tạo thành một vòng tuần hoàn.

• Sản xuất: con người sử dụng sức lao động và tư liệu sản xuất để tạo ra sản phẩm, dịch vụ.
• Phân phối: xác định phần của cải mà mỗi cá nhân, tổ chức được nhận (tiền lương, lợi nhuận, thuế…).
• Trao đổi: mua bán, đưa sản phẩm từ nơi sản xuất đến người cần dùng.
• Tiêu dùng: sử dụng sản phẩm để thoả mãn nhu cầu sản xuất và đời sống.

Vì sao sản xuất giữ vai trò quyết định?

Ví dụ tự đặt: Nếu một làng nghề chỉ làm ra 1 000 chiếc nón mỗi tháng thì chỉ có tối đa 1 000 chiếc để bán, để người dân dùng. Khi làng nghề đổi mới, làm thêm nón có hoạ tiết hiện đại, nhu cầu mua nón làm quà cũng xuất hiện theo. Sản xuất vừa quyết định lượng hàng, vừa “mở đường” cho nhu cầu mới.

Các khâu còn lại tác động trở lại sản xuất

“Quyết định” không có nghĩa là các khâu kia thụ động. Đây là chỗ nhiều bạn dễ hiểu sai.

• Phân phối hợp lý thì kích thích người lao động, thúc đẩy sản xuất; phân phối bất hợp lý thì kìm hãm sản xuất.
• Trao đổi là cầu nối: hàng bán được thì doanh nghiệp mới có vốn tái sản xuất.
• Tiêu dùng là mục đích và động lực của sản xuất: người tiêu dùng không mua thì sản xuất phải thu hẹp hoặc đổi hướng.

Mẹo nhớ: “Sản xuất là gốc – tiêu dùng là đích”. Gốc quyết định cây có quả hay không; đích cho biết nên trồng cây gì.

Lỗi sai thường gặp

• Nghĩ rằng tiêu dùng mới là khâu quyết định vì “có người mua mới có người bán”. Thực ra tiêu dùng chỉ là động lực, còn vai trò quyết định (xét về nguồn gốc) vẫn thuộc về sản xuất.
• Cho rằng sản xuất là khâu duy nhất, các khâu khác không ảnh hưởng gì. Nhận định này sai vì thiếu mặt tác động trở lại.
• Nhầm “sản xuất” với “sản xuất ra hàng hoá để bán”. Sản xuất có thể tạo ra cả hàng hoá lẫn dịch vụ.

Bài luyện tập

1. Đúng hay sai: “Tiêu dùng quyết định sản xuất vì không có người mua thì sản xuất vô nghĩa.”
   Đáp án: Sai. Tiêu dùng là động lực và mục đích của sản xuất, nhưng khâu quyết định là sản xuất, vì sản xuất tạo ra đối tượng và mức tiêu dùng.
2. Điền khuyết: “Trong bốn khâu của quá trình tái sản xuất, … giữ vai trò quyết định, còn … là động lực của sản xuất.”
   Đáp án: sản xuất; tiêu dùng.
3. Tình huống: Một nhà máy sản xuất xe đạp điện tăng sản lượng gấp đôi nhờ máy móc mới, nên giá giảm và nhiều gia đình mua được. Hãy cho biết sản xuất đã tác động đến khâu nào.
   Gợi ý: Trao đổi (hàng nhiều, bán rộng hơn) và tiêu dùng (nhiều người có thể dùng hơn); đây là biểu hiện sản xuất quyết định quy mô của trao đổi, tiêu dùng.

Kết luận

Sản xuất là khâu có vai trò quyết định, nhưng bốn khâu luôn tác động qua lại. Khi làm bài, hãy nêu cả hai ý: sản xuất quyết định các khâu còn lại và các khâu đó tác động trở lại sản xuất.