Trả lời nhanh
Chữ tượng hình là loại chữ viết ra đời sớm nhất, mô phỏng hình dạng sự vật để biểu thị chính sự vật hoặc ý nghĩa liên quan. Chữ viết và chữ số của người Ai Cập cổ đại giúp ghi chép, lưu giữ, truyền lại tri thức, phục vụ quản lí nhà nước, tôn giáo, đo đạc và tính toán. Nhờ đó ngày nay ta mới hiểu được lịch sử Ai Cập.
1. Thế nào là chữ tượng hình?
Chữ tượng hình là hệ thống chữ viết mà mỗi kí hiệu là một hình vẽ giản lược của sự vật. Nhìn hình, người đọc đoán được vật được nhắc tới: hình mặt trời chỉ mặt trời, hình con chim chỉ con chim.
Về sau, để diễn đạt những điều khó vẽ như tên người, hành động, ý nghĩ trừu tượng, người xưa còn dùng hình để chỉ ý có liên quan hoặc để ghi âm đọc. Vì vậy chữ Ai Cập cổ không chỉ có hình vẽ thuần tuý mà còn có cả kí hiệu biểu ý và biểu âm.
Mẹo nhớ: “tượng” là hình ảnh, “hình” là hình dạng. Chữ tượng hình là chữ “vẽ lại hình” của sự vật.
2. Chữ viết của người Ai Cập cổ đại
- Hoàn cảnh ra đời: Nhà nước hình thành bên sông Nile, nhu cầu ghi nhớ việc thu thuế, chia ruộng đất, theo dõi mùa nước lên, ghi việc cúng tế… ngày càng nhiều. Trí nhớ không đủ, nên con người nghĩ ra cách ghi lại bằng kí hiệu.
- Đặc điểm: chữ có dạng hình vẽ (chữ tượng hình), số lượng kí hiệu rất nhiều.
- Chất liệu ghi chép: viết trên giấy làm từ cây papyrus (giấy cói) bằng bút sậy và mực; khắc trên đá, tường đền, kim tự tháp, bia mộ.
3. Chữ số của người Ai Cập cổ đại
Người Ai Cập dùng hệ đếm thập phân (cơ số 10): cứ mười đơn vị lại có một kí hiệu mới. Mỗi hàng có kí hiệu riêng, viết lặp lại bao nhiêu lần thì đủ số lần đó.
| Giá trị | Hình dạng kí hiệu (mô tả) |
|---|---|
| 1 | một vạch đứng |
| 10 | hình móng ngựa (hoặc xương gót chân) |
| 100 | cuộn dây |
| 1 000 | bông sen |
| 10 000 | ngón tay chỉ |
| 100 000 | con nòng nọc (hoặc con ếch) |
| 1 000 000 | hình người giơ hai tay |
Hệ số này chưa có số 0 và chưa tính giá trị theo vị trí chữ số như cách viết ngày nay. Muốn viết số lớn phải lặp kí hiệu nhiều lần nên khá cồng kềnh, nhưng đủ đáp ứng việc đếm sản vật, tính thuế, đo ruộng.
4. Ý nghĩa của sự ra đời chữ viết
- Ghi chép và lưu giữ thông tin: các sự kiện, luật lệ, số liệu thu thuế, kinh nghiệm sản xuất được ghi lại, không bị quên theo thời gian.
- Truyền đạt tri thức qua các thế hệ: kiến thức về thiên văn, làm lịch, y học, xây dựng được viết ra, lưu truyền cho người sau.
- Phục vụ quản lí nhà nước và đời sống: pharaoh và quan lại dùng chữ để ban lệnh, kê khai ruộng đất, dân số, tài sản; chữ viết cũng dùng trong tôn giáo, cúng tế.
- Thúc đẩy khoa học, văn học, nghệ thuật: chữ số giúp tính diện tích ruộng đất, tính khối lượng công trình; chữ viết giúp ra đời các bài thơ, truyện, sách tôn giáo.
- Là tư liệu lịch sử quý giá: nhờ chữ khắc trên đá, bia, giấy papyrus mà ngày nay ta biết về xã hội Ai Cập cổ. Bia đá Rosetta được tìm thấy năm 1799 đã giúp nhà bác học Champollion giải mã chữ Ai Cập vào năm 1822.
- Đánh dấu bước tiến của nền văn minh: có chữ viết là một trong những dấu hiệu cho thấy xã hội đã bước vào thời kì văn minh.
5. Lỗi sai thường gặp
- Nhầm chữ tượng hình với chữ cái: chữ cái ghi âm, còn chữ tượng hình ban đầu ghi hình sự vật.
- Cho rằng người Ai Cập dùng số 0 hoặc viết số theo vị trí: không đúng, họ lặp kí hiệu.
- Chỉ nêu “để ghi chép” mà quên ý nghĩa đối với việc truyền tri thức và hiểu lịch sử.
6. Bài luyện tập
Bài 1. Mô tả cách viết số 243 theo chữ số Ai Cập cổ đại.
Đáp án: 243 = 200 + 40 + 3, gồm 2 kí hiệu cuộn dây (100), 4 kí hiệu móng ngựa (10) và 3 vạch đứng (1).
Bài 2. Số gồm 1 bông sen, 2 cuộn dây, 5 vạch đứng là số nào?
Đáp án: 1 000 + 2 × 100 + 5 = 1 205.
Bài 3. Vì sao nói chữ viết giúp ta hiểu được lịch sử Ai Cập cổ đại?
Gợi ý: Chữ viết ghi lại sự kiện, đời sống, tín ngưỡng trên giấy papyrus, đá, tường mộ. Khi giải mã được chữ, các nhà khoa học đọc được những ghi chép đó và dựng lại lịch sử.
Ghi nhớ
Chữ tượng hình dùng hình vẽ để diễn đạt sự vật và ý nghĩa. Chữ viết, chữ số Ai Cập là thành tựu lớn, giúp ghi chép, quản lí, tính toán và truyền tri thức, đồng thời để lại nguồn tư liệu quý cho đời sau.
Câu hỏi thường gặp
Chữ tượng hình là gì?
Là loại chữ viết dùng hình vẽ giản lược của sự vật để biểu thị sự vật đó hoặc ý nghĩa liên quan, như chữ của người Ai Cập cổ đại.
Người Ai Cập cổ viết chữ lên chất liệu gì?
Họ viết bằng bút sậy và mực trên giấy papyrus làm từ cây cói, đồng thời khắc chữ lên đá, tường đền và bia mộ.
Chữ số Ai Cập cổ có số 0 không?
Không. Họ dùng hệ đếm cơ số 10 với kí hiệu riêng cho 1, 10, 100, 1 000… và lặp lại kí hiệu để viết số, chưa có số 0.
Ai giải mã được chữ tượng hình Ai Cập?
Nhà bác học người Pháp Champollion giải mã chữ Ai Cập năm 1822, nhờ so sánh các dòng chữ trên Bia đá Rosetta.