Soạn bài Viết văn bản tường trình – Ngữ văn 7 Chân trời sáng tạo

1. Văn bản tường trình là gì? Khi nào cần viết?

Tường trình là kể lại đầy đủ, chính xác một sự việc để người có trách nhiệm hiểu đúng và xem xét. Em cần viết khi sự việc xảy ra ngoài ý muốn như làm hỏng đồ dùng chung, mất tài sản, va chạm trong giờ chơi hay không hoàn thành nhiệm vụ tập thể.

Điểm khác với bài văn kể chuyện: tường trình không cần cảm xúc bay bổng, không thêm bớt, không tô vẽ. Người đọc cần biết ai – làm gì – lúc nào – ở đâu – vì sao – hậu quả ra sao.

2. Trả lời câu hỏi phân tích văn bản mẫu (SGK trang 61)

Văn bản mẫu trong sách là bản tường trình về việc làm vỡ chậu cây của lớp 7A2. Em đọc kĩ rồi đối chiếu với các câu hỏi dưới đây.

Câu 1. Xác định phần mở đầu, nội dung tường trình, phần kết thúc

• Mở đầu: các mục đánh số 1a đến 1đ.
• Nội dung tường trình: các mục 2a đến 2d.
• Kết thúc: phần còn lại của văn bản.

Chi tiết đáp án từng câu xem tại: Câu 1 trang 61.

Câu 2. Phần mở đầu trình bày nội dung gì?

Có năm nội dung: quốc hiệu và tiêu ngữ; địa điểm, thời gian viết; tên văn bản kèm tóm tắt sự việc; người (cơ quan) nhận; thông tin người viết. Xem thêm: Câu 2 trang 61.

Câu 3. Nội dung tường trình gồm những thông tin gì?

• Thời gian, địa điểm, những người có mặt và diễn biến việc làm vỡ chậu cây.
• Nguyên nhân dẫn đến sự việc.
• Hậu quả đã xảy ra.
• Xác định trách nhiệm của người viết.

Xem thêm: Câu 3 trang 61.

Câu 4. Phần kết thúc có những nội dung nào?

Ba nội dung: lời đề nghị, lời hứa (cam kết), chữ kí kèm họ tên người viết. Xem thêm: Câu 4 trang 61.

3. Bảng tóm tắt bố cục để dễ nhớ

Phần	Nội dung cần có	Lưu ý
Mở đầu	Quốc hiệu, tiêu ngữ; địa điểm, ngày tháng; tên văn bản; nơi nhận; thông tin người viết	Tên văn bản nêu rõ sự việc, ví dụ “Về việc làm hỏng…”
Nội dung	Diễn biến; nguyên nhân; hậu quả; trách nhiệm	Đúng sự thật, theo trình tự thời gian
Kết thúc	Đề nghị; lời hứa; chữ kí, họ tên	Lời lẽ lễ phép, ngắn gọn

Mẹo nhớ: “Đầu – Thân – Đuôi”, trong đó phần thân luôn trả lời đủ bốn ý Diễn biến – Nguyên nhân – Hậu quả – Trách nhiệm (viết tắt D-N-H-T).

4. Quy trình viết bản tường trình

Đề bài: Hãy viết bản tường trình về một sự việc xảy ra ngoài ý muốn mà em đã chứng kiến hoặc tham gia.

1. Chọn sự việc và người nhận. Chọn việc có thật, có người cần được báo cáo (giáo viên chủ nhiệm, cô thủ thư, ban giám hiệu).
2. Thu thập thông tin. Ghi nhanh thời gian, địa điểm, người liên quan, điều đã xảy ra, thiệt hại.
3. Lập dàn ý theo ba phần ở bảng trên.
4. Viết bản tường trình với giọng khách quan, xưng “em”, câu rõ nghĩa.
5. Kiểm tra, chỉnh sửa: soát số liệu, tên người, thời gian; bỏ ý thừa hoặc đổ lỗi cho người khác.

5. Bản tường trình tham khảo

Dưới đây là một bản mẫu với tình huống khác, em chỉ dùng để học cách trình bày, không sao chép nguyên văn. Thông tin trong bài là ví dụ tự đặt.

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập – Tự do – Hạnh phúc
—————

…, ngày … tháng … năm …

BẢN TƯỜNG TRÌNH
Về việc làm ướt sách của thư viện trường

Kính gửi: Cô Nguyễn Thị M, cán bộ thư viện Trường THCS X.

Em tên là Lê Minh K, học sinh lớp 7C. Em xin tường trình sự việc sau:

Khoảng 9 giờ 15 phút ngày … tháng … năm …, trong giờ ra chơi, em ngồi đọc sách ở phòng đọc của thư viện cùng bạn Hà Anh T. Khi quay sang lấy cuốn từ điển, em vô ý làm đổ chai nước trên bàn vào hai quyển truyện em đang mượn. Em lập tức lau khô bằng khăn giấy rồi báo ngay với cô.

Nguyên nhân: em để chai nước mở nắp sát mép bàn và thiếu cẩn thận khi cử động. Hậu quả: hai quyển truyện bị ướt các trang cuối, nhăn và có thể bị mốc nếu không phơi kịp thời.

Em nhận trách nhiệm về sự việc này vì đã mang nước vào khu vực đọc sách, trái nội quy thư viện. Em đề nghị cô cho phép em phơi khô sách và đền lại nếu sách không dùng được. Em xin hứa không mang đồ uống vào thư viện nữa.

Người viết tường trình
(Kí tên)
Lê Minh K

Vì sao bản này đạt? Đủ năm mục ở phần đầu; nêu rõ thời gian, địa điểm, người có mặt; tách riêng nguyên nhân và hậu quả; nhận trách nhiệm rõ ràng; có đề nghị và lời hứa cụ thể.

6. Lỗi thường gặp khi viết tường trình

• Quên quốc hiệu, tiêu ngữ hoặc tên văn bản, khiến văn bản không đúng thể thức.
• Kể lan man, thêm cảm xúc thay vì nêu sự việc.
• Né tránh trách nhiệm, đổ lỗi cho bạn bè hoặc hoàn cảnh.
• Thiếu mốc thời gian, địa điểm cụ thể.
• Nhầm với bản kiểm điểm (kiểm điểm tập trung nhận lỗi, tường trình tập trung làm rõ sự việc).

7. Bài luyện tập

Bài 1. Trong các tình huống sau, tình huống nào cần viết bản tường trình? (a) Em muốn xin nghỉ học vì ốm. (b) Em làm rơi vỡ kính cửa sổ phòng học khi trực nhật. (c) Em muốn đề nghị nhà trường mở thêm câu lạc bộ.

Đáp án: (b), vì đó là sự việc đã xảy ra, cần làm rõ nguyên nhân, hậu quả, trách nhiệm. (a) là đơn xin phép, (c) là đơn đề nghị.

Bài 2. Sửa câu sau cho đúng yêu cầu của văn bản tường trình: “Chắc tại bạn Nam xô em nên em mới làm vỡ lọ hoa.”

Đáp án gợi ý: “Lúc 7 giờ 20 phút, khi em đang lau bàn giáo viên, bạn Nam chạy qua va vào tay em, lọ hoa rơi xuống nền và vỡ.” Câu mới nêu thời gian, hành động, không suy đoán.

Bài 3. Lập dàn ý ngắn cho bản tường trình về việc em đến lớp muộn trong buổi trực tuần.

Gợi ý: Mở đầu (đầy đủ thể thức, gửi cô tổng phụ trách); Nội dung (giờ đến, lí do như xe hỏng giữa đường, công việc trực bị chậm, ảnh hưởng đến lớp, nhận trách nhiệm); Kết thúc (xin lỗi, hứa đi sớm hơn, kí tên).

8. Xem thêm các bài soạn liên quan

• Soạn bài Kéo co
• Soạn bài Trao đổi một cách xây dựng, tôn trọng các ý kiến khác biệt
• Soạn bài Ôn tập trang 65
• Soạn bài Dòng “Sông Đen”
• Soạn văn 7 – Chân trời sáng tạo (cả năm)

Câu hỏi thường gặp

Văn bản tường trình gồm mấy phần?

Gồm ba phần: mở đầu (quốc hiệu, tiêu ngữ, địa điểm – thời gian, tên văn bản, nơi nhận, người viết), nội dung tường trình (diễn biến, nguyên nhân, hậu quả, trách nhiệm) và kết thúc (đề nghị, lời hứa, chữ kí).

Tường trình khác gì với kiểm điểm?

Tường trình tập trung kể lại đúng sự việc, làm rõ nguyên nhân, hậu quả. Kiểm điểm thiên về nhìn nhận khuyết điểm và hướng sửa chữa của bản thân. Hai loại có thể có phần giống nhau nhưng mục đích khác nhau.

Khi viết tường trình có được dùng cảm xúc cá nhân không?

Nên hạn chế. Văn bản cần khách quan, trung thực, ngắn gọn; chỉ nêu cảm xúc rất ngắn ở phần nhận lỗi hoặc lời hứa nếu cần.

Bản tường trình nên gửi cho ai?

Gửi cho người có trách nhiệm xử lí sự việc, ví dụ giáo viên chủ nhiệm, cán bộ thư viện hoặc ban giám hiệu, tuỳ sự việc xảy ra ở đâu và liên quan đến ai.

Bài học liên quan

• Soạn bài Củng cố, mở rộng lớp 7 trang 103 Tập 1 – Kết nối tri thức
• Đọc đoạn trích về Võ Tòng và thực hiện các yêu cầu – SBT Ngữ Văn 7 Cánh diều
• Vở thực hành Ngữ văn 7 Kết nối tri thức: Thực hành viết trang 29
• Soạn bài Quê hương lớp 7 ngắn nhất – Kết nối tri thức (Tế Hanh)
• Đọc hiểu “Nhớ con sông quê hương” (Tế Hanh): đoạn “Quê hương tôi có con sông xanh biếc”
• Điền thông tin về hai văn bản Tháng giêng, mơ về trăng non rét ngọt và Chuyện cơm hến