Vai trò của du lịch đối với việc bảo tồn di tích lịch sử và di sản văn hóa

Câu hỏi này thường xuất hiện dưới dạng điền khuyết: “Một trong những vai trò của du lịch đối với việc bảo tồn di tích lịch sử và di sản văn hóa là …”. Vì không có đủ phương án gốc, ở đây thầy cô giải thích theo hướng đáp án đúng nên nhắm tới, để em gặp phương án nào cũng nhận ra được.

Du lịch giúp bảo tồn di sản bằng những cách nào?

1. Tạo nguồn kinh phí. Tiền bán vé tham quan, dịch vụ đi kèm và thuế từ hoạt động du lịch có thể được dùng để tu bổ, tôn tạo, chống xuống cấp cho di tích.
2. Quảng bá giá trị di sản. Du khách trong và ngoài nước biết đến di tích, làng nghề, lễ hội, từ đó tăng sự quan tâm của xã hội.
3. Nâng cao nhận thức cộng đồng. Khi thấy di sản mang lại lợi ích, người dân địa phương có ý thức giữ gìn hơn.
4. Tạo việc làm, thu nhập cho người dân. Hướng dẫn viên, nghề thủ công, ẩm thực, homestay… giúp người dân gắn bó với di sản và truyền nghề cho thế hệ sau.
5. Thúc đẩy giao lưu văn hóa. Di sản được giới thiệu ra thế giới, tạo cơ hội hợp tác quốc tế về bảo tồn.

Ví dụ minh họa

Ở Hội An (Quảng Nam, nay thuộc thành phố Đà Nẵng), khách tham quan mua vé vào phố cổ; một phần nguồn thu được dùng để trùng tu nhà cổ, hội quán. Nhiều gia đình giữ nghề làm đèn lồng, may đo, nấu ăn truyền thống vì có khách đến. Đây là ví dụ điển hình cho việc “du lịch nuôi di sản”.

Vì sao không chọn các ý “gần giống”?

Khi làm trắc nghiệm, em cần loại những phương án sai phổ biến sau:

• “Làm thay đổi kiến trúc để phù hợp nhu cầu du khách”: sai, bảo tồn đòi hỏi giữ tính nguyên gốc, không tùy tiện thay đổi.
• “Khai thác tối đa để thu lợi nhuận”: sai, khai thác quá mức làm di tích xuống cấp.
• “Hạn chế người dân tiếp cận di sản”: sai, mục tiêu là phát huy giá trị chứ không đóng cửa di sản.
• “Thay thế hoàn toàn nguồn kinh phí của Nhà nước”: sai, du lịch chỉ bổ sung, Nhà nước vẫn giữ vai trò quản lý.

Mặt trái cần lưu ý

Du lịch là con dao hai lưỡi. Nếu quản lý kém, lượng khách quá tải gây hư hại hiện vật, xả rác, thương mại hóa lễ hội, làm mai một bản sắc. Vì vậy cần quy hoạch, giới hạn lượng khách, có quy chế bảo vệ di tích và phát triển du lịch bền vững.

Mẹo nhớ

Nhớ ba chữ “Tiền – Tiếng – Tâm”: du lịch mang lại tiền (kinh phí tu bổ), tiếng (quảng bá hình ảnh di sản), tâm (ý thức giữ gìn của cộng đồng).

Lỗi sai thường gặp

• Chỉ nhớ vai trò kinh tế mà quên vai trò giáo dục, quảng bá.
• Nhầm “bảo tồn” với “xây mới”: bảo tồn là giữ gìn, tu bổ đúng nguyên tắc, không phải phá đi làm lại.
• Quên nêu điều kiện: du lịch chỉ có ích khi gắn với phát triển bền vững.

Bài luyện tập

1. Câu 1. Hãy nêu hai vai trò của du lịch đối với bảo tồn di sản văn hóa. Đáp án gợi ý: tạo nguồn kinh phí tu bổ di tích; quảng bá giá trị di sản và nâng cao ý thức cộng đồng.
2. Câu 2. Việc cho phép hàng nghìn khách cùng lúc vào một ngôi đền cổ nhỏ để tăng doanh thu có phù hợp không? Vì sao? Đáp án: Không, vì quá tải làm hư hại di tích, trái với mục tiêu bảo tồn và phát triển bền vững.
3. Câu 3. Đề xuất một biện pháp để du lịch và bảo tồn cùng phát triển ở địa phương em. Gợi ý: giới hạn số khách mỗi ngày, đào tạo hướng dẫn viên địa phương, trích một phần vé để tu bổ di tích.