Trả lời nhanh
Chí công vô tư là phẩm chất của người biết đối xử công bằng, không thiên vị, giải quyết công việc theo lẽ phải và xuất phát từ lợi ích chung, đặt lợi ích tập thể lên trên lợi ích cá nhân. Phẩm chất này giúp xã hội công bằng, dân chủ, văn minh và khiến người có nó được mọi người tin cậy, kính trọng.
1. Hai câu chuyện mở đầu bài học
Tô Hiến Thành dùng người
Khi Tô Hiến Thành ốm nặng, quan Vũ Tán Đường ngày đêm hầu hạ bên giường, còn Trần Trung Tá bận việc biên cương nên ít có mặt. Thế nhưng khi Thái hậu hỏi ai có thể thay mình giúp vua nhỏ, ông vẫn tiến cử Trần Trung Tá. Ông chọn người theo tài năng và nhu cầu của đất nước, không chọn theo tình riêng hay sự chăm sóc dành cho mình.
Chủ tịch Hồ Chí Minh
Cả cuộc đời Bác dành cho độc lập của dân tộc và hạnh phúc của nhân dân, không màng danh lợi riêng. Bác từng dạy: “Phải để việc công, việc nước lên trên, lên trước việc tư, việc nhà.” Vì vậy nhân dân dành cho Bác lòng kính yêu, tin cậy đặc biệt.
Bài học rút ra: cả hai tấm gương đều đặt lợi ích chung lên trước, làm việc công tâm, nên được người đời tôn trọng.
2. Khái niệm chí công vô tư
Hiểu nghĩa từng chữ sẽ dễ nhớ hơn: chí là rất, hết mực; công là chung, là công bằng; vô tư là không nghĩ riêng cho mình, không thiên lệch. Ghép lại, chí công vô tư là hết lòng vì việc chung, không để tình riêng hay lợi ích riêng chi phối.
- Công bằng: mọi người được đối xử theo cùng một chuẩn, ai đáng thưởng thì thưởng, ai sai thì xử lí.
- Không thiên vị: không ưu ái người thân, bạn bè, người có chức quyền hay người có quà cáp.
- Theo lẽ phải: căn cứ vào sự thật, quy định, năng lực thực tế.
- Vì lợi ích chung: khi lợi ích riêng mâu thuẫn với lợi ích tập thể thì ưu tiên tập thể.
Chí công vô tư không chỉ dành cho người làm lãnh đạo. Bạn lớp trưởng chia trực nhật, bạn thủ quỹ thu chi quỹ lớp, thầy cô chấm điểm, ai cũng có thể thể hiện phẩm chất này.
3. Biểu hiện của chí công vô tư và hành vi trái ngược
| Chí công vô tư | Trái với chí công vô tư |
|---|---|
| Chấm điểm đúng bài làm, không phân biệt học sinh quen hay lạ | Cho điểm cao hơn vì là con người quen |
| Chia phần thưởng, nhiệm vụ theo đóng góp thực tế | Chia nhiều cho bạn thân, giao việc nặng cho người mình không ưa |
| Xử lí vi phạm như nhau, bất kể người nhà hay người ngoài | Bỏ qua lỗi của người thân, nghiêm khắc với người khác |
| Thu chi công khai, minh bạch | Lợi dụng chức vụ để vụ lợi, nhận hối lộ |
| Dám nói lẽ phải, bảo vệ người đúng | Im lặng trước sai trái vì sợ mất lòng |
Mẹo nhớ: muốn kiểm tra một hành vi, hãy tự hỏi “Nếu người này không phải người thân, quen biết của mình, mình có làm vậy không?”. Nếu cách làm đổi khác thì đó chưa phải chí công vô tư.
4. Ý nghĩa
- Với tập thể, cộng đồng: giữ được sự đoàn kết, niềm tin; nguồn lực được dùng đúng người, đúng việc.
- Với đất nước: góp phần xây dựng xã hội công bằng, dân chủ, văn minh, đất nước giàu mạnh.
- Với bản thân: người chí công vô tư được mọi người tin cậy, quý trọng, sống thanh thản vì không phải che giấu điều gì.
5. Cách rèn luyện của học sinh
- Ủng hộ, học tập và quý trọng những người có phẩm chất chí công vô tư.
