Trả lời nhanh
Hỗn hợp thu được khi cho dầu ăn vào giấm (hoặc nước) rồi khuấy đều là nhũ tương, thuộc loại hