Trả lời nhanh
Mai phải trả cô bán hàng tất cả 90 000 đồng. Tiền 5 quyển vở là 8 000 × 5 = 40 000 (đồng), tiền 2 hộp bút chì màu là 25 000 × 2 = 50 000 (đồng), cộng lại 40 000 + 50 000 = 90 000 (đồng). Đây là bài toán ba bước tính: nhân, nhân, rồi cộng.
Đề bài: Mai đến cửa hàng văn phòng phẩm mua 5 quyển vở
Bài 1 trang 20, Toán 4 tập một (Kết nối tri thức với cuộc sống), bài “Giải bài toán có ba bước tính”:
Mai đến cửa hàng văn phòng phẩm mua 5 quyển vở, mỗi quyển vở giá 8 000 đồng và mua 2 hộp bút chì màu, mỗi hộp giá 25 000 đồng. Hỏi Mai phải trả cô bán hàng tất cả bao nhiêu tiền?
Khi bài này được chuyển thành câu trắc nghiệm trong phiếu ôn tập, các phương án thường là:
- A. 33 000 đồng
- B. 65 000 đồng
- C. 90 000 đồng
- D. 66 000 đồng
Lưu ý: thứ tự phương án có thể khác trong đề của em. Đáp án đúng: C. 90 000 đồng.
Tóm tắt và lời giải từng bước
Tóm tắt:
- 1 quyển vở: 8 000 đồng; mua 5 quyển.
- 1 hộp bút chì màu: 25 000 đồng; mua 2 hộp.
- Tất cả: ? đồng.
Bài giải
Số tiền Mai mua 5 quyển vở là:
8 000 × 5 = 40 000 (đồng)
Số tiền Mai mua 2 hộp bút chì màu là:
25 000 × 2 = 50 000 (đồng)
Mai phải trả cô bán hàng tất cả số tiền là:
40 000 + 50 000 = 90 000 (đồng)
Đáp số: 90 000 đồng.
Cách viết gộp bằng một biểu thức
Khi đã hiểu bài, em có thể viết một biểu thức duy nhất: 8 000 × 5 + 25 000 × 2 = 40 000 + 50 000 = 90 000 (đồng). Nhớ quy tắc: trong biểu thức có cả nhân và cộng, ta làm phép nhân trước, phép cộng sau, nên không cần dấu ngoặc.
Kiểm tra lại kết quả
Ước lượng nhanh: 5 quyển vở chưa tới 10 000 × 5 = 50 000 đồng, 2 hộp bút đúng bằng 50 000 đồng, vậy tổng phải nhỏ hơn 100 000 đồng và lớn hơn 50 000 đồng. Kết quả 90 000 đồng nằm trong khoảng này nên hợp lí. Em cũng có thể thử lại bằng phép trừ: 90 000 − 50 000 = 40 000, và 40 000 : 5 = 8 000 đúng bằng giá một quyển vở.
Vì sao các phương án khác sai?
- A. 33 000 đồng là kết quả của 8 000 + 25 000: em chỉ cộng giá một quyển vở với giá một hộp bút, quên rằng Mai mua 5 quyển và 2 hộp.
- B. 65 000 đồng là 40 000 + 25 000: em đã tính đúng tiền vở nhưng quên nhân giá hộp bút với 2.
- D. 66 000 đồng là (8 000 + 25 000) × 2: em coi như mỗi loại đều mua 2 cái, trong khi số vở là 5 chứ không phải 2.
Cả ba phương án sai đều xuất phát từ việc bỏ qua một bước tính. Vì vậy bài này có tên “bài toán có ba bước tính”: thiếu bước nào cũng ra sai.
Kiến thức cần nhớ: bài toán có ba bước tính
Dạng toán mua bán như bài của Mai luôn dựa trên mối quan hệ:
Thành tiền = Giá một món × Số lượng
Khi mua hai loại hàng, em làm theo ba bước:
- Tính tiền loại hàng thứ nhất (giá × số lượng).
- Tính tiền loại hàng thứ hai (giá × số lượng).
- Cộng hai số tiền để ra tổng số tiền phải trả.
Nếu đề hỏi thêm “được trả lại bao nhiêu tiền” thì có bước thứ tư: lấy số tiền đưa cho người bán trừ đi tổng số tiền phải trả. Với mỗi bước, em viết một câu lời giải rõ ràng (“Số tiền mua … là:”) rồi mới viết phép tính và đơn vị “(đồng)”.
Lỗi thường gặp
- Viết sai số chữ số 0: 8 000 × 5 phải là 40 000 (bốn chục nghìn), không phải 4 000 hay 400 000. Mẹo: tính 8 × 5 = 40 rồi thêm ba chữ số 0.
- Quên ghi đơn vị “(đồng)” sau mỗi phép tính hoặc ở đáp số.
- Câu lời giải chung chung như “Số tiền là” khiến người chấm không biết em đang tính tiền gì.
- Cộng giá tiền với số lượng (ví dụ 8 000 + 5), đây là phép tính không có nghĩa.
Bài tập luyện thêm (có đáp án)
- Nếu Mai đưa cô bán hàng tờ 100 000 đồng thì cô trả lại Mai bao nhiêu tiền?
Đáp án: 100 000 − 90 000 = 10 000 (đồng). - Nam mua 4 quyển vở, mỗi quyển 9 000 đồng và 3 cây bút bi, mỗi cây 6 000 đồng. Nam phải trả bao nhiêu tiền?
Đáp án: 9 000 × 4 = 36 000 (đồng); 6 000 × 3 = 18 000 (đồng); 36 000 + 18 000 = 54 000 (đồng). - Mẹ mua 3 hộp sữa, mỗi hộp 7 000 đồng và 2 gói bánh, mỗi gói 15 000 đồng. Mẹ mang 60 000 đồng thì còn lại bao nhiêu?
Đáp án: 7 000 × 3 = 21 000 (đồng); 15 000 × 2 = 30 000 (đồng); 21 000 + 30 000 = 51 000 (đồng); 60 000 − 51 000 = 9 000 (đồng).
Câu hỏi thường gặp
Mai mua 5 quyển vở và 2 hộp bút chì màu hết bao nhiêu tiền?
Hết 90 000 đồng, gồm 40 000 đồng tiền vở (8 000 × 5) và 50 000 đồng tiền bút chì màu (25 000 × 2).
Bài toán Mai mua vở có thể viết thành một phép tính không?
Có: 8 000 × 5 + 25 000 × 2 = 90 000 (đồng). Làm phép nhân trước, phép cộng sau nên không cần dấu ngoặc.
Bài này thuộc bài nào trong Toán 4?
Đây là bài 1 trang 20, bài “Giải bài toán có ba bước tính”, Toán 4 tập một bộ Kết nối tri thức với cuộc sống.
Vì sao gọi là bài toán có ba bước tính?
Vì phải làm ba phép tính nối tiếp: tính tiền vở, tính tiền bút chì màu, rồi cộng hai kết quả để ra tổng số tiền.