Trả lời nhanh
Đoạn 1 là đoạn văn tốt: có dấu hiệu hình thức rõ, bốn câu cùng nói về lòng đồng cảm và đi theo trình tự khẳng định – nguyên nhân – ngoại lệ – kết luận. Đoạn 2 chỉ lặp từ “hiền tài” mà các ý không móc nối với nhau nên rời rạc. Đoạn 3 dùng sai cặp quan hệ từ “Mặc dù… nên…” và đại từ “Nó” mơ hồ, nên mất mạch lạc.
Câu 2 nằm trong bài Thực hành Tiếng Việt (trang 86, Tập 1), yêu cầu em vận dụng kiến thức về liên kết và mạch lạc để đánh giá ba đoạn văn. Muốn làm tốt, em cần nhớ hai khái niệm này trước, rồi mới “soi” từng đoạn. Nếu chưa làm Câu 1, em xem thêm tại bài hướng dẫn: Câu 1 trang 86 – liên kết và mạch lạc trong văn bản Hiền tài là nguyên khí của quốc gia.
Ôn nhanh: liên kết và mạch lạc khác nhau thế nào?
| Tiêu chí | Liên kết | Mạch lạc |
|---|---|---|
| Bản chất | Sự nối kết về mặt hình thức giữa các câu, các đoạn | Sự thống nhất, hợp lí về nội dung, ý nghĩa |
| Phương tiện | Phép lặp, thế, nối, nghĩa (liên tưởng, đồng nghĩa, trái nghĩa)… | Chủ đề chung, trình tự ý, quan hệ logic (nhân – quả, tương phản, bổ sung…) |
| Cách nhận biết | Nhìn vào từ ngữ, quan hệ từ nối các câu | Đọc xong, tự hỏi: các ý có cùng hướng và có thứ tự hợp lí không? |
Mẹo nhớ: liên kết là “sợi chỉ” khâu các câu lại; mạch lạc là “dòng chảy” ý nghĩa xuyên suốt. Có chỉ mà vải vẫn xô lệch thì đoạn văn vẫn hỏng.
Đoạn 1 (trích Sống vốn đơn thuần của Phong Tử Khải)
Đoạn văn mở đầu bằng cụm “Nói cách khác, con người ta vốn là nghệ thuật, vốn giàu lòng đồng cảm” và khép lại bằng khẳng định “Những người ấy chính là nghệ sĩ”.
a) Vì sao được coi là một đoạn văn?
- Hình thức: bắt đầu bằng chữ viết hoa, lùi đầu dòng; kết thúc ở chỗ chấm xuống dòng; gồm bốn câu nối nhau bằng các phương tiện liên kết.
- Nội dung: cả bốn câu cùng xoay quanh một ý – con người vốn có lòng đồng cảm, và ai giữ được nó thì là nghệ sĩ.
b) Mạch lạc giữa các câu
- Câu 1: nêu nhận định – con người vốn giàu lòng đồng cảm.
- Câu 2: giải thích vì sao tấm lòng ấy bị cản trở, hao mòn (do cách nghĩ của người đời dồn ép).
- Câu 3: nêu trường hợp ngoại lệ – người thông minh vẫn giữ được lòng đồng cảm.
- Câu 4: gọi tên những người ấy là nghệ sĩ – chốt vấn đề.
Các ý đi theo trình tự chặt chẽ, câu sau trả lời hoặc bổ sung cho câu trước.
c) Dấu hiệu mạch lạc với các đoạn khác
Cụm “Nói cách khác” cho biết đoạn này diễn đạt lại, khái quát lại ý đã nói ở phần trước. Ngoài ra, đoạn vẫn bám chủ đề chung của cả văn bản Yêu và đồng cảm (lòng đồng cảm là bản tính tự nhiên, gắn với tâm hồn nghệ sĩ).
d) Từ ngữ lặp lại và tác dụng
Các từ, cụm từ được nhắc lại: con người/người, lòng đồng cảm, tấm lòng (thay cho “lòng đồng cảm”), cùng các từ chỉ định “ấy”, “nọ”. Tác dụng: nối các câu thành một khối, giữ cho người đọc không lạc khỏi chủ đề, nhấn mạnh giá trị của lòng đồng cảm.
Đoạn 2: lặp từ nhưng vẫn rời rạc
Đoạn này gồm bốn câu, câu nào cũng có chữ “hiền tài”. Đó là lí do nhiều bạn tưởng đoạn văn đã liên kết tốt.
a) Vì sao đã lặp từ ở các câu kề nhau mà vẫn rời rạc?
Phép lặp chỉ báo hiệu “các câu cùng nhắc một đối tượng”, chứ không cho biết các ý quan hệ với nhau ra sao. Trong đoạn, mỗi câu mở ra một hướng riêng: Nhà nước coi trọng → năng lực của người hiền tài → lịch sử thời nào cũng có → nhân dân ghi nhớ. Giữa các hướng ấy không có từ nối hay quan hệ nhân – quả nào, nên đọc lên thấy như bốn câu đứng cạnh nhau.
b) Lỗi liên kết
- Chỉ dùng phép lặp đơn thuần, thiếu phép nối (vì, bởi vậy, thực tế, và…) để chỉ ra quan hệ giữa các ý.
- Thứ tự ý chưa hợp lí: đáng lẽ phải giải thích “vì sao Nhà nước coi trọng” rồi mới nói đến lịch sử và sự ghi nhớ của nhân dân.
Gợi ý sửa: “Nhà nước ta rất coi trọng hiền tài, bởi người hiền tài có năng lực vượt trội và có thể làm nên nhiều việc lớn. Trong lịch sử, thời nào cũng có hiền tài, và tên tuổi, sự nghiệp của họ luôn được nhân dân ghi nhớ.”
Đoạn 3: sai quan hệ từ, đại từ mơ hồ
a) Dấu hiệu nổi bật của lỗi mạch lạc
Câu 2 nói rằng nhiều người bỏ đọc sách, nhưng cách diễn đạt lại tạo ra quan hệ vô lí: “Mặc dù… nên…”. Người đọc không rõ vì sao người ta bỏ sách. Câu 3 lại chuyển sang ưu – nhược điểm của điện thoại mà không có từ ngữ nào cho thấy nó đáp lại ý trước, nên mạch ý bị đứt.
b) Dấu hiệu của lỗi liên kết
- Cặp quan hệ từ “Mặc dù… nên…” dùng sai: “mặc dù” biểu thị nhượng bộ, còn “nên” biểu thị kết quả – hai cái không đi chung.
- Đại từ “Nó” ở câu 3 chưa rõ thay cho ai: ngay trước đó là “sách”, nhưng nghĩa lại muốn chỉ chiếc điện thoại thông minh. Người đọc dễ hiểu nhầm.
c) Cách sửa
- Câu 2: “Vì không thấy được ích lợi của sách trong việc bồi dưỡng tâm hồn, phát huy trí tưởng tượng và rèn luyện cách suy nghĩ, nên không ít người hầu như đã bỏ thói quen đọc sách.”
- Câu 3: “Chiếc điện thoại thông minh tuy rất tiện lợi trong việc đáp ứng nhiều nhu cầu của cuộc sống hiện đại, nhưng lại khó giúp ta tìm được sự yên tĩnh, lắng sâu trong tâm hồn.”
Lỗi thường gặp khi làm bài
- Cho rằng cứ lặp từ nhiều là liên kết tốt. Thực ra lặp phải gắn với quan hệ ý rõ ràng.
- Chỉ nói “đoạn văn bị lỗi liên kết” mà không chỉ cụ thể từ nào, câu nào sai.
- Sửa lỗi nhưng làm thay đổi ý gốc của tác giả. Khi sửa, giữ nguyên thông tin, chỉ chỉnh từ nối và cách thay thế.
Luyện tập thêm
Bài 1. Nhận xét đoạn sau (ví dụ tự đặt): “Trường em có một sân bóng rộng. Mùa hè hoa phượng nở đỏ rực. Em học môn Toán khá tốt.”
Đáp án: Đoạn rời rạc về mạch lạc: ba câu nói ba chuyện khác nhau (sân bóng, hoa phượng, môn Toán), không có chủ đề chung và không có từ ngữ nối. Cần chọn một chủ đề (ví dụ “sân trường vào mùa hè”) rồi triển khai các câu xoay quanh nó.
Bài 2. Sửa câu: “Mặc dù trời mưa to nên chúng em hoãn buổi dã ngoại.”
Đáp án: Có hai cách sửa tuỳ ý muốn diễn đạt: “Vì trời mưa to nên chúng em hoãn buổi dã ngoại” (quan hệ nhân – quả) hoặc “Mặc dù trời mưa to nhưng chúng em vẫn đi dã ngoại” (quan hệ nhượng bộ).
Xem thêm
- Soạn bài Thực hành Tiếng Việt lớp 10 trang 86 Tập 1
- Soạn văn 10 – Kết nối tri thức
Câu hỏi thường gặp
Câu 2 trang 86 Ngữ văn 10 Tập 1 Kết nối tri thức yêu cầu gì?
Đọc ba đoạn văn, xác định đoạn nào có liên kết và mạch lạc tốt, đoạn nào mắc lỗi, chỉ ra dấu hiệu lỗi và đề xuất cách sửa.
Liên kết và mạch lạc trong đoạn văn khác nhau thế nào?
Liên kết là sự nối kết về hình thức bằng các phép lặp, thế, nối, nghĩa. Mạch lạc là sự thống nhất, hợp lí về nội dung và trình tự ý giữa các câu.
Vì sao đoạn văn lặp từ nhiều lần vẫn có thể rời rạc?
Vì phép lặp chỉ cho thấy các câu nhắc cùng một đối tượng, không cho biết quan hệ ý giữa các câu. Thiếu quan hệ logic và từ nối thì đoạn văn vẫn rời rạc.
Làm sao sửa lỗi dùng sai quan hệ từ như "Mặc dù… nên…"?
Xác định quan hệ ý muốn diễn đạt rồi chọn cặp từ đúng: nhân – quả dùng "vì… nên…", nhượng bộ dùng "mặc dù… nhưng…".