Trả lời nhanh
Đồ vật có dạng hình hộp chữ nhật: viên gạch, hộp bút, cuốn sách, tủ lạnh, bể cá, căn phòng học. Đồ vật có dạng hình lập phương: xúc xắc, khối rubik, viên đá lạnh, viên đường vuông. Cách nhận biết: hình hộp chữ nhật có 6 mặt là hình chữ nhật; hình lập phương có 6 mặt là hình vuông bằng nhau.
Nhắc nhanh đặc điểm hai hình khối
Muốn tìm đúng đồ vật, em cần nhớ hình khối “chuẩn” trông thế nào. Hai hình này giống nhau ở số mặt, số cạnh, số đỉnh nhưng khác nhau ở hình dạng các mặt.
| Yếu tố | Hình hộp chữ nhật | Hình lập phương |
|---|---|---|
| Số mặt | 6 mặt, đều là hình chữ nhật | 6 mặt, đều là hình vuông bằng nhau |
| Số đỉnh | 8 | 8 |
| Số cạnh | 12 cạnh, chia thành 3 nhóm, mỗi nhóm 4 cạnh bằng nhau | 12 cạnh bằng nhau |
| Đường chéo | 4 đường chéo, bằng nhau | 4 đường chéo, bằng nhau |
Mẹo nhớ: hình lập phương là trường hợp đặc biệt của hình hộp chữ nhật, khi cả ba kích thước (dài, rộng, cao) đều bằng nhau.
Những đồ vật có dạng hình hộp chữ nhật
- Đồ dùng học tập: hộp bút, cuốn sách, quyển vở, hộp compa, thước hộp đựng.
- Đồ dùng trong nhà: tủ lạnh, tủ quần áo, giường, bàn học, hộp bánh, hộp sữa, hộp xà phòng.
- Vật liệu xây dựng: viên gạch, khối bê tông, cột chữ nhật, thùng gỗ.
- Công trình, không gian: căn phòng học, toà nhà, bể bơi, bể cá, thùng container.
- Thiết bị điện tử: thân máy tính để bàn, ti vi (khi nhìn như một khối), hộp sạc, nồi cơm điện kiểu vuông dài.
Điểm chung: các vật này đều có “mặt trước – mặt sau”, “mặt trên – mặt dưới” là những hình chữ nhật, và các cạnh gặp nhau vuông góc ở đỉnh.
Những đồ vật có dạng hình lập phương
- Con xúc xắc.
- Khối rubik 3×3.
- Viên đá lạnh, viên đường vuông.
- Khối gỗ xếp hình, hộp quà nhỏ có các cạnh bằng nhau.
- Một số hộp khăn giấy hoặc thùng carton được làm đúng dạng khối vuông.
Hình lập phương ngoài đời khá ít hơn, vì đa số hộp có chiều cao khác chiều dài. Muốn kết luận, em phải kiểm tra cả sáu mặt có phải hình vuông bằng nhau không.
Cách kiểm tra một đồ vật có phải hình hộp chữ nhật không
- Đếm mặt: đủ 6 mặt phẳng.
- Quan sát từng mặt: có phải hình chữ nhật không (4 góc vuông)?
- Các mặt đối diện có bằng nhau không? (Hình hộp chữ nhật có từng cặp mặt đối diện bằng nhau.)
- Nếu cả ba kích thước bằng nhau thì kết luận là hình lập phương.
Những vật dễ nhầm, không phải hình hộp chữ nhật
- Lon nước, cái cốc: hình trụ, mặt đáy là hình tròn.
- Kim tự tháp, mái nhà chóp: hình chóp, có mặt bên là tam giác.
- Lều trại, mái nhà dốc hai bên: dạng lăng trụ đứng tam giác.
- Hộp sữa có đáy vuông nhưng cao hơn cạnh đáy: là hình hộp chữ nhật, chưa phải hình lập phương.
Lỗi hay gặp: thấy “hộp vuông” là kết luận hình lập phương. Hãy đo chiều cao; nếu chiều cao khác cạnh đáy thì đó chỉ là hình hộp chữ nhật có hai mặt đáy vuông.
Bài luyện tập
Bài 1. Trong các vật: viên gạch, lon nước ngọt, con xúc xắc, quả bóng, tủ sách. Vật nào có dạng hình hộp chữ nhật, vật nào có dạng hình lập phương?
Đáp án: Hình hộp chữ nhật: viên gạch, tủ sách. Hình lập phương: con xúc xắc. Lon nước (hình trụ) và quả bóng (hình cầu) không thuộc hai dạng này.
Bài 2. Một chiếc hộp hình hộp chữ nhật có kích thước 30 cm, 20 cm, 10 cm. Tính tổng độ dài tất cả các cạnh của hộp (để làm khung viền).
Đáp án: Mỗi kích thước xuất hiện ở 4 cạnh, nên tổng = 4 × (30 + 20 + 10) = 4 × 60 = 240 cm.
Bài 3. Một khối rubik hình lập phương có cạnh 6 cm. Tính tổng độ dài các cạnh và diện tích toàn phần.
Đáp án: Có 12 cạnh bằng nhau: 12 × 6 = 72 cm. Mỗi mặt có diện tích 6 × 6 = 36 cm2, có 6 mặt nên diện tích toàn phần là 6 × 36 = 216 cm2.
Gợi ý làm bài “tìm đồ vật” trên lớp
Nếu đề yêu cầu nêu ví dụ, em nên ghi ít nhất ba đồ vật cho mỗi hình và chọn những vật gần gũi như hộp bút, viên gạch, xúc xắc. Có thể thêm một câu giải thích ngắn: “Hộp bút có 6 mặt là hình chữ nhật nên có dạng hình hộp chữ nhật”. Làm vậy bài vừa đủ ý vừa thể hiện được em hiểu đặc điểm hình.
Câu hỏi thường gặp
Hộp sữa có phải hình hộp chữ nhật không?
Hộp sữa giấy có 6 mặt là hình chữ nhật nên có dạng hình hộp chữ nhật. Chỉ khi chiều dài, rộng, cao đều bằng nhau thì mới là hình lập phương.
Hình lập phương có phải là hình hộp chữ nhật không?
Có. Hình lập phương là trường hợp đặc biệt của hình hộp chữ nhật, khi ba kích thước bằng nhau và các mặt đều là hình vuông.
Hình hộp chữ nhật có bao nhiêu mặt, cạnh, đỉnh?
Hình hộp chữ nhật có 6 mặt, 12 cạnh và 8 đỉnh. Hình lập phương cũng có số mặt, cạnh, đỉnh như vậy.
Lon nước ngọt có dạng hình gì?
Lon nước ngọt có dạng hình trụ vì hai đáy là hình tròn, không phải hình hộp chữ nhật hay hình lập phương.