- Đấu tranh, phê phán những hành vi thiếu công bằng, vụ lợi cá nhân (bằng cách phù hợp: góp ý, báo thầy cô, không cổ vũ).
- Từ việc nhỏ ở lớp: nhận xét bạn khách quan, chia việc công bằng, không bênh bạn thân khi bạn sai, không so đo thiệt hơn khi làm việc tập thể.
- Tập công khai, minh bạch khi quản lí tiền quỹ, tài sản chung.
6. Phân biệt dễ nhầm
| Phẩm chất | Trọng tâm |
|---|---|
| Chí công vô tư | Công bằng, không thiên vị khi xử lí việc chung |
| Trung thực | Tôn trọng sự thật, không gian dối |
| Tự chủ | Làm chủ suy nghĩ, tình cảm, hành vi của mình (xem Bài 2) |
Ví dụ: chấm điểm đúng theo bài làm vừa thể hiện trung thực vừa thể hiện công bằng; nhưng nếu đề bài hỏi về việc đối xử ngang nhau giữa người thân và người ngoài thì đáp án là chí công vô tư.
7. Lỗi sai thường gặp
- Nghĩ “vô tư” là hồn nhiên, không lo nghĩ. Ở đây nó có nghĩa là không vì tư lợi.
- Cho rằng chí công vô tư là đối xử y hệt nhau mọi trường hợp. Thực ra là cùng một chuẩn, nhưng vẫn tính đến hoàn cảnh hợp lí (ví dụ miễn giảm học phí cho học sinh khó khăn theo quy định là công bằng xã hội, không phải thiên vị).
- Nhầm giữa tình cảm riêng chính đáng và việc lấy tình riêng làm lệch việc công. Yêu quý bạn thân không sai, nhưng không được cho bạn điểm cao hơn.
8. 10 câu trắc nghiệm có đáp án và giải thích
Câu 1. Trưởng nhóm thực hành xếp lịch trực theo bảng phân công chung, kể cả cho bạn thân của mình. Việc làm này thể hiện:
A. Sự thật thà B. Chí công vô tư C. Sự tiết kiệm D. Sự khiêm tốn
Đáp án: B. Áp dụng một chuẩn chung cho mọi người, không ưu ái người quen.
Câu 2. Câu tục ngữ nào thể hiện chí công vô tư?
A. Quân pháp bất vị thân. B. Một người làm quan, cả họ được nhờ. C. Có tiền mua tiên cũng được. D. Nước chảy chỗ trũng.
Đáp án: A. “Phép quân không vị người thân” nghĩa là luật lệ áp dụng như nhau, không nể người thân. B và C nói về thiên vị, vụ lợi; D không liên quan.
Câu 3. Lớp trưởng chia quà cho cả lớp nhưng đưa nhiều hơn cho những bạn hay chơi với mình. Đây là hành vi:
A. Thiếu trung thực B. Thiếu công bằng, thiên vị C. Tiết kiệm D. Khiêm tốn
Đáp án: B. Chia theo quan hệ thân sơ chứ không theo chuẩn chung.
Câu 4. Chí công vô tư có ý nghĩa nào sau đây?
A. Đem lại lợi ích cho tập thể B. Đem lại lợi ích cho cộng đồng xã hội C. Góp phần làm cho đất nước giàu mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh D. Cả A, B, C
Đáp án: D. Ba ý đều là ý nghĩa của phẩm chất này.
Câu 5. Học sinh rèn luyện chí công vô tư bằng cách:
A. Quý trọng, ủng hộ người chí công vô tư B. Phê phán hành vi thiếu công bằng C. Chỉ quan tâm khi việc liên quan đến mình D. Cả A và B
Đáp án: D. C trái với tinh thần vì việc chung.
Câu 6. Câu nói “Phải để việc công, việc nước lên trên, lên trước việc tư, việc nhà” của Chủ tịch Hồ Chí Minh nói về đức tính nào?
A. Trung thành B. Thật thà C. Chí công vô tư D. Tiết kiệm
Đáp án: C. Nội dung là đặt lợi ích chung lên trước lợi ích riêng.
Câu 7. Biểu hiện của chí công vô tư là:
A. Giải quyết công việc theo lẽ phải B. Đặt lợi ích chung lên trên lợi ích cá nhân C. Không thiên vị người thân quen D. Cả A, B, C
Đáp án: D.
