Giới thiệu nét chính về nhân vật trong hình: Giêm Oát (James Watt)

Lưu ý: đề bài chỉ nói “quan sát hình bên”, nên em hãy đối chiếu chân dung và chú thích dưới hình trong sách. Bài này viết cho trường hợp nhân vật là Giêm Oát, cái tên nhiều bạn tìm kiếm cùng câu hỏi này.

Cách làm bài: đi từ hình đến nội dung

1. Đọc chú thích hình: tên nhân vật, quốc gia, thời gian.
2. Nêu thân thế: sinh năm nào, ở đâu, làm nghề gì.
3. Nêu đóng góp chính: ông làm ra hoặc cải tiến điều gì.
4. Nêu ý nghĩa: đóng góp đó tác động thế nào đến sản xuất và xã hội.

Một số nét chính về Giêm Oát

Đóng góp của ông vì sao quan trọng?

Trước Giêm Oát đã có máy hơi nước của Niu-cô-men, nhưng máy này tốn rất nhiều than và chủ yếu dùng để bơm nước trong hầm mỏ. Oát nhận ra phần lớn nhiệt bị lãng phí vì xi lanh vừa phải nóng lên, vừa phải làm lạnh liên tục. Ông thêm bộ phận ngưng tụ hơi tách riêng nên máy tiết kiệm nhiên liệu hơn rõ rệt.

Về sau, ông cùng các cộng sự hoàn thiện để máy tạo ra chuyển động quay. Nhờ vậy, máy hơi nước có thể chạy máy dệt, máy xay, máy công cụ trong nhà máy, rồi đến tàu hoả và tàu thuỷ. Sản xuất không còn phụ thuộc vào sức nước, sức gió hay sức người, sức vật.

Ý nghĩa lịch sử

• Máy hơi nước là biểu tượng của Cách mạng công nghiệp lần thứ nhất, bắt đầu ở Anh từ nửa sau thế kỉ XVIII.
• Nhà máy có thể xây ở nhiều nơi, không nhất thiết gần sông suối, nên công nghiệp và đô thị phát triển nhanh.
• Giao thông vận tải thay đổi: đường sắt và tàu thuỷ chạy bằng hơi nước rút ngắn khoảng cách.
• Tên ông được đặt cho đơn vị đo công suất: oát (W), em gặp thường xuyên trong môn Vật lí.

Đoạn trả lời mẫu

Nhân vật trong hình là Giêm Oát (1736–1819), kĩ sư và nhà phát minh người Scotland. Ông nổi tiếng nhờ cải tiến máy hơi nước, làm máy tiết kiệm nhiên liệu và hoạt động hiệu quả hơn. Phát minh của ông được dùng trong nhà máy, hầm mỏ và giao thông, góp phần quan trọng vào Cách mạng công nghiệp. Ngày nay, tên ông còn được dùng làm đơn vị đo công suất.

Lỗi sai thường gặp

• Nói Giêm Oát “phát minh ra máy hơi nước” từ đầu. Chính xác hơn là ông cải tiến máy có sẵn một cách quyết định.
• Nhầm với Xti-phen-sơn, người chế tạo đầu máy xe lửa. Hai người khác nhau, dù đều gắn với hơi nước.
• Chỉ liệt kê tên và năm sinh mà không nêu ý nghĩa, dễ mất điểm ở phần đánh giá.

Luyện tập nhanh

1. Câu 1. Giêm Oát là người nước nào? Đáp án: Scotland, thuộc Vương quốc Anh.
2. Câu 2. Nêu một lợi ích của máy hơi nước cải tiến so với máy cũ. Đáp án: tiết kiệm nhiên liệu hơn, dùng được cho nhiều ngành sản xuất, không chỉ bơm nước.
3. Câu 3. Vì sao máy hơi nước giúp nhà máy mọc lên ở nhiều nơi? Đáp án: vì nguồn động lực không còn phụ thuộc vào dòng sông hay sức gió.