Trả lời nhanh
Để phân tích đặc điểm một nhân vật văn học mà em có ấn tượng sâu sắc, em cần: giới thiệu tác giả, tác phẩm và nhân vật; nêu 2 – 3 đặc điểm nổi bật (ngoại hình, hành động, lời nói, suy nghĩ, mối quan hệ), mỗi đặc điểm có lí lẽ và dẫn chứng từ tác phẩm; sau đó đánh giá nghệ thuật xây dựng nhân vật và nêu ấn tượng, bài học của em. Bài viết thường dài khoảng 400 – 500 chữ. Dưới đây là dàn ý chung và 4 bài văn mẫu về Dế Mèn, cô bé bán diêm, Thánh Gióng và lão Hạc.
Yêu cầu của đề bài
Đề bài “Viết bài văn phân tích đặc điểm một nhân vật văn học mà em có ấn tượng sâu sắc” thuộc kiểu bài nghị luận văn học trong chương trình Ngữ văn 7, thường xuất hiện trong đề kiểm tra học kì. Khác với văn kể chuyện, em không kể lại toàn bộ truyện mà phải nêu nhận xét về nhân vật rồi chứng minh bằng chi tiết trong tác phẩm.
- Chọn nhân vật em thật sự hiểu và có cảm xúc, có nhiều chi tiết để phân tích.
- Mỗi đoạn thân bài nên bắt đầu bằng một câu nêu đặc điểm (luận điểm), sau đó mới đưa dẫn chứng.
- Dẫn chứng có thể trích ngắn hoặc tóm tắt chi tiết; không chép dài nguyên văn.
Dàn ý chung bài phân tích đặc điểm nhân vật
Mở bài
- Giới thiệu tác giả, tác phẩm.
- Giới thiệu nhân vật và ấn tượng chung của em về nhân vật.
Thân bài
- Hoàn cảnh, lai lịch của nhân vật (nếu cần).
- Đặc điểm 1: nêu nhận xét, dẫn chứng về ngoại hình hoặc hành động, lời nói, phân tích ý nghĩa.
- Đặc điểm 2: nêu nhận xét về tính cách, suy nghĩ, sự thay đổi của nhân vật, kèm dẫn chứng.
- Đặc điểm 3 (nếu có): mối quan hệ với nhân vật khác, phẩm chất đáng quý.
- Nghệ thuật xây dựng nhân vật: ngôi kể, cách miêu tả, chi tiết tiêu biểu, yếu tố kì ảo…
Kết bài
- Khẳng định lại ấn tượng về nhân vật.
- Nêu bài học hoặc cảm xúc của em.
Bài mẫu 1: Phân tích nhân vật Dế Mèn trong “Bài học đường đời đầu tiên”
Tô Hoài là nhà văn có biệt tài viết về loài vật, và “Dế Mèn phiêu lưu kí” là tác phẩm nổi tiếng nhất của ông dành cho thiếu nhi. Trong đoạn trích “Bài học đường đời đầu tiên”, nhân vật Dế Mèn để lại cho em ấn tượng sâu sắc bởi đó là hình ảnh một chàng dế vừa đáng yêu vừa đáng trách, và cuối cùng biết nhận ra lỗi lầm.
Trước hết, Dế Mèn là một chàng dế thanh niên cường tráng, khỏe mạnh. Qua lời tự kể, Mèn có đôi càng mẫm bóng, những chiếc vuốt nhọn hoắt, đôi cánh dài chấm đuôi, cái đầu to nổi từng tảng. Mèn đi đứng oai vệ, thích nhai ngoàm ngoạp và vung chân đạp phanh phách vào cỏ. Những chi tiết ấy cho thấy một sức sống tươi trẻ, tràn đầy, khiến người đọc thấy Mèn thật đẹp.
Tuy nhiên, đi kèm vẻ đẹp ấy là tính kiêu căng, hống hách. Mèn tự cho mình là nhất, hay cà khịa với bà con trong xóm. Với người hàng xóm Dế Choắt gầy gò, ốm yếu, Mèn tỏ ra coi thường, chê Choắt hôi như cú mèo và từ chối giúp đỡ khi Choắt nhờ đào thông ngách. Đỉnh điểm, Mèn bày trò trêu chị Cốc chỉ để ra oai rồi chui vào hang nằm khểnh, khiến Dế Choắt vô tội bị chị Cốc mổ đến chết.
