Trả lời nhanh
Bài Ôn tập về từ loại (VBT trang 97, 98) có 4 câu. Câu 1: chọn “Chị(1) là đại từ xưng hô, chị(2) là danh từ”. Câu 2: danh từ riêng là Nguyên; danh từ chung như giọng, mặt, mùa xuân. Câu 3: nhắc lại quy tắc viết hoa tên riêng. Câu 4: tìm chủ ngữ, vị ngữ của ba kiểu câu Ai làm gì? Ai thế nào? Ai là gì?
Bài tập này nằm trong phần Luyện từ và câu của VBT Tiếng Việt lớp 5 tập 1. Mục tiêu là ôn lại danh từ, đại từ xưng hô, quy tắc viết hoa danh từ riêng và ba kiểu câu đơn đã học. Dưới đây là đáp án từng câu, kèm cách nghĩ để em tự làm được những bài tương tự. Em nên tự làm vào vở trước rồi mới đối chiếu.
Kiến thức cần nhớ trước khi làm
| Khái niệm | Nhận biết | Ví dụ |
|---|---|---|
| Danh từ chung | Gọi tên một loại người, vật, hiện tượng, khái niệm; thường thêm được những, các, một đứng trước | giọng, mùa xuân, bạn, ánh đèn |
| Danh từ riêng | Gọi tên một người, một địa danh cụ thể; luôn viết hoa | Nguyên, Hà Nội, Cửu Long |
| Đại từ xưng hô | Người nói dùng để tự chỉ mình (ngôi 1), chỉ người nghe (ngôi 2) hoặc người được nói đến (ngôi 3) | tôi, chúng tôi, cậu, họ |
Lưu ý: nhiều từ chỉ quan hệ gia đình như chị, anh, cô, chú, ông vừa có thể là danh từ vừa có thể được dùng như đại từ xưng hô. Muốn biết từ đó thuộc loại nào, em phải xét nó đang làm nhiệm vụ gì trong câu cụ thể.
Câu 1 trang 97: Từ “chị” là danh từ hay đại từ xưng hô?
Câu đề cho: Chị(1) sẽ là chị(2) của em mãi mãi!
Đáp án đúng: Chị(1) là đại từ xưng hô, chị(2) là danh từ.
Vì sao?
- Chị(1) đứng đầu câu, là người nói tự chỉ mình khi nói với em. Đây là cách xưng hô nên là đại từ xưng hô (ngôi thứ nhất).
- Chị(2) đứng sau từ là, nêu rõ “chị” là ai đối với em, có thể nói “một người chị”. Từ này gọi tên một loại người trong quan hệ gia đình nên là danh từ.
Loại trừ:
- “Cả hai từ đều là đại từ xưng hô” sai vì chị(2) là từ gọi tên vai trò, không phải từ để xưng hô.
- “Chị(1) là danh từ, chị(2) là đại từ” bị ngược: em đã đảo vai trò của hai từ.
Mẹo: Đứng sau từ là làm vị ngữ, thường là danh từ. Đứng ở vị trí người nói hoặc người nghe để xưng hô, thường là đại từ xưng hô.
Câu 2 trang 97: Tìm danh từ riêng và 3 danh từ chung
Đoạn văn kể cảnh hai chị em ôm nhau trong đêm giao thừa.
- Danh từ riêng: Nguyên (tên người, viết hoa).
- 3 danh từ chung (em chọn ba từ bất kì trong số này): giọng, nước mắt, má, mặt, ánh đèn, tiếng đàn, tiếng hát, mùa xuân, năm.
Em có thể điền: giọng – mùa xuân – mặt. Cách điền này đúng vì đề chỉ yêu cầu tìm 3 danh từ chung, không bắt buộc đúng ba từ nào.
Lỗi sai thường gặp:
- Ghi cả từ chị vào danh từ riêng. Chị không phải tên riêng, nên không viết hoa giữa câu và không là danh từ riêng. Trong câu “Chị! – Nguyên quay sang tôi…”, Chị viết hoa chỉ vì đứng đầu câu.
- Ghi từ tôi là danh từ. Tôi là đại từ xưng hô.
- Ghi cả cụm “tiếng đàn, tiếng hát” như một từ. Hãy ghi từng cụm cho rõ, hoặc chọn từ đơn như giọng cho chắc chắn.
Câu 3 trang 98: Quy tắc viết hoa danh từ riêng
- Khi viết tên người, tên địa lí Việt Nam, cần viết hoa chữ cái đầu của mỗi tiếng tạo thành tên riêng đó. Ví dụ: Võ Thị Sáu, Cửu Long, Đà Nẵng.
- Khi viết tên người, tên địa lí nước ngoài (phiên âm trực tiếp), cần viết hoa chữ cái đầu của mỗi bộ phận tạo thành tên đó. Nếu một bộ phận gồm nhiều tiếng thì giữa các tiếng có gạch nối. Ví dụ: Pa-ri, Vích-to Huy-gô.
- Những tên riêng nước ngoài phiên âm theo âm Hán Việt thì viết như tên riêng Việt Nam. Ví dụ: Lý Bạch, Bắc Kinh, Quách Mạt Nhược.
Mẹo nhớ: Tên Việt Nam và tên Hán Việt thì “mỗi tiếng một chữ hoa”. Tên phiên âm trực tiếp thì “mỗi bộ phận một chữ hoa, các tiếng trong bộ phận nối bằng gạch ngang”.
Câu 4 trang 98: Tìm chủ ngữ, vị ngữ trong đoạn văn
Đề yêu cầu tìm trong đoạn văn đã cho ở câu 2 (đoạn văn trên).
a) Chủ ngữ trong câu kiểu Ai làm gì?
- Nguyên (danh từ riêng) quay sang tôi.
- Tôi (đại từ) nhìn em cười trong hai hàng nước mắt…
- Chúng tôi (đại từ) đứng như vậy nhìn ra phía xa…
Em chỉ cần chọn một ví dụ, chẳng hạn Nguyên.
b) Chủ ngữ trong câu kiểu Ai thế nào?
- Trong bộ phận giọng nghẹn ngào, giọng (danh từ) là chủ ngữ, nghẹn ngào là vị ngữ chỉ trạng thái.
Em dễ nhầm với Một năm mới bắt đầu. Câu này có vị ngữ bắt đầu là động từ, nên thuộc kiểu Ai làm gì? hơn là Ai thế nào?.
c) Chủ ngữ trong câu kiểu Ai là gì?
- Chị (đại từ xưng hô) là chị gái của em nhé!
- Chị (đại từ xưng hô) sẽ là chị của em mãi mãi!
d) Danh từ tham gia vị ngữ trong câu kiểu Ai là gì?
- Trong câu Chị là chị gái của em nhé!, vị ngữ là là chị gái của em, danh từ chính là chị gái (hoặc chị).
- Trong câu Chị sẽ là chị của em mãi mãi!, danh từ làm vị ngữ là chị (chị(2)), đứng sau từ là.
Cách làm nhanh: Với mỗi câu, trước hết tìm vị ngữ (từ chỉ hoạt động, trạng thái, hay từ là + danh từ). Sau đó đặt câu hỏi “Ai?” hoặc “Cái gì?” để tìm chủ ngữ. Đừng chọn cả cụm trạng ngữ ở đầu hoặc cuối câu.
Bảng tóm tắt đáp án
| Câu | Đáp án ngắn gọn |
|---|---|
| 1 | Chị(1): đại từ xưng hô; chị(2): danh từ |
| 2 | Danh từ riêng: Nguyên. Danh từ chung: giọng, mặt (hoặc nước mắt, má), mùa xuân… |
| 3 | Viết hoa chữ cái đầu mỗi tiếng (tên Việt Nam, Hán Việt); đầu mỗi bộ phận, có gạch nối (tên phiên âm) |
| 4 | a) Nguyên, tôi; b) giọng; c) chị; d) chị gái / chị đứng sau “là” |
Luyện tập thêm
Bài 1. Viết lại cho đúng quy tắc viết hoa: bạn lan quê ở thành phố hồ chí minh, rất thích đọc truyện của an-đéc-xen.
Bài 2. Xác định chủ ngữ, vị ngữ và kiểu câu của câu: Bố tôi là kĩ sư.
Bài 3. Từ bạn trong hai câu sau thuộc từ loại nào? (1) Bạn ơi, cho mình mượn cây bút nhé! (2) Lớp mình có nhiều bạn học giỏi.
Đáp án:
- Bài 1: Bạn Lan quê ở thành phố Hồ Chí Minh, rất thích đọc truyện của An-đéc-xen. (Lan, Hồ Chí Minh viết hoa mỗi tiếng; An-đéc-xen là tên nước ngoài phiên âm nên có gạch nối; thành phố là danh từ chung nên không viết hoa.)
- Bài 2: Chủ ngữ: Bố tôi. Vị ngữ: là kĩ sư. Đây là câu kiểu Ai là gì?, vì vị ngữ có từ là và danh từ kĩ sư.
- Bài 3: (1) bạn là đại từ xưng hô (người nói gọi người nghe); (2) bạn là danh từ (có thể thêm nhiều, những đứng trước).
Liên kết học tập
Để ôn kĩ hơn nội dung từ loại, em xem thêm bài trong sách giáo khoa: Luyện từ và câu: Ôn tập về từ loại trang 137, 138.
Câu hỏi thường gặp
Từ "chị" trong câu "Chị sẽ là chị của em mãi mãi!" thuộc từ loại nào?
Chị đứng đầu câu là đại từ xưng hô vì người nói tự chỉ mình. Chị đứng sau từ "là" là danh từ vì gọi tên vai trò chị trong quan hệ với em.
Làm sao phân biệt danh từ riêng và danh từ chung?
Danh từ riêng gọi tên một người hoặc địa danh cụ thể như Nguyên, Cửu Long và luôn viết hoa. Danh từ chung gọi tên cả một loại sự vật như giọng, mùa xuân và không viết hoa giữa câu.
Tên người nước ngoài viết hoa như thế nào?
Tên phiên âm trực tiếp thì viết hoa chữ cái đầu mỗi bộ phận, các tiếng trong một bộ phận nối bằng gạch ngang, ví dụ Vích-to Huy-gô. Tên phiên âm Hán Việt thì viết như tên Việt Nam, ví dụ Lý Bạch.
Câu "giọng nghẹn ngào" thuộc kiểu câu nào?
Giọng nghẹn ngào gồm chủ ngữ là giọng và vị ngữ là nghẹn ngào chỉ trạng thái, nên thuộc kiểu Ai thế nào?.