Trả lời nhanh
Theo sách giáo khoa Lịch sử, Giêm Oát (James Watt, người Anh) phát minh ra máy hơi nước vào năm 1784. Thực ra đây là máy hơi nước được cải tiến từ máy của Niu-co-men (1712). Giêm Oát xin bằng sáng chế bộ phận ngưng tụ riêng năm 1769 và đưa máy vào sản xuất từ năm 1776. Khi làm bài trắc nghiệm, hãy chọn 1784.
Đáp án và cách nhớ
Nếu đề bài hỏi “Giêm Oát phát minh ra máy hơi nước vào năm nào?” thì đáp án cần ghi là 1784. Đây là mốc xuất hiện trong bài về Cách mạng công nghiệp ở Anh (Lịch sử lớp 8 và phần kiến thức nền của Lịch sử lớp 10).
Mẹo nhớ: 1784 nằm cuối thế kỉ XVIII, gần với năm 1789 (Cách mạng Pháp). Hai sự kiện cùng thời: một bên thay đổi kĩ thuật sản xuất, một bên thay đổi chế độ chính trị.
Vì sao có nhiều năm khác nhau?
Máy hơi nước không do một người làm ra trong một ngày. Nó là kết quả của nhiều lần cải tiến, nên các tài liệu có thể nêu các mốc khác nhau. Bạn nên nắm cả chuỗi mốc này để hiểu bản chất.
| Năm | Sự kiện |
|---|---|
| 1712 | Tô-mát Niu-co-men (Thomas Newcomen) chế tạo máy hơi nước dùng để bơm nước hầm mỏ. Máy chạy được nhưng tốn rất nhiều than. |
| 1769 | Giêm Oát được cấp bằng sáng chế cho cải tiến quan trọng: thêm bộ phận ngưng tụ hơi nước tách riêng, giúp tiết kiệm nhiên liệu. |
| 1776 | Những chiếc máy của Giêm Oát bắt đầu được sản xuất và bán ra, phục vụ hầm mỏ. |
| Đầu thập niên 1780 | Máy được cải tiến để biến chuyển động tịnh tiến của pit-tông thành chuyển động quay, dùng được cho nhà máy dệt, xay bột… |
| 1784 | Mốc SGK Việt Nam dùng: máy hơi nước của Giêm Oát hoàn thiện, trở thành động cơ đa dụng. |
Giêm Oát đã cải tiến điều gì?
Ở máy của Niu-co-men, cùng một xi lanh vừa được đốt nóng vừa bị làm lạnh liên tục nên hao phí rất nhiều nhiệt. Giêm Oát cho hơi nước ngưng tụ ở một buồng riêng, còn xi lanh luôn giữ nóng. Nhờ vậy máy chạy khoẻ hơn mà tốn ít than hơn.
Sau đó ông còn làm cho máy tạo ra chuyển động quay đều. Đây là bước then chốt, vì chuyển động quay mới truyền được cho trục, bánh xe và máy dệt.
Ý nghĩa của phát minh
- Thay sức người, sức nước, sức gió: nhà máy không còn phải đặt bên dòng sông mà có thể xây ở bất cứ đâu.
- Thúc đẩy các ngành khác: luyện kim, khai thác than, dệt, giao thông vận tải (tàu thuỷ chạy bằng hơi nước, xe lửa).
- Đẩy nhanh Cách mạng công nghiệp: nước Anh trở thành “công xưởng của thế giới” ở thế kỉ XIX.
- Làm thay đổi xã hội: hình thành hai giai cấp chính là tư sản công nghiệp và công nhân.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm người phát minh: Giêm Ha-grít-vơ chế tạo máy kéo sợi Gien-ni (khoảng 1764); Ác-crai-tơ làm máy kéo sợi chạy bằng sức nước; Ét-mơn Các-rai làm máy dệt. Chỉ Giêm Oát gắn với máy hơi nước.
- Nhầm với Xti-phen-xơn: Gioóc-giơ Xti-phen-xơn chế tạo đầu máy xe lửa (đầu thế kỉ XIX), còn Phơn-tơn gắn với tàu thuỷ chạy bằng hơi nước (Mĩ).
- Viết “Giêm Oát phát minh từ con số 0”: chính xác là ông cải tiến, hoàn thiện máy đã có của Niu-co-men.
Luyện tập nhanh
- Người đầu tiên chế tạo máy hơi nước dùng để bơm nước hầm mỏ năm 1712 là ai?
Đáp án: Tô-mát Niu-co-men. - Điểm cải tiến quan trọng nhất của Giêm Oát năm 1769 là gì?
Đáp án: Bộ phận ngưng tụ hơi nước tách riêng khỏi xi lanh, giúp tiết kiệm nhiên liệu. - Trắc nghiệm: Máy hơi nước của Giêm Oát ra đời vào năm nào theo SGK? A. 1764 B. 1784 C. 1804 D. 1825.
Đáp án: B. 1784. Năm 1764 gắn với máy kéo sợi Gien-ni, còn 1825 là mốc tuyến đường sắt chở khách đầu tiên ở Anh.
Tóm tắt
Hãy ghi: “Năm 1784, Giêm Oát (người Anh) phát minh ra máy hơi nước, mở đầu giai đoạn dùng động cơ hơi nước trong sản xuất và giao thông, thúc đẩy Cách mạng công nghiệp.” Nếu đề yêu cầu giải thích, hãy thêm một câu về cải tiến so với máy của Niu-co-men.
Câu hỏi thường gặp
Giêm Oát phát minh ra máy hơi nước vào năm nào?
Theo SGK Lịch sử, đó là năm 1784. Các tài liệu khoa học còn nêu mốc 1769 (bằng sáng chế bộ ngưng tụ riêng) và 1776 (máy bắt đầu được bán).
Giêm Oát là người đầu tiên chế tạo máy hơi nước phải không?
Không. Tô-mát Niu-co-men chế tạo máy hơi nước dùng trong hầm mỏ từ năm 1712. Giêm Oát là người cải tiến, làm máy tiết kiệm than hơn và dùng được rộng rãi.
Giêm Oát là người nước nào?
Ông là kĩ sư, nhà phát minh người Anh (sinh năm 1736, mất năm 1819). Đơn vị công suất oát (W) được đặt theo tên ông.
Máy hơi nước có ý nghĩa gì với Cách mạng công nghiệp?
Nó cung cấp nguồn động lực mới thay sức người, sức nước, sức gió, giúp nhà máy mọc lên khắp nơi và thúc đẩy luyện kim, khai mỏ, dệt, giao thông vận tải.