Trả lời nhanh
Bản chất của phong trào Văn hóa Phục hưng là cuộc cách mạng tư tưởng của giai cấp tư sản châu Âu. Giai cấp này đã có thế lực kinh tế nhưng chưa có địa vị chính trị. Họ dùng văn học, nghệ thuật, khoa học để chống hệ tư tưởng phong kiến và thần quyền của Giáo hội, đề cao con người và chuẩn bị cho các cuộc cách mạng tư sản sau này.
Vì sao gọi là “cách mạng tư tưởng”?
Từ thế kỉ XIV, ở các thành thị Italia như Phlo-ren-xơ (Florence) và Vê-ni-xơ (Venice), kinh tế hàng hoá phát triển mạnh. Tầng lớp thương nhân, chủ xưởng, chủ ngân hàng giàu lên nhanh chóng và hình thành giai cấp tư sản cùng tầng lớp quý tộc mới.
Tuy giàu có, họ vẫn bị chế độ phong kiến và Giáo hội Công giáo kìm hãm. Giáo hội truyền bá thần học, coi con người là nhỏ bé, đề cao đời sống sau cái chết. Muốn có chỗ đứng trong xã hội, giai cấp tư sản phải đấu tranh trước hết ở mặt trận tư tưởng – văn hoá.
Vì vậy phong trào này mang ba dấu hiệu của một cuộc cách mạng tư tưởng:
- Lực lượng lãnh đạo: giai cấp tư sản và quý tộc mới, cùng các nhà văn, nghệ sĩ, nhà khoa học đại diện cho họ.
- Đối tượng chống lại: hệ tư tưởng thần học, tín điều, đặc quyền của Giáo hội và nền văn hoá phong kiến.
- Nội dung mới: đề cao con người, tự do cá nhân, lí trí, khoa học và thế giới hiện thực.
Biểu hiện cụ thể của cuộc cách mạng tư tưởng
| Lĩnh vực | Nội dung chính | Nhân vật tiêu biểu |
|---|---|---|
| Văn học | Phê phán Giáo hội, giễu nhại thói giả dối của tăng lữ, ca ngợi con người và tình yêu đời | Đan-tê, Pê-trác-ca, Sếch-xpia, Xéc-van-tét |
| Nghệ thuật | Lấy con người và thiên nhiên thực làm đề tài, chú trọng tả thực | Lê-ô-na đơ Vanh-xi, Mi-ken-lăng-giơ, Ra-pha-en |
| Khoa học | Đặt nghi vấn với giáo lí cũ, khẳng định tri thức dựa trên quan sát và thực nghiệm | Cô-péc-ních, Ga-li-lê, Brú-nô |
Thuyết Mặt Trời là trung tâm của Cô-péc-ních đã bác bỏ quan niệm Trái Đất là trung tâm mà Giáo hội ủng hộ. Brú-nô bị thiêu sống năm 1600 và Ga-li-lê bị Giáo hội xét xử vì bảo vệ quan điểm khoa học. Điều đó cho thấy cuộc đấu tranh tư tưởng diễn ra quyết liệt.
Những cách hiểu sai thường gặp
- “Chỉ là sự phục hồi văn hoá Hy Lạp – La Mã cổ đại”. Sai một nửa. Các nhà Phục hưng khôi phục tinh hoa cổ đại nhưng để sáng tạo nên nền văn hoá mới phục vụ giai cấp tư sản, không sao chép nguyên xi.
- “Là cuộc cách mạng chính trị lật đổ phong kiến”. Sai. Phục hưng không lật đổ chính quyền. Nó chỉ chuẩn bị về tư tưởng, sau đó mới có cải cách tôn giáo và các cuộc cách mạng tư sản.
- “Là phong trào của nông dân”. Sai. Lực lượng chủ yếu là tư sản, quý tộc mới và trí thức.
- “Chỉ là phong trào nghệ thuật”. Chưa đủ. Nghệ thuật chỉ là hình thức, mục đích sâu xa là đấu tranh giành vị thế xã hội.
Mẹo nhớ: thấy cụm “bản chất” thì nghĩ đến “ai làm – chống ai – bằng cách nào”. Ở đây: tư sản – chống phong kiến, Giáo hội – bằng tư tưởng, văn hoá.
Ý nghĩa của phong trào
- Đánh mạnh vào trật tự phong kiến và uy quyền Giáo hội.
- Giải phóng tư tưởng con người, mở đường cho khoa học – kĩ thuật phát triển.
- Tạo tiền đề cho cải cách tôn giáo thế kỉ XVI và phong trào Khai sáng thế kỉ XVII–XVIII.
- Để lại di sản văn học, nghệ thuật có giá trị lâu dài cho nhân loại.
Luyện tập
- Điền vào chỗ trống: Phong trào Văn hoá Phục hưng khởi phát đầu tiên ở ……… vào thế kỉ ………
Đáp án: Italia; thế kỉ XIV. - Vì sao giai cấp tư sản phải đấu tranh trên lĩnh vực tư tưởng trước khi giành quyền lực chính trị?
Gợi ý: họ giàu về kinh tế nhưng bị chế độ phong kiến và Giáo hội kìm hãm; chưa đủ lực lượng lật đổ ngay nên cần phá vỡ hệ tư tưởng cũ, tạo cơ sở tinh thần cho cuộc đấu tranh sau này. - Nhận định “Phục hưng là sự sao chép văn hoá cổ đại” đúng hay sai? Giải thích ngắn gọn.
Đáp án: Sai. Đó là sự khôi phục có chọn lọc và sáng tạo, nhằm xây dựng nền văn hoá mới của giai cấp tư sản.
Câu hỏi thường gặp
Bản chất của phong trào Văn hóa Phục hưng là gì?
Đó là cuộc cách mạng tư tưởng của giai cấp tư sản châu Âu, đấu tranh chống hệ tư tưởng phong kiến và thần quyền của Giáo hội bằng văn học, nghệ thuật, khoa học.
Phong trào Văn hóa Phục hưng bắt đầu ở đâu và khi nào?
Phong trào khởi phát ở các thành thị Italia từ thế kỉ XIV, sau đó lan rộng sang nhiều nước Tây Âu trong các thế kỉ XV–XVI.
Văn hóa Phục hưng có phải là cách mạng chính trị không?
Không. Phục hưng là cuộc cách mạng về tư tưởng – văn hoá, không trực tiếp lật đổ chính quyền phong kiến, nhưng chuẩn bị tiền đề cho cải cách tôn giáo và các cuộc cách mạng tư sản.