Trả lời nhanh
Loại chữ viết đầu tiên của loài người là chữ tượng hình. Con người ban đầu vẽ hình để ghi lại sự vật, sau đó cách điệu dần thành chữ. Các nền văn minh cổ đại phương Đông như Lưỡng Hà (chữ hình nêm) và Ai Cập (chữ tượng hình) đã tạo ra những hệ chữ viết sớm nhất, cách nay hơn 5000 năm.
Vì sao đáp án là chữ tượng hình?
Trước khi có chữ, người nguyên thuỷ nhớ và truyền đạt thông tin bằng lời nói, bằng cách thắt nút dây hay khắc vạch. Khi xã hội phát triển, nhà nước xuất hiện, cần ghi chép thóc lúa, thuế, luật lệ, nên con người cần một cách ghi lại bền vững.
Cách đơn giản nhất là vẽ lại sự vật: vẽ con bò để chỉ con bò, vẽ mặt trời để chỉ mặt trời. Những hình vẽ đó được đơn giản hoá, lặp đi lặp lại và trở thành chữ tượng hình. Vì vậy chữ tượng hình đi trước các loại chữ ghi âm.
Những hệ chữ viết sớm nhất
| Nền văn minh | Loại chữ | Chất liệu, cách viết |
|---|---|---|
| Lưỡng Hà | Chữ hình nêm (phát triển từ chữ tượng hình) | Dùng que vót nhọn ấn lên tấm đất sét còn ướt, rồi phơi hoặc nung khô |
| Ai Cập | Chữ tượng hình Ai Cập | Viết trên giấy làm từ cây papyrus, khắc trên đá, tường đền |
| Trung Quốc | Chữ giáp cốt, về sau là chữ Hán | Khắc trên mai rùa, xương thú, sau đó viết trên thẻ tre, lụa |
Theo các nhà nghiên cứu, chữ viết ở Lưỡng Hà và Ai Cập xuất hiện vào khoảng cuối thiên niên kỉ IV TCN, nghĩa là cùng một giai đoạn. Vì vậy khi đề hỏi chung chung, cách trả lời an toàn là “chữ tượng hình”.
Phân biệt với các loại chữ khác
Nếu đề cho nhiều phương án, em loại trừ như sau:
- Chữ tượng hình: ghi bằng hình vẽ → đúng, ra đời đầu tiên.
- Chữ cái (chữ ghi âm): mỗi kí hiệu biểu thị một âm. Người Phoenicia sáng tạo hệ chữ cái khoảng hơn 3000 năm trước, muộn hơn chữ tượng hình rất nhiều. Sai nếu đề hỏi “đầu tiên”.
- Chữ La-tinh: phát triển từ chữ cái Hy Lạp và các chữ cái cổ ở Địa Trung Hải; là nền tảng của chữ viết nhiều nước châu Âu và của chữ quốc ngữ. Xuất hiện muộn hơn nhiều.
- Chữ Phạn: ngôn ngữ và văn tự cổ của Ấn Độ, cũng ra đời sau chữ tượng hình ở Lưỡng Hà và Ai Cập.
Mẹo nhớ
Hãy nhớ chuỗi tiến hoá: hình vẽ → chữ tượng hình → chữ ghi âm (chữ cái). Từ “tượng hình” có nghĩa là “mô phỏng hình dáng”, nên nó chắc chắn đến trước chữ ghi âm vốn đã trừu tượng hơn.
Lỗi sai thường gặp
- Chọn “chữ cái” vì nghĩ chữ cái là loại chữ cơ bản nhất. Thực tế chữ cái là bước phát triển sau, tiện hơn vì chỉ cần vài chục kí hiệu.
- Nhầm chữ hình nêm với một loại hoàn toàn khác tượng hình. Chữ hình nêm là dạng chữ phát triển từ hình vẽ, nét được ấn thành hình cái nêm trên đất sét.
- Cho rằng chữ Hán ra đời đầu tiên vì Trung Quốc là nước lâu đời. Thực ra chữ ở Lưỡng Hà và Ai Cập xuất hiện sớm hơn.
Ý nghĩa của việc phát minh ra chữ viết
- Giúp lưu giữ kinh nghiệm, tri thức qua nhiều thế hệ.
- Giúp nhà nước quản lí đất đai, thuế, ban hành luật pháp (như bộ luật Hammurabi của Lưỡng Hà).
- Đánh dấu bước chuyển từ thời tiền sử sang thời có lịch sử thành văn.
Luyện tập nhanh
- Người Lưỡng Hà viết chữ trên chất liệu nào? Đáp án: tấm đất sét ướt, dùng que nhọn ấn thành nét hình nêm.
- Người Ai Cập cổ đại viết chữ lên loại giấy nào? Đáp án: giấy làm từ cây papyrus.
- Điền khuyết: Chữ cái do người ___ sáng tạo, tiện lợi hơn chữ tượng hình vì ___. Đáp án: Phoenicia; chỉ cần ít kí hiệu để ghi mọi âm.
Câu hỏi thường gặp
Loại chữ viết đầu tiên của loài người là gì?
Là chữ tượng hình, xuất hiện ở các nền văn minh cổ đại phương Đông như Lưỡng Hà và Ai Cập từ khoảng cuối thiên niên kỉ IV TCN.
Chữ hình nêm có phải chữ tượng hình không?
Chữ hình nêm của Lưỡng Hà phát triển từ chữ tượng hình. Nét chữ được ấn bằng que nhọn lên đất sét nên có hình cái nêm.
Chữ cái ra đời khi nào và do ai sáng tạo?
Hệ chữ cái do người Phoenicia sáng tạo cách nay hơn 3000 năm, muộn hơn chữ tượng hình. Người Hy Lạp và La Mã sau đó cải tiến, tạo ra chữ La-tinh.
Vì sao con người cần phát minh ra chữ viết?
Để ghi chép, lưu giữ kinh nghiệm, quản lí xã hội, thu thuế và ban hành luật khi nhà nước ra đời.