Điều khiến em quý Dế Mèn là chàng biết hối hận. Đứng trước cái chết của Choắt, Mèn bàng hoàng, ân hận, nghe lời khuyên “ở đời mà có thói hung hăng bậy bạ, có óc mà không biết nghĩ, sớm muộn rồi cũng mang vạ vào mình”. Mèn chôn cất Choắt, đắp cho bạn một nấm mồ và đứng lặng hồi lâu suy nghĩ về bài học đường đời đầu tiên.
Bằng ngôi kể thứ nhất, cách miêu tả sinh động và nghệ thuật nhân hóa, Tô Hoài đã xây dựng một Dế Mèn rất giống con người. Qua nhân vật, em hiểu rằng sức mạnh và vẻ đẹp chỉ thật sự có ý nghĩa khi đi cùng sự khiêm tốn, biết quan tâm đến người khác.
Bài mẫu 2: Phân tích nhân vật cô bé bán diêm
An-đéc-xen là nhà văn Đan Mạch nổi tiếng với những truyện cổ tích giàu lòng nhân ái. Trong truyện “Cô bé bán diêm”, hình ảnh em bé nghèo khổ chết rét trong đêm giao thừa đã để lại trong em niềm xót thương sâu sắc.
Đặc điểm đầu tiên của nhân vật là hoàn cảnh vô cùng đáng thương. Em bé mồ côi mẹ, bà nội yêu thương em cũng đã mất, em phải sống với người bố hay mắng chửi, đánh đập. Đêm giao thừa giá rét, em đầu trần, chân đất đi bán diêm ngoài phố. Cả ngày không bán được bao diêm nào, em không dám về nhà vì sợ bị bố đánh. Sự đối lập giữa em bé lạnh cóng ngoài đường với những ô cửa sáng đèn và mùi ngỗng quay thơm lừng càng làm nỗi cô đơn của em thêm rõ.
Đặc điểm thứ hai là tâm hồn ngây thơ, giàu mơ ước. Mỗi lần quẹt que diêm, em lại thấy một điều mình khao khát: lò sưởi ấm áp, bàn ăn có ngỗng quay, cây thông Nô-en lộng lẫy, và cuối cùng là người bà hiền hậu. Những mộng tưởng ấy rất hợp với một đứa trẻ: em cần hơi ấm, cần no đủ, cần niềm vui và trên hết là cần được yêu thương. Chi tiết em quẹt hết cả bao diêm để níu giữ bà cho thấy khao khát tình thương mãnh liệt đến nhói lòng.
Kết thúc truyện, em bé chết trong buổi sáng đầu năm, đôi má hồng và đôi môi đang mỉm cười. Cái chết ấy vừa bi thảm vừa nhẹ nhàng: em ra đi trong ảo ảnh hạnh phúc cùng bà, nhưng cũng tố cáo sự thờ ơ của những người qua đường chẳng ai quan tâm đến em.
Bằng nghệ thuật đối lập giữa thực tế và mộng tưởng, cùng những chi tiết lặp lại qua năm lần quẹt diêm, nhà văn đã khắc họa thành công nhân vật. Cô bé bán diêm nhắc em biết trân trọng mái ấm của mình và biết sẻ chia với những người kém may mắn.
Bài mẫu 3: Phân tích nhân vật Thánh Gióng
Trong kho tàng truyền thuyết Việt Nam, “Thánh Gióng” là câu chuyện đẹp về tinh thần yêu nước. Nhân vật Gióng gây ấn tượng mạnh với em bởi sự ra đời kì lạ, sức mạnh phi thường và tấm lòng không màng danh lợi.
Gióng có một sự ra đời khác thường. Bà mẹ ở làng Gióng ướm chân vào một vết chân rất to ngoài đồng rồi thụ thai, mười hai tháng sau mới sinh con. Lạ hơn, cậu bé lên ba vẫn không biết nói, biết cười, đặt đâu nằm đấy. Những chi tiết kì ảo ấy báo hiệu Gióng không phải người bình thường mà là người được sinh ra để làm việc lớn.
Đặc điểm nổi bật nhất của Gióng là lòng yêu nước và ý chí đánh giặc. Khi giặc Ân xâm lược, nghe sứ giả rao tìm người tài, tiếng nói đầu tiên của Gióng là nhờ mẹ mời sứ giả vào để xin ngựa sắt, roi sắt, áo giáp sắt. Từ đó Gióng lớn nhanh như thổi, bà con cả làng góp gạo nuôi cậu. Chi tiết này cho thấy người anh hùng được nuôi lớn bằng sức mạnh của cả cộng đồng. Khi giặc đến, Gióng vươn vai thành tráng sĩ, phi ngựa xông thẳng vào quân thù; roi sắt gãy, Gióng nhổ những cụm tre bên đường quật vào giặc. Hình ảnh ấy cho thấy khi đánh giặc, mọi thứ quanh ta đều có thể thành vũ khí.
