Trả lời nhanh
Năm 1764, Giêm Ha-gri-vơ (James Hargreaves), một thợ dệt người Anh, đã sáng chế ra máy kéo sợi Gien-ni (Spinning Jenny). Đây là máy kéo được nhiều sợi cùng lúc bằng sức người, năng suất vượt xa guồng quay tay. Phát minh này mở đầu cho làn sóng cải tiến kĩ thuật trong ngành dệt nước Anh.
Giêm Ha-gri-vơ là ai?
Giêm Ha-gri-vơ là người thợ dệt, đồng thời làm nghề thợ mộc, sống ở vùng Lan-ca-sia (Lancashire) của nước Anh. Ông hiểu rất rõ nỗi vất vả của nghề: kéo sợi bằng tay quá chậm, trong khi thợ dệt cần rất nhiều sợi.
Chính nhu cầu thực tế đó giúp ông nghĩ ra chiếc máy kéo sợi mới vào năm 1764.
Máy kéo sợi Gien-ni có gì đặc biệt?
- Kéo nhiều sợi cùng lúc: một người thợ vận hành một máy có thể kéo cùng lúc nhiều cọc sợi, thay vì chỉ một sợi như guồng quay tay.
- Chạy bằng sức người: máy chưa dùng sức nước hay hơi nước, nên còn nhỏ gọn, đặt được trong nhà thợ.
- Tạo “sức ép” cho khâu dệt: có nhiều sợi hơn nên ngành dệt buộc phải cải tiến thêm các máy khác.
Vì sao phát minh này quan trọng?
Trước thế kỉ XVIII, hàng dệt ở Anh chủ yếu làm thủ công, không đáp ứng nổi nhu cầu trong nước và xuất khẩu. Khi khâu kéo sợi nhanh lên, các khâu khác lần lượt bị “kéo theo” cải tiến. Đó là lí do ngành dệt trở thành ngành đi đầu của Cách mạng công nghiệp ở Anh.
Đặt vào dòng thời gian cùng các phát minh khác
| Năm | Phát minh | Người phát minh |
|---|---|---|
| 1764 | Máy kéo sợi Gien-ni | Giêm Ha-gri-vơ |
| 1769 | Máy kéo sợi chạy bằng sức nước | Ri-sớt Ác-rai (Arkwright) |
| 1784 | Máy hơi nước (bản cải tiến, dùng rộng rãi) | Giêm Oát (James Watt) |
| 1785 | Máy dệt chạy bằng sức nước | Ét-mơn Các-rai (Cartwright) |
Mẹo nhớ: “Sáu mươi bốn – kéo sợi”. Cứ thấy năm 1764 thì nghĩ ngay đến sợi, rồi mới đến các máy dệt và máy hơi nước ra đời sau.
Những lỗi dễ nhầm
- Nhầm với máy hơi nước: máy hơi nước gắn với tên Giêm Oát, xuất hiện muộn hơn (thập niên 1780), không phải của Ha-gri-vơ.
- Nhầm với máy dệt: Ha-gri-vơ làm máy kéo sợi, còn máy dệt là của Các-rai năm 1785.
- Nhầm với phát minh giao thông: đầu máy xe lửa và tàu thủy chạy bằng hơi nước thuộc đầu thế kỉ XIX.
- Nhầm tên Gien-ni với tên người: đây là tên của chiếc máy, nên viết hoa “Gien-ni” và gọi là “máy kéo sợi Gien-ni”.
Luyện tập nhanh
- Điền vào chỗ trống: “Năm 1764, ……… sáng chế ra máy kéo sợi ………”.
Đáp án: Giêm Ha-gri-vơ; Gien-ni. - Vì sao ngành dệt là ngành mở đầu Cách mạng công nghiệp ở Anh?
Gợi ý: nhu cầu hàng dệt lớn, thủ công không đáp ứng nổi; khi một khâu (kéo sợi) cải tiến thì các khâu khác phải cải tiến theo. - Sắp xếp theo thứ tự thời gian: máy dệt của Các-rai, máy Gien-ni, máy hơi nước của Oát.
Đáp án: máy Gien-ni (1764) → máy hơi nước của Oát (1784) → máy dệt của Các-rai (1785).
Câu hỏi thường gặp
Giêm Ha-gri-vơ sáng chế ra máy gì vào năm 1764?
Ông sáng chế ra máy kéo sợi Gien-ni, loại máy giúp một người kéo được nhiều sợi cùng lúc, mở đầu các cải tiến kĩ thuật trong ngành dệt nước Anh.
Máy Gien-ni chạy bằng sức gì?
Máy Gien-ni chạy bằng sức người. Các máy dùng sức nước và hơi nước xuất hiện sau đó, như máy kéo sợi của Ác-rai năm 1769 và máy hơi nước của Oát.
Giêm Ha-gri-vơ là người nước nào?
Ông là người Anh, làm thợ dệt và thợ mộc ở vùng Lan-ca-sia, quê hương của ngành dệt trong Cách mạng công nghiệp.
Làm sao phân biệt phát minh của Ha-gri-vơ với của Oát và Các-rai?
Ha-gri-vơ: kéo sợi (1764). Oát: máy hơi nước (thập niên 1780). Các-rai: máy dệt (1785). Hãy nhớ khâu kéo sợi được cải tiến trước, rồi mới đến khâu dệt.