Trả lời nhanh
Người gắn với phát minh máy hơi nước năm 1784 là Giêm Oát (James Watt), kĩ sư người Anh (gốc Scotland). Sách giáo khoa Lịch sử thường ghi mốc năm 1784 cho máy hơi nước của ông, vì máy này hoạt động hiệu quả, dùng được trong nhà máy và giao thông, thúc đẩy Cách mạng công nghiệp ở Anh.
Giêm Oát là ai?
James Watt (1736 – 1819) sinh ra ở Scotland, thuộc Vương quốc Anh. Ông làm nghề chế tạo dụng cụ khoa học, sau đó nghiên cứu máy hơi nước. Tên ông được đặt cho đơn vị công suất oát (W) trong Vật lí.
Điều quan trọng cần nhớ: Oát không phải người đầu tiên nghĩ ra việc dùng hơi nước. Ông là người cải tiến máy hơi nước có sẵn thành loại máy tiết kiệm nhiên liệu, chạy ổn định và dùng được rộng rãi.
Vì sao máy hơi nước của Oát quan trọng?
- Không phụ thuộc thiên nhiên: trước đó nhà máy phải đặt bên sông suối để dùng sức nước. Có máy hơi nước, nhà máy có thể xây ở bất cứ đâu.
- Tăng năng suất: máy móc chạy bằng hơi nước thay dần sức người và sức súc vật trong dệt, khai mỏ, luyện kim.
- Mở đường cho giao thông hiện đại: từ nguyên lí này, người ta chế tạo tàu thủy chạy bằng hơi nước và đầu máy xe lửa ở đầu thế kỉ XIX.
Vì thế, trong bài Cách mạng công nghiệp, máy hơi nước được coi là bước ngoặt: nền sản xuất chuyển từ thủ công sang cơ khí.
Dễ nhầm với ai? Phân biệt các phát minh cùng thời
| Nhân vật | Gắn với |
|---|---|
| Giêm Oát (James Watt) | Cải tiến máy hơi nước (mốc 1784 trong SGK) |
| Giêm Ha-grít-vơ (James Hargreaves) | Máy kéo sợi Gien-ni (năm 1764) |
| Ác-rai-tơ (Richard Arkwright) | Máy kéo sợi chạy bằng sức nước (năm 1769) |
| Ét-mơn Các-rai (Edmund Cartwright) | Máy dệt (năm 1785) |
| Giôn Kê (John Kay) | Thoi bay trong dệt vải (năm 1733) |
| Xti-phen-xơn (George Stephenson) | Đầu máy xe lửa (đầu thế kỉ XIX) |
| Phơn-tơn (Robert Fulton) | Tàu thủy chạy bằng hơi nước (năm 1807) |
Mẹo nhớ: “Hơi nước – Oát – 1784”. Những tên còn lại thường gắn với sợi, dệt (Ha-grít-vơ, Ác-rai-tơ, Các-rai) hoặc phương tiện giao thông (Phơn-tơn, Xti-phen-xơn).
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm nhà phát minh máy kéo sợi với máy hơi nước. Máy Gien-ni là máy kéo sợi, chưa dùng hơi nước.
- Nhầm Oát với Xti-phen-xơn. Oát cải tiến động cơ hơi nước; Xti-phen-xơn gắn với đầu máy xe lửa.
- Nhầm mốc thời gian. Nếu đề hỏi “năm 1784”, hãy chọn máy hơi nước; năm 1764 là máy kéo sợi Gien-ni; năm 1785 là máy dệt.
Lưu ý: một số tài liệu khoa học còn nhắc tới các máy hơi nước sơ khai trước Oát. Tuy nhiên với câu hỏi có mốc 1784 trong chương trình phổ thông, đáp án chuẩn là Giêm Oát.
Bài luyện tập nhanh
- Điền vào chỗ trống: “Năm 1784, kĩ sư người Anh … đã cải tiến thành công máy hơi nước.”
Đáp án: Giêm Oát. - Nêu một tác dụng của máy hơi nước đối với sản xuất.
Gợi ý: nhà máy không còn phụ thuộc vào sông suối, năng suất lao động tăng mạnh. - Phát minh nào dưới đây KHÔNG dùng hơi nước ngay từ đầu: máy kéo sợi Gien-ni hay tàu thủy của Phơn-tơn?
Đáp án: Máy kéo sợi Gien-ni (chạy bằng sức người); tàu thủy của Phơn-tơn dùng hơi nước.
Câu hỏi thường gặp
Ai là người phát minh máy hơi nước năm 1784?
Theo sách giáo khoa Lịch sử, đó là Giêm Oát (James Watt), kĩ sư người Anh, người cải tiến máy hơi nước để dùng rộng rãi trong sản xuất.
Giêm Oát có phải người đầu tiên chế tạo máy hơi nước không?
Không hẳn. Trước ông đã có các máy hơi nước sơ khai dùng bơm nước ở mỏ. Oát cải tiến chúng thành loại máy hiệu quả, nên ông được nhắc đến nhiều nhất.
Máy hơi nước có ý nghĩa gì với Cách mạng công nghiệp?
Nó cung cấp nguồn động lực mới, giúp đặt nhà máy ở bất cứ đâu, tăng năng suất và dẫn tới tàu thủy, đầu máy xe lửa chạy bằng hơi nước.
Đơn vị oát (W) liên quan gì đến James Watt?
Đơn vị công suất oát được đặt theo tên James Watt để ghi nhận đóng góp của ông về động cơ hơi nước.