Gióng còn là người anh hùng không màng công danh. Đánh tan giặc, Gióng một mình một ngựa lên đỉnh núi Sóc, cởi áo giáp sắt để lại rồi cả người lẫn ngựa bay lên trời. Gióng ra đi khi đất nước đã bình yên, không nhận phần thưởng nào, để lại hình ảnh bất tử trong lòng nhân dân.
Với nhiều chi tiết kì ảo, nhân vật Gióng tượng trưng cho sức mạnh và tinh thần đoàn kết chống giặc của dân tộc. Đọc truyện, em tự hào về truyền thống yêu nước của cha ông và hiểu mình cần học tập tốt để góp sức xây dựng quê hương.
Bài mẫu 4: Phân tích nhân vật lão Hạc
Nam Cao là nhà văn viết rất hay về người nông dân nghèo trước Cách mạng tháng Tám. Trong truyện ngắn “Lão Hạc”, nhân vật chính là một lão nông nghèo khổ nhưng giàu lòng tự trọng và tình thương, khiến em xúc động mỗi lần đọc lại.
Lão Hạc trước hết là người cha hết lòng thương con. Vì nhà nghèo, không có tiền cưới vợ cho con, người con trai phẫn chí bỏ đi làm đồn điền cao su. Ở nhà, lão dành dụm từng đồng, quyết giữ mảnh vườn cho con, thà nhịn đói chứ không chịu tiêu vào số tiền định để lại cho con.
Lão Hạc còn là người sống tình nghĩa. Con chó Vàng là kỉ vật của con trai, lão gọi nó là “cậu Vàng”, cho ăn trong bát như người. Khi buộc phải bán chó vì không còn gì ăn, lão đau đớn, khóc như con nít và tự trách mình đã lừa một con chó. Chi tiết “Cậu Vàng đi đời rồi, ông giáo ạ!” cùng khuôn mặt co rúm lại cho thấy một trái tim nhân hậu.
Đặc biệt, lão Hạc có lòng tự trọng rất cao. Lão gửi ông giáo mảnh vườn và ba mươi đồng bạc để lo ma chay cho mình, không muốn làm phiền hàng xóm. Lão từ chối mọi sự giúp đỡ, rồi chọn cái chết bằng bả chó đầy đau đớn để giữ trọn mảnh vườn cho con và giữ sự trong sạch cho bản thân.
Bằng ngôi kể thứ nhất qua nhân vật ông giáo, cách miêu tả tâm lí tinh tế, Nam Cao đã làm nổi bật vẻ đẹp khuất lấp của người nông dân nghèo. Lão Hạc dạy em rằng dù nghèo khó, con người vẫn có thể giữ được nhân cách và tình thương.
Lỗi thường gặp khi làm bài
- Kể lại truyện thay vì phân tích: mỗi dẫn chứng phải đi kèm lời nhận xét “chi tiết này cho thấy…”.
- Nêu đặc điểm không có dẫn chứng: nhận xét “nhân vật rất tốt bụng” cần được chứng minh bằng hành động, lời nói cụ thể.
- Bỏ quên nghệ thuật: nên có ít nhất một câu nói về cách tác giả xây dựng nhân vật (ngôi kể, chi tiết, miêu tả).
- Chọn nhân vật quá ít chi tiết: khiến bài viết ngắn và lặp ý.
Câu hỏi thường gặp
Bài phân tích đặc điểm nhân vật văn học cần bao nhiêu chữ?
Đề Ngữ văn 7 thường yêu cầu khoảng 400 – 500 chữ, tương đương khoảng 3 trang vở.
Nên phân tích những đặc điểm nào của nhân vật?
Chọn 2 – 3 đặc điểm nổi bật về ngoại hình, hành động, lời nói, suy nghĩ hoặc mối quan hệ với nhân vật khác, mỗi đặc điểm có dẫn chứng.
Mở bài phân tích nhân vật viết thế nào?
Giới thiệu tác giả, tác phẩm, tên nhân vật và nêu ngắn gọn ấn tượng chung của em về nhân vật đó.
Nên chọn nhân vật nào để phân tích?
Nên chọn nhân vật em đã học kĩ và có nhiều chi tiết, như Dế Mèn, cô bé bán diêm, Thánh Gióng hay lão Hạc.
Phân tích nhân vật khác kể chuyện ở điểm nào?
Kể chuyện thuật lại sự việc; phân tích nhân vật phải nêu nhận xét rồi dùng chi tiết trong truyện để chứng minh nhận xét đó.