Trả lời nhanh
Điêu khắc thời Nguyễn tập trung ở kinh đô Huế và phục vụ chủ yếu cho triều đình: đúc đồng (Cửu đỉnh, thần công), chạm khắc gỗ, đá ở cung điện, lăng tẩm, đền miếu. Tác phẩm có quy mô lớn, kĩ thuật tinh xảo, bố cục chặt chẽ, đề tài quen thuộc là rồng, phượng, hoa lá, cảnh vật; bên cạnh đó điêu khắc dân gian ở đình, chùa vẫn tiếp tục tồn tại.
Bối cảnh: vì sao điêu khắc thời Nguyễn mang diện mạo riêng?
Sau khi thống nhất đất nước (1802), nhà Nguyễn đóng đô ở Phú Xuân (Huế) và xây dựng kinh thành, cung điện, đàn miếu, lăng tẩm với quy mô lớn. Nhu cầu trang trí các công trình này thúc đẩy nghề đúc đồng, chạm khắc gỗ và đá phát triển ở Huế.
Vì nhà nước là “người đặt hàng” chính nên nghệ thuật điêu khắc mang tính cung đình rõ nét: trang trọng, đăng đối, tuân theo quy chuẩn. Đây là điểm khác với điêu khắc đình làng thế kỉ XVII–XVIII, vốn phóng khoáng và gần gũi đời sống nông thôn hơn.
Những nét cơ bản của điêu khắc thời Nguyễn
- Trung tâm là Huế: phần lớn công trình tiêu biểu nằm trong quần thể di tích cố đô Huế (được UNESCO ghi danh Di sản văn hoá thế giới năm 1993).
- Tính cung đình: phục vụ vua, hoàng tộc, thờ tự và trang trí kiến trúc hoàng gia.
- Chất liệu đa dạng: đồng, đá, gỗ, vữa, và sau này là sành sứ khảm trên mặt tường.
- Kĩ thuật cao: chạm nổi, chạm lộng, đúc đồng với hoa văn dày, chi tiết tỉ mỉ.
- Đề tài: tứ linh (long, lân, quy, phụng), hoa lá, mây, núi sông, sản vật; tượng quan văn, quan võ, voi, ngựa ở lăng tẩm.
- Phong cách: cân đối, chuẩn mực, thiên về trang trí; ít sinh động, mộc mạc hơn điêu khắc dân gian thời trước.
Các tác phẩm tiêu biểu
| Tác phẩm / công trình | Chất liệu, đặc điểm | Ý nghĩa |
|---|---|---|
| Cửu đỉnh (đúc thời Minh Mạng, khoảng 1835–1837) | Chín đỉnh bằng đồng, mặt ngoài chạm nổi hình núi sông, cây cỏ, chim muông, sản vật, binh khí của đất nước; đặt trước Thế Miếu trong Hoàng thành Huế | Biểu tượng sự thống nhất, giàu mạnh của quốc gia; được xem là bộ sưu tập “bách khoa thư” bằng đồng |
| Súng thần công đồng (Cửu vị thần công) | Chín khẩu súng đồng lớn, thân chạm hoa văn; đặt ở kinh thành Huế | Vừa là vũ khí, vừa là tác phẩm mĩ thuật; thể hiện trình độ đúc đồng |
| Trang trí điện, đài, cổng thành ở Huế | Gỗ sơn son thếp vàng, chạm rồng, mây, hoa lá, kết hợp thơ văn; đắp nổi vữa, khảm sành sứ | Tôn vẻ uy nghi của cung đình |
| Lăng tẩm (Gia Long, Minh Mạng, Tự Đức, Khải Định…) | Tượng đá người, ngựa, voi ở sân chầu; bia đá, chạm khắc nội thất; lăng Khải Định trang trí sành sứ, kết hợp yếu tố Đông – Tây | Mỗi lăng có sắc thái riêng, phản ánh gu thẩm mĩ từng đời vua |
Điêu khắc dân gian thời Nguyễn
Ở các làng quê, đình, chùa, đền vẫn được tu sửa và trang trí bằng chạm khắc gỗ, tạc tượng Phật, tượng thờ. Tuy nhiên, so với thế kỉ XVII–XVIII, mảng này ít đột phá hơn, đề tài thiên về trang trí hoa lá, linh vật theo khuôn mẫu. Khi trả lời bài, em nên nêu ngắn gọn ý này để câu trả lời đầy đủ.
Mẹo nhớ và lỗi sai thường gặp
- Mẹo nhớ: “Huế – Cung đình – Đồng, đá, gỗ – Cửu đỉnh, lăng tẩm”. Chỉ cần nhớ 4 cụm này là đủ khung trả lời.
- Lỗi 1: nhầm Cửu đỉnh với chín cái chuông hay chín khẩu thần công. Cửu đỉnh là chín cái đỉnh; thần công là súng.
- Lỗi 2: nói điêu khắc thời Nguyễn “hoàn toàn dân gian”. Thực tế nổi bật nhất là điêu khắc cung đình.
- Lỗi 3: chỉ liệt kê tên tác phẩm mà không nêu đặc điểm (quy mô, kĩ thuật, đề tài).
Mẫu trả lời ngắn gọn (dùng cho bài kiểm tra)
Dưới thời Nguyễn, điêu khắc phát triển chủ yếu ở kinh đô Huế, phục vụ cung đình. Các công trình như Cửu đỉnh, súng thần công bằng đồng, chạm khắc ở cung điện và lăng tẩm có quy mô lớn, kĩ thuật tinh xảo, hoa văn tỉ mỉ. Điêu khắc dân gian ở đình, chùa vẫn tiếp tục nhưng ít sáng tạo hơn. Những tác phẩm này là di sản quý của văn hoá dân tộc.
Bài luyện tập
- Câu 1. Kể tên hai tác phẩm điêu khắc đúc bằng đồng tiêu biểu thời Nguyễn.
Đáp án: Cửu đỉnh và (Cửu vị) súng thần công. - Câu 2. Vì sao điêu khắc thời Nguyễn mang tính cung đình rõ rệt?
Đáp án gợi ý: Nhà Nguyễn xây dựng nhiều công trình ở Huế (cung điện, đàn miếu, lăng tẩm) nên nghệ nhân chủ yếu làm việc theo yêu cầu triều đình. - Câu 3. Điền khuyết: Cửu đỉnh được đặt ở trước … trong Hoàng thành Huế.
Đáp án: Thế Miếu.
Câu hỏi thường gặp
Điêu khắc thời Nguyễn nổi bật nhất ở đâu?
Nổi bật nhất ở kinh đô Huế, với các công trình cung điện, đàn miếu, lăng tẩm và những tác phẩm đúc đồng như Cửu đỉnh.
Cửu đỉnh là gì và do vua nào cho đúc?
Cửu đỉnh là chín cái đỉnh bằng đồng, do vua Minh Mạng cho đúc vào khoảng những năm 1835–1837, trên mặt đỉnh chạm nổi hình núi sông, cây cỏ, sản vật của đất nước.
Điêu khắc thời Nguyễn khác điêu khắc đình làng thế kỉ XVII–XVIII ở điểm nào?
Điêu khắc thời Nguyễn thiên về cung đình, chuẩn mực và trang trí tinh xảo; điêu khắc đình làng thế kỉ XVII–XVIII phóng khoáng, gần gũi đời sống dân gian hơn.