Trả lời nhanh
Việc Giêm Oát cải tiến và phát minh máy hơi nước kiểu mới (1784) có ý nghĩa như một bước ngoặt của Cách mạng công nghiệp: con người dùng được nguồn động lực mạnh, ổn định, đặt ở đâu cũng được, thay cho sức người, súc vật, sức nước và sức gió. Nhờ vậy, nhà máy phát triển, sản xuất và giao thông tăng nhanh, đồng thời xã hội phân hoá thành hai giai cấp mới là tư sản và vô sản công nghiệp.
Bối cảnh: vì sao cần máy hơi nước?
Ở nước Anh thế kỉ XVIII, ngành dệt đã có máy kéo sợi, máy dệt cải tiến. Nhưng các máy này chạy bằng sức người hoặc sức nước, nên nhà máy phải xây gần sông suối và hoạt động phụ thuộc vào mùa nước.
Giêm Oát (người Scốt-len, sống ở Anh) đã cải tiến máy hơi nước có từ trước, rồi đến năm 1784 hoàn thiện loại máy kiểu mới cho phép truyền chuyển động quay đến nhiều loại máy công tác. Đây là điểm mấu chốt: máy hơi nước không chỉ bơm nước mà còn kéo được máy móc trong nhà máy.
Ý nghĩa của máy hơi nước kiểu mới
1. Về kĩ thuật – sản xuất
- Mở ra thời đại dùng động cơ hơi nước, chuyển từ lao động thủ công sang sản xuất bằng máy móc (cơ khí hoá).
- Nhà máy không còn bị ràng buộc bên dòng sông; có thể xây gần nguồn nguyên liệu, nhân công, thị trường.
- Năng suất tăng mạnh ở dệt, khai mỏ, luyện kim, cơ khí; các ngành này lại kích thích nhau phát triển (cần nhiều than, sắt, máy móc hơn).
2. Về giao thông vận tải
- Máy hơi nước được đưa vào tàu thủy (đầu thế kỉ XIX) và đầu máy xe lửa, làm việc vận chuyển hàng hoá, hành khách nhanh, rẻ, khối lượng lớn.
- Thị trường trong nước và thế giới được nối liền, thương mại phát triển.
3. Về kinh tế – xã hội
- Anh trở thành nước công nghiệp đầu tiên, được gọi là “công xưởng của thế giới”.
- Hình thành các trung tâm công nghiệp, đô thị mở rộng, dân cư đổ về thành phố.
- Xã hội phân hoá rõ: giai cấp tư sản công nghiệp (chủ nhà máy) và giai cấp vô sản công nghiệp (công nhân làm thuê). Mâu thuẫn giữa hai giai cấp về sau dẫn đến các phong trào đấu tranh của công nhân.
Bảng tóm tắt dễ học
| Lĩnh vực | Trước khi có máy hơi nước | Sau khi có máy hơi nước |
|---|---|---|
| Động lực | Sức người, súc vật, nước, gió | Sức hơi nước, mạnh và chủ động |
| Nơi sản xuất | Xưởng thủ công, nhà máy gần sông | Nhà máy lớn, đặt ở nhiều nơi |
| Giao thông | Thuyền buồm, xe ngựa, chậm | Tàu thủy, tàu hoả, nhanh |
| Xã hội | Thợ thủ công, nông dân là chủ yếu | Tư sản và vô sản công nghiệp |
Mẹo nhớ và lỗi sai thường gặp
- Mẹo nhớ “Đ – N – G – X”: Động lực mới, Nhà máy mọc nhiều, Giao thông hiện đại, Xã hội phân hoá.
- Lỗi hay gặp: viết rằng Giêm Oát “phát minh ra máy hơi nước đầu tiên”. Chính xác hơn là ông cải tiến máy hơi nước có sẵn và hoàn thiện loại kiểu mới (1784) dùng được cho sản xuất.
- Lỗi hay gặp: chỉ nêu mặt tích cực. Bài tự luận tốt nên thêm một câu về hệ quả: công nhân bị bóc lột nặng nề, môi trường đô thị ô nhiễm.
- Đừng nhầm với máy kéo sợi Gien-ni hay máy dệt chạy bằng sức nước; đó là các phát minh ngành dệt, còn máy hơi nước là động lực chung cho nhiều ngành.
Cách viết câu trả lời ngắn (mẫu 4 ý)
- Tạo ra nguồn động lực mới, thay thế sức người, sức nước, sức gió.
- Đẩy nhanh quá trình cơ khí hoá, tăng năng suất ở nhiều ngành.
- Làm giao thông phát triển nhờ tàu thủy, đầu máy xe lửa.
- Làm thay đổi xã hội: hình thành tư sản và vô sản công nghiệp, đô thị phát triển.
Luyện tập
Câu 1. Vì sao nói máy hơi nước giúp nhà máy “thoát” khỏi sự phụ thuộc vào thiên nhiên?
Gợi ý đáp án: vì động lực lấy từ việc đốt than đun nước, không cần dòng nước chảy hay gió, nên nhà máy đặt được ở bất kì đâu có than và nước.
Câu 2. Nêu một tác động tiêu cực của việc sử dụng rộng rãi máy hơi nước.
Gợi ý đáp án: công nhân làm việc nhiều giờ, lương thấp, điều kiện lao động nặng nhọc; khói than gây ô nhiễm đô thị.
Câu 3. Vì sao máy hơi nước được coi là biểu tượng của Cách mạng công nghiệp?
Gợi ý đáp án: vì nó là động lực chung cho nhiều ngành (dệt, mỏ, luyện kim, giao thông), tạo sự chuyển biến từ thủ công sang máy móc trên diện rộng.
Câu hỏi thường gặp
Giêm Oát là ai?
Giêm Oát (James Watt) là kĩ sư, nhà phát minh người Scốt-len sống ở Anh. Ông cải tiến máy hơi nước và hoàn thiện loại máy kiểu mới vào năm 1784, góp phần mở đầu Cách mạng công nghiệp.
Máy hơi nước kiểu mới của Giêm Oát ra đời năm nào?
Theo SGK Lịch sử, máy hơi nước kiểu mới được phát minh năm 1784 ở Anh.
Máy hơi nước ảnh hưởng thế nào đến giao thông?
Nó được lắp trên tàu thủy và đầu máy xe lửa, giúp vận chuyển hàng hoá, hành khách nhanh hơn, rẻ hơn và với khối lượng lớn hơn, nối liền các thị trường.
Máy hơi nước làm xã hội thay đổi ra sao?
Nhà máy phát triển làm xuất hiện giai cấp tư sản công nghiệp và vô sản công nghiệp, đô thị mở rộng, đồng thời nảy sinh mâu thuẫn và phong trào đấu tranh của công nhân.