Trả lời nhanh
Sử học có hai chức năng chính: chức năng khoa học (tái hiện, giải thích quá khứ, tìm ra quy luật phát triển của xã hội) và chức năng xã hội (giáo dục, rút bài học kinh nghiệm, góp phần định hướng hiện tại và tương lai). Nhiệm vụ của Sử học là khôi phục bức tranh quá khứ chân thực, giải thích nó, rút ra quy luật và bài học để phục vụ cuộc sống hôm nay.
Hiểu đúng khái niệm trước khi phân tích
Cần phân biệt hai khái niệm hay bị nhầm. Lịch sử là toàn bộ những gì đã diễn ra trong quá khứ của xã hội loài người. Sử học là ngành khoa học nghiên cứu, tìm hiểu và trình bày lại quá khứ đó dựa trên các nguồn sử liệu.
Vì vậy “chức năng” trả lời câu hỏi Sử học dùng để làm gì, có tác dụng gì, còn “nhiệm vụ” trả lời câu hỏi Sử học phải làm những việc cụ thể nào. Hai ý này liên quan chặt chẽ nhưng không trùng nhau.
Chức năng của Sử học
1. Chức năng khoa học
- Tái hiện quá khứ: dựa vào tư liệu (hiện vật, văn bản, truyền miệng, di tích…) để dựng lại các sự kiện, nhân vật, quá trình lịch sử đúng như đã xảy ra.
- Giải thích quá khứ: trả lời các câu hỏi vì sao sự kiện xảy ra, diễn biến thế nào, kết quả và tác động ra sao.
- Tìm ra quy luật: từ vô số sự kiện riêng lẻ, rút ra xu hướng chung của sự phát triển xã hội.
2. Chức năng xã hội
- Giáo dục: bồi dưỡng lòng yêu nước, tự hào dân tộc, ý thức trách nhiệm với cộng đồng, trân trọng truyền thống và di sản.
- Rút kinh nghiệm, định hướng: những thành công và thất bại của quá khứ giúp con người nhìn nhận hiện tại và dự đoán, lựa chọn hướng đi cho tương lai.
Nhiệm vụ của Sử học
- Thu thập, xác minh sử liệu và khôi phục bức tranh quá khứ một cách trung thực, toàn diện.
- Giải thích, phân tích các sự kiện, hiện tượng để làm rõ nguyên nhân, bản chất và mối liên hệ giữa chúng.
- Rút ra quy luật, bài học từ sự phát triển của lịch sử dân tộc và nhân loại.
- Phục vụ hiện tại: cung cấp cơ sở khoa học cho việc hoạch định chính sách, giáo dục thế hệ trẻ, bảo tồn di sản văn hoá.
- Đấu tranh với những cách hiểu sai lệch, xuyên tạc lịch sử, bảo vệ sự thật lịch sử.
Bảng tóm tắt dễ nhớ
| Nội dung | Từ khoá | Ví dụ minh hoạ |
|---|---|---|
| Chức năng khoa học | Tái hiện – giải thích – quy luật | Dựng lại diễn biến chiến thắng Bạch Đằng và lý giải vì sao quân ta thắng |
| Chức năng xã hội | Giáo dục – bài học – định hướng | Học truyền thống đoàn kết chống ngoại xâm để thêm yêu nước |
| Nhiệm vụ | Khôi phục – giải thích – rút bài học – phục vụ hiện tại | Dùng kết quả nghiên cứu để bảo tồn di tích, soạn sách giáo khoa |
Dàn ý trả lời tự luận
- Mở bài: nêu ngắn gọn Sử học là gì, vì sao cần hiểu chức năng và nhiệm vụ của nó.
- Thân bài: (a) chức năng khoa học, (b) chức năng xã hội, (c) các nhiệm vụ; mỗi ý có một ví dụ.
- Kết bài: khẳng định vai trò của Sử học và trách nhiệm của học sinh khi học Lịch sử.
Mẹo nhớ
Nhớ câu “Hiểu quá khứ – Dạy người nay – Soi đường mai“: “hiểu quá khứ” là chức năng khoa học; “dạy người nay” và “soi đường mai” là chức năng xã hội. Khi làm bài, hãy tự hỏi mỗi ý mình viết thuộc nhóm nào để không bị trộn lẫn.
Lỗi sai thường gặp
- Chỉ viết “Sử học ghi lại quá khứ” mà quên chức năng giáo dục và định hướng.
- Nhầm chức năng với nhiệm vụ, liệt kê cùng một ý hai lần dưới hai tên khác nhau.
- Nêu lý thuyết chung chung, không có ví dụ cụ thể nên bài thiếu thuyết phục.
- Hiểu “rút bài học” là bịa ra quá khứ cho hợp ý mình; thực ra phải dựa trên sự thật lịch sử trước rồi mới rút bài học.
Bài luyện tập
Câu 1. Việc nghiên cứu nguyên nhân thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Mông – Nguyên thuộc chức năng nào của Sử học?
Đáp án: Chức năng khoa học (giải thích quá khứ). Đây là việc lý giải vì sao sự kiện diễn ra và kết thúc như vậy.
Câu 2. Một bạn học sinh tham quan di tích lịch sử và hiểu thêm sự hy sinh của cha ông nên càng chăm chỉ học tập. Điều này thể hiện chức năng nào?
Đáp án: Chức năng xã hội (giáo dục), vì Sử học góp phần hình thành nhận thức, tình cảm và thái độ sống của con người.
Câu 3. Vì sao nói Sử học phải trung thực?
Gợi ý: Nếu bức tranh quá khứ bị bóp méo thì cả việc giải thích, rút quy luật và giáo dục đều sai theo; sự thật lịch sử là nền tảng của mọi chức năng, nhiệm vụ khác.
Câu hỏi thường gặp
Sử học có mấy chức năng chính?
Hai chức năng chính: chức năng khoa học (tái hiện, giải thích quá khứ, tìm quy luật) và chức năng xã hội (giáo dục, rút bài học, định hướng hiện tại và tương lai).
Chức năng và nhiệm vụ của Sử học khác nhau thế nào?
Chức năng cho biết Sử học có tác dụng gì; nhiệm vụ là những việc cụ thể Sử học phải thực hiện như thu thập sử liệu, khôi phục quá khứ, giải thích, rút quy luật và bài học.
Vì sao học sinh cần học Lịch sử?
Học Lịch sử giúp hiểu cội nguồn dân tộc, rút kinh nghiệm từ quá khứ, bồi dưỡng lòng yêu nước và ý thức trách nhiệm để sống và hành động đúng đắn trong hiện tại.
Khi làm bài tự luận nên trình bày thế nào để đạt điểm cao?
Nêu khái niệm ngắn gọn, chia rõ chức năng khoa học, chức năng xã hội và các nhiệm vụ, mỗi ý kèm một ví dụ lịch sử cụ thể, cuối bài khẳng định vai trò của Sử học.