Phương pháp nghiên cứu của Menđen gồm các nội dung nào?

Trả lời nhanh

Nội dung cơ bản trong phương pháp nghiên cứu của Menđen là phương pháp phân tích các thế hệ lai: tạo các dòng thuần chủng, lai chúng với nhau rồi theo dõi sự di truyền của từng tính trạng qua các thế hệ F₁, F₂, F₃; dùng toán xác suất, thống kê để xử lí số liệu, từ đó đặt giả thuyết giải thích và kiểm chứng bằng thực nghiệm.

Phương pháp phân tích các thế hệ lai gồm những bước nào?

Khi gặp câu hỏi “nội dung cơ bản của phương pháp nghiên cứu của Menđen”, em cần nhớ đây là một quy trình có thứ tự, không phải một thao tác đơn lẻ. Có thể chia thành bốn bước sau.

Tạo dòng thuần chủng. Menđen cho đậu Hà Lan tự thụ phấn qua nhiều thế hệ để chọn ra những dòng luôn cho con cháu giống bố mẹ về tính trạng đang xét.
Lai các dòng thuần chủng khác nhau về một hoặc vài cặp tính trạng tương phản, rồi theo dõi kết quả ở F₁, F₂, F₃… Ông xét riêng từng cặp tính trạng trước, sau đó mới xét nhiều cặp cùng lúc.
Dùng toán xác suất và thống kê để xử lí số liệu: đếm số cá thể mỗi loại kiểu hình rồi tính tỉ lệ.
Đưa ra giả thuyết giải thích kết quả (mỗi tính trạng do một cặp nhân tố di truyền quy định, các nhân tố phân li về giao tử) và kiểm chứng giả thuyết bằng phép lai phân tích.

Ví dụ minh hoạ trên đậu Hà Lan

Lấy cặp tính trạng màu hoa. Lai cây hoa đỏ thuần chủng với cây hoa trắng thuần chủng, F₁ đều cho hoa đỏ. Cho F₁ tự thụ phấn, F₂ xuất hiện cả hoa đỏ lẫn hoa trắng với số liệu thu được là 705 cây hoa đỏ và 224 cây hoa trắng.

Thế hệ	Kết quả quan sát	Nhận xét
P	Hoa đỏ thuần chủng × hoa trắng thuần chủng	Hai dòng thuần, tính trạng tương phản
F₁	100% hoa đỏ	Tính trạng đỏ biểu hiện (trội)
F₂	705 đỏ : 224 trắng ≈ 3 : 1	Tính trạng trắng xuất hiện trở lại (lặn)

Nhờ bước thống kê, Menđen nhận ra tỉ lệ xấp xỉ 3 : 1. Nếu chỉ nhìn “có cây đỏ, có cây trắng” mà không đếm thì khó phát hiện ra quy luật.

Vì sao phương pháp này giúp Menđen thành công?

Chọn đối tượng phù hợp: đậu Hà Lan tự thụ phấn nghiêm ngặt, có nhiều cặp tính trạng tương phản rõ rệt, vòng đời ngắn, dễ trồng.
Tách riêng từng tính trạng để theo dõi thay vì xét cả cơ thể cùng lúc, nên quy luật không bị che lấp.
Dùng số lượng cá thể lớn và tính tỉ lệ, nên kết quả mang tính quy luật chứ không phải ngẫu nhiên.
Có giả thuyết và kiểm chứng, nên kết luận chắc chắn hơn việc chỉ mô tả hiện tượng.

Phép lai phân tích dùng để kiểm chứng như thế nào?

Lai phân tích là lai cá thể mang tính trạng trội cần xác định kiểu gen với cá thể mang tính trạng lặn. Nếu kết quả đồng tính (toàn kiểu hình trội) thì cá thể đó thuần chủng (AA). Nếu kết quả phân tính theo tỉ lệ 1 : 1 thì cá thể đó dị hợp (Aa).

Sơ đồ: Aa × aa → 1 Aa (hoa đỏ) : 1 aa (hoa trắng). Kết quả khớp với giả thuyết “cơ thể lai F₁ cho hai loại giao tử với tỉ lệ ngang nhau”, nên giả thuyết được xác nhận.

Lỗi sai thường gặp

Nhầm với “lai phân tích”. Lai phân tích chỉ là một bước kiểm chứng, còn phương pháp của Menđen là cả quy trình phân tích các thế hệ lai.
Quên điều kiện “dòng thuần chủng”. Nếu bố mẹ không thuần chủng thì F₁ không đồng tính, tỉ lệ sẽ không còn như quy luật.
Bỏ sót việc thống kê. Đây là điểm khác biệt so với các nhà nghiên cứu trước đó, nên đề thi hay hỏi.
Cho rằng Menđen lai nhiều cặp tính trạng ngay từ đầu. Thực tế ông đi từ một cặp rồi mới đến hai cặp.

Mẹo nhớ: “Thuần – Lai – Đếm – Giải thích”. Bốn chữ này ứng với bốn bước ở trên.

Bài luyện tập tự kiểm tra

Câu 1. Vì sao Menđen phải tạo dòng thuần chủng trước khi lai?

Đáp án: Để bố mẹ chỉ cho một loại giao tử về tính trạng đang xét, nhờ đó kết quả F₁, F₂ dễ quan sát, tỉ lệ rõ ràng và quy luật không bị nhiễu.

Câu 2. (Số liệu tự đặt) Một thí nghiệm theo đúng quy luật 3 : 1 thu được 1 200 cây ở F₂. Hãy dự đoán số cây mang tính trạng lặn.

Đáp án: Tính trạng lặn chiếm 1/4, nên 1 200 × 1/4 = 300 cây. Trên thực tế, số liệu có thể lệch đôi chút so với con số lí thuyết.

Câu 3. Lai phân tích một cây hoa đỏ thu được đời con gồm một nửa hoa đỏ và một nửa hoa trắng. Cây hoa đỏ đó có kiểu gen gì?

Đáp án: Aa (dị hợp). Cây hoa trắng aa chỉ cho giao tử a, nên đời con 1 : 1 chứng tỏ cây hoa đỏ cho hai loại giao tử A và a với tỉ lệ bằng nhau.

Câu hỏi thường gặp

Phương pháp nghiên cứu độc đáo của Menđen được gọi là gì?

Đó là phương pháp phân tích các thế hệ lai: tạo dòng thuần, lai, theo dõi từng tính trạng qua nhiều thế hệ, xử lí số liệu bằng thống kê rồi đặt và kiểm chứng giả thuyết.

Vì sao Menđen chọn đậu Hà Lan làm đối tượng nghiên cứu?

Đậu Hà Lan tự thụ phấn nghiêm ngặt, có nhiều cặp tính trạng tương phản rõ, vòng đời ngắn và dễ trồng nên thuận lợi để tạo dòng thuần và theo dõi kết quả.

Điểm mới của Menđen so với các nhà khoa học trước đó là gì?

Ông xét riêng từng cặp tính trạng, dùng dòng thuần, đếm số cá thể để tính tỉ lệ bằng thống kê, rồi đưa ra giả thuyết và kiểm chứng bằng lai phân tích.

Lai phân tích có phải là toàn bộ phương pháp của Menđen không?

Không. Lai phân tích chỉ là bước kiểm chứng giả thuyết, nằm trong quy trình phân tích các thế hệ lai.