Câu 8. Hành vi nào không phải chí công vô tư?
A. Nhận quà của phụ huynh rồi chấm điểm cao hơn cho con họ B. Giao việc theo năng lực từng bạn C. Xử lí lỗi vi phạm như nhau với mọi học sinh D. Ghi biên bản đúng sự việc
Đáp án: A. Dùng quyền chấm điểm để đổi lấy lợi ích riêng là vụ lợi.
Câu 9. Ai cần rèn luyện phẩm chất chí công vô tư?
A. Chỉ người có chức quyền B. Mọi người, trong mọi lĩnh vực C. Chỉ người lớn tuổi D. Chỉ học sinh giỏi
Đáp án: B. Việc chung xuất hiện ở mọi nơi nên ai cũng cần.
Câu 10. Tô Hiến Thành tiến cử Trần Trung Tá thay vì Vũ Tán Đường vì:
A. Trần Trung Tá là người thân B. Trần Trung Tá phù hợp với việc nước, vì lợi ích chung C. Bị người khác ép D. Sợ mất lòng Thái hậu
Đáp án: B. Ông chọn người theo năng lực, không theo tình riêng.
9. Bài luyện tập vận dụng
Bài 1. Bạn Hà là tổ trưởng, cần cử một bạn tham gia đội văn nghệ của trường. Bạn thân của Hà hát chưa tốt, còn bạn Lan (ít nói chuyện với Hà) hát rất hay. Hà nên làm gì? Vì sao?
Gợi ý đáp án: Hà nên đề cử Lan (hoặc cho cả hai thử giọng công khai), vì tiêu chí là khả năng phục vụ tập thể, không phải quan hệ thân sơ.
Bài 2. Em chứng kiến bạn thủ quỹ lớp ghi sai khoản thu để giữ lại một ít tiền. Em nên xử sự thế nào?
Gợi ý đáp án: Nhắc nhở riêng bạn trước, yêu cầu công khai sổ thu chi; nếu bạn không sửa, báo cho giáo viên chủ nhiệm. Đây là đấu tranh với hành vi vụ lợi, bảo vệ lợi ích chung.
Bài 3. Cho ví dụ một việc làm hằng ngày của học sinh thể hiện chí công vô tư.
Gợi ý: Chia đều việc trực nhật, nhận xét bạn dựa trên việc làm cụ thể, không bênh bạn thân khi bạn sai.
10. Xem thêm các bài lý thuyết GDCD 9
- Lý thuyết GDCD 9 Bài 2: Tự chủ
- Lý thuyết GDCD 9 Bài 3: Dân chủ và kỷ luật
- Lý thuyết GDCD 9 Bài 4: Bảo vệ hòa bình
- Lý thuyết GDCD 9 Bài 5: Tình hữu nghị giữa các dân tộc trên thế giới
- Lý thuyết GDCD 9 Bài 6: Hợp tác cùng phát triển
- 42 câu trắc nghiệm GDCD 9 Bài 1: Chí công vô tư
- Giải GDCD 9 Bài 1: Chí công vô tư
- Giải Giáo dục công dân 9 Bài 1 (bản khác)
Câu hỏi thường gặp
Chí công vô tư là gì?
Là phẩm chất thể hiện ở sự công bằng, không thiên vị, giải quyết công việc theo lẽ phải, xuất phát từ lợi ích chung và đặt lợi ích chung lên trên lợi ích cá nhân.
Học sinh rèn luyện chí công vô tư bằng cách nào?
Ủng hộ, quý trọng người chí công vô tư; phê phán, đấu tranh với hành vi thiếu công bằng, vụ lợi; bắt đầu từ việc nhỏ như chia việc lớp công bằng, nhận xét bạn khách quan.
Chí công vô tư có ý nghĩa gì?
Mang lại lợi ích cho tập thể và cộng đồng, góp phần làm đất nước giàu mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh; người có phẩm chất này được mọi người tin cậy, kính trọng.
Câu tục ngữ nào nói về chí công vô tư?
Câu “Quân pháp bất vị thân” (phép quân không vì người thân) thể hiện chí công vô tư vì luật lệ áp dụng như nhau cho mọi người.