Trả lời nhanh
Phần Thực hành tiếng Việt trang 13–14 (Ngữ văn 7 tập 2, Kết nối tri thức) xoay quanh biện pháp tu từ nói quá. Nói quá là phóng đại mức độ, quy mô, tính chất của sự vật để nhấn mạnh và tăng sức biểu cảm. Người nói và người nghe đều hiểu đó là cách nói cường điệu. Nói khoác thì khác: đó là khoe khoang điều không có thật, muốn người nghe tin.
Kiến thức cần nhớ trước khi làm bài
Nói quá (phóng đại, cường điệu) là cách nói làm cho sự vật, hiện tượng vượt xa mức bình thường. Mục đích là nhấn mạnh, gây ấn tượng, bộc lộ cảm xúc.
- Dấu hiệu nhận biết: hình ảnh to hơn, nhanh hơn, nhiều hơn hẳn thực tế (ví dụ “tát bể Đông cũng cạn”, “chẳng tày gang”).
- Cách làm bài: gọi tên biện pháp, chỉ rõ từ ngữ nói quá, rồi nêu tác dụng gắn với nội dung câu.
- Mẹo: hỏi hai câu. Thực tế có xảy ra đúng như vậy không? Người nói có ý lừa người nghe không? Nếu “không – không” thì đó là nói quá.
Câu 1 trang 13: Chỉ ra và phân tích tác dụng của nói quá trong các câu tục ngữ
a. “Đêm tháng Năm chưa nằm đã sáng / Ngày tháng Mười chưa cười đã tối”
- Từ ngữ nói quá: “chưa nằm đã sáng”, “chưa cười đã tối”.
- Tác dụng: nhấn mạnh đêm mùa hè rất ngắn, ngày mùa đông rất ngắn. Hai vế đối xứng làm cảm giác thời gian trôi nhanh thêm rõ. Câu tục ngữ còn nhắc ta biết tính toán, sắp xếp công việc hợp lí theo mùa.
b. “Ngày vui ngắn chẳng tày gang”
- Từ ngữ nói quá: “ngắn chẳng tày gang” (thời gian được đo như độ dài của một gang tay).
- Tác dụng: diễn tả niềm vui qua nhanh, khi vui ta thấy thời gian ngắn ngủi. Qua đó gợi lòng trân trọng những phút giây hạnh phúc.
c. “Thuận vợ thuận chồng tát bể Đông cũng cạn”
- Từ ngữ nói quá: “tát bể Đông cũng cạn”.
- Tác dụng: nhấn mạnh sức mạnh của sự đồng lòng. Vợ chồng hòa thuận, chung sức thì việc khó đến đâu cũng làm được.
Chi tiết hơn, xem thêm: Câu 1 trang 13.
Câu 2 trang 14: Phân biệt nói quá và nói khoác
| Câu | Nội dung | Kết luận | Lí do |
|---|---|---|---|
| a | Cày đồng buổi ban trưa, mồ hôi thánh thót như mưa ruộng cày | Nói quá | Mồ hôi không thể rơi như mưa, nhưng người đọc hiểu đó là cách tả nỗi vất vả của người nông dân. |
| b | Trời nóng quá, mồ hôi nhỏ xuống ướt sũng cả sàn nhà | Nói quá | Phóng đại cái nóng để nhấn mạnh cảm giác; không ai nói câu này để người khác tin thật. |
| c | Đời người có một gang tay, ai hay ngủ ngày còn có nửa gang | Nói quá | Dùng “gang tay” để nhấn mạnh đời người ngắn ngủi, khuyên không nên lãng phí thời gian. |
| d | Khoe làm bài văn chỉ trong năm phút mà vẫn xuất sắc | Nói khoác | Mục đích là phô trương, làm người nghe tin vào điều không có thật. |
Sự khác nhau:
- Nói quá là biện pháp tu từ, dùng trong văn chương và đời sống để nhấn mạnh, gây ấn tượng, tăng sức biểu cảm. Cả hai bên đều hiểu đó là cách nói phóng đại.
- Nói khoác là thói quen xấu trong giao tiếp, nói điều không có thật để khoe khoang, tự đề cao mình, mong người nghe tin.
Lưu ý: trong một số bản soạn, câu b bị xếp vào nói khoác. Cách xếp này chưa thuyết phục, vì câu b chỉ cường điệu để diễn tả cái nóng, người nói không có ý khoe hay đánh lừa ai. Em có thể nêu lí do như trên để bài làm chắc chắn hơn. Xem thêm: Câu 2 trang 14.
Câu 3 trang 14: Đặt câu với các cụm từ nói quá
Yêu cầu: đặt 4 câu, mỗi câu dùng một cụm từ: buồn nẫu ruột, rụng rời chân tay, cười vỡ bụng, mệt đứt hơi. Gợi ý (em có thể đặt câu khác theo trải nghiệm của mình):
- Nghe tin chú chó nhà mình đi lạc, em buồn nẫu ruột suốt cả buổi tối.
- Thấy con rắn bò ngang lối đi, cả nhóm sợ đến rụng rời chân tay.
- Màn kịch của lớp 7A khiến khán giả cười vỡ bụng.
- Chạy hết vòng sân thứ năm, bạn nào cũng mệt đứt hơi.
Lỗi thường gặp: đặt câu chỉ lắp cụm từ vào mà không rõ tình huống, hoặc dùng nói quá ở chỗ cần số liệu chính xác. Câu hay phải có nguyên nhân và cảm xúc cụ thể. Tham khảo: Câu 3 trang 14.
Bài luyện tập thêm
Bài 1. Chỉ ra phép nói quá và tác dụng: “Bao giờ cho đến tháng Ba, bà trời đứng ngoài ngõ mà ngóng”. Em tự làm rồi đối chiếu đáp án.
Đáp án gợi ý: Hình ảnh “đứng ngoài ngõ mà ngóng” là phóng đại (trời không thể ngóng). Tác dụng: nhấn mạnh nỗi mong chờ da diết khiến ai cũng thấy thời gian dài đằng đẵng.
Bài 2. Câu nào là nói quá, câu nào là nói khoác? (1) “Cả lớp đói meo, bụng kêu vang cả sân trường.” (2) “Hôm qua tớ một mình bê nổi cái tủ nặng cả tấn.”
Đáp án: (1) nói quá, vì nhấn mạnh cơn đói và mọi người đều hiểu là cách nói vui. (2) nói khoác, vì khoe sức mạnh không có thật để người khác tin.
Các bài soạn liên quan trong Bài 6
- Soạn bài Một số câu tục ngữ Việt Nam
- Soạn bài Con hổ có nghĩa
- Viết bài văn nghị luận về một vấn đề trong đời sống
- Củng cố, mở rộng Bài 6 trang 22, 23
- Soạn văn 7 Kết nối tri thức (tập 1, tập 2)
Cùng chuyên đề: Mục lục khác cùng môn, lớp: Đề thi cuối kì 1 Văn 7 Kết nối tri thức: 2 đề có đáp án, dàn ý phần Viết; Bài thơ Mẹ và quả (Nguyễn Khoa Điềm): tác giả, nội dung, phân tích; Bài thơ Gò me của Hoàng Tố Nguyên: nội dung, tác giả, tác phẩm.
Câu hỏi thường gặp
Nói quá là gì? Cho ví dụ.
Nói quá là biện pháp tu từ phóng đại mức độ, quy mô, tính chất của sự vật để nhấn mạnh và tăng biểu cảm. Ví dụ: "Thuận vợ thuận chồng tát bể Đông cũng cạn".
Nói quá khác nói khoác ở điểm nào?
Nói quá là biện pháp tu từ, người nói và người nghe đều hiểu là cường điệu để nhấn mạnh. Nói khoác là khoe khoang điều không có thật, muốn người nghe tin.
Khi phân tích tác dụng của nói quá cần trình bày những ý nào?
Em cần nêu ba ý: gọi tên biện pháp nói quá, chỉ ra từ ngữ phóng đại, rồi nói rõ nó nhấn mạnh điều gì và gợi cảm xúc hay bài học nào.
Phần Thực hành tiếng Việt trang 13 thuộc bài nào?
Phần này thuộc Bài 6 (chủ đề về tục ngữ và nghị luận) của sách Ngữ văn 7 tập 2 Kết nối tri thức. Nội dung chính là biện pháp tu từ nói quá.