Trả lời nhanh
Bài thơ “Hạt gạo làng ta” của Trần Đăng Khoa cho thấy hạt gạo kết tinh từ phù sa, nước, nắng mưa và công sức lao động của mẹ, của các bạn nhỏ. Hạt gạo còn góp phần cho tiền tuyến trong kháng chiến chống Mĩ. Vì thế tác giả gọi đó là “hạt vàng”.
Tìm hiểu bài thơ trước khi trả lời câu hỏi
Bài thơ gồm 5 khổ. Mỗi khổ mở đầu bằng cụm “Hạt gạo làng ta” và kể về một khía cạnh làm nên hạt gạo. Cách lặp lại này giống một điệp khúc, giúp em nhớ mạch bài.
- Khổ 1: hạt gạo mang vị phù sa, hương sen và lời hát của mẹ.
- Khổ 2: nắng mưa, bão giông và nỗi vất vả của mẹ khi cấy lúa.
- Khổ 3: hạt gạo trong những năm chiến tranh, nuôi quân và đi cùng người ra trận.
- Khổ 4: công sức của các bạn nhỏ: chống hạn, bắt sâu, gánh phân.
- Khổ 5: hạt gạo gửi ra tiền tuyến, và niềm vui khi gọi nó là “hạt vàng”.
Giải nghĩa từ khó
- Kinh Thầy: con sông chia nước từ sông Thái Bình, chảy qua tỉnh Hải Dương.
- Hào giao thông: đường đào sâu dưới đất để đi lại an toàn khi chiến đấu.
- Trành: dụng cụ đan bằng tre, nứa, có thành, dùng chuyển đất, đá, phân…
Trả lời câu hỏi trang 140
Câu 1. Khổ thơ 1: hạt gạo được làm nên từ những gì?
Hạt gạo được làm nên từ ba nguồn:
- Đất: vị phù sa của sông Kinh Thầy bồi đắp cho đồng ruộng màu mỡ.
- Nước: nước hồ đầy, mang theo hương sen thơm, tưới cho lúa tốt tươi.
- Con người: công sức và tình thương của mẹ, được gợi qua “lời mẹ hát ngọt bùi đắng cay”.
Câu 2. Những hình ảnh nào nói lên nỗi vất vả của người nông dân?
Em tìm trong khổ thơ 2. Có hai nhóm hình ảnh cần nêu:
- Thiên nhiên khắc nghiệt: bão tháng bảy, mưa tháng ba, những trưa tháng sáu nước nóng như ai nấu, cá cờ chết, cua phải ngoi lên bờ.
- Con người chịu nắng nóng: giọt mồ hôi rơi và hình ảnh mẹ vẫn xuống ruộng cấy giữa trưa hè.
Mẹo làm bài: nhìn cả cảnh vật lẫn con người. Nước nóng đến mức cá chết, cua phải bò lên bờ, vậy mà mẹ vẫn xuống cấy. Chi tiết ấy làm rõ nỗi vất vả.
Câu 3. Tuổi nhỏ đã góp công sức như thế nào để làm ra hạt gạo?
Ở khổ 4, các bạn nhỏ làm việc từ sáng đến chiều:
- Sáng: tham gia chống hạn, múc nước bằng gầu đã mẻ miệng.
- Trưa: đi bắt sâu cho lúa, dù lá lúa cào rát mặt.
- Chiều: gánh phân bón ruộng, vác trành nặng.
Qua đó, em thấy các bạn tuy nhỏ nhưng chăm chỉ, chịu khó, biết góp sức cho hậu phương.
Câu 4. Vì sao tác giả gọi hạt gạo là “hạt vàng”?
Có hai lí do:
- Hạt gạo rất quý. Nó phải đổi bằng mồ hôi, nắng mưa và công sức của nhiều người.
- Hạt gạo góp phần nuôi quân, gửi ra tiền tuyến, nên có đóng góp vào chiến thắng của dân tộc.
Vàng là thứ quý giá. Gọi gạo là “hạt vàng” là cách tác giả thể hiện sự trân trọng.
Nội dung chính của bài
Hạt gạo được làm nên từ thiên nhiên và mồ hôi công sức của cha mẹ, của các bạn thiếu nhi. Nó còn thể hiện tấm lòng hậu phương hướng về tiền tuyến trong kháng chiến chống Mĩ cứu nước.
Lỗi sai thường gặp
- Câu 1 chỉ nêu “phù sa” mà quên nước (hương sen) và lời mẹ hát. Cần đủ ba ý.
- Câu 3 trả lời chung chung “các bạn làm việc chăm chỉ”. Hãy nêu cụ thể các việc: chống hạn, bắt sâu, gánh phân.
- Câu 4 chỉ nói “gạo quý” mà quên ý đóng góp cho chiến trường.
Luyện tập thêm
- Bài thơ lặp lại cụm từ nào ở đầu mỗi khổ? Cách lặp ấy có tác dụng gì?
Đáp án: cụm “Hạt gạo làng ta”. Nó tạo nhịp điệu như điệp khúc và nhấn mạnh hạt gạo là trung tâm của bài thơ. - Vì sao hạt gạo được nhắc cùng “bom Mĩ”, “khẩu súng”, “hào giao thông” ở khổ 3?
Đáp án: để nói hạt gạo gắn với đời sống thời chiến. Người dân vẫn sản xuất lúa gạo để nuôi quân giữa bom đạn. - Viết 2–3 câu nêu cảm nghĩ của em mỗi khi ăn cơm sau khi học bài này.
Gợi ý: em thấy biết ơn người nông dân, trân trọng từng hạt cơm và không bỏ thừa thức ăn.
Câu hỏi thường gặp
Bài thơ Hạt gạo làng ta là của ai?
Bài thơ của nhà thơ Trần Đăng Khoa, được học trong sách Tiếng Việt lớp 5 tập 1 (trang 139–140) ở chương trình trước.
Vì sao tác giả gọi hạt gạo là "hạt vàng"?
Vì hạt gạo rất quý: được làm nên bằng mồ hôi, công sức của mẹ và các bạn nhỏ, lại góp phần nuôi quân, đóng góp vào chiến thắng của dân tộc.
Nội dung chính của bài Hạt gạo làng ta là gì?
Bài thơ ca ngợi hạt gạo kết tinh từ thiên nhiên và sức lao động của con người, đồng thời thể hiện tấm lòng hậu phương hướng về tiền tuyến.
Hào giao thông là gì?
Là đường đào sâu dưới đất để đi lại an toàn trong chiến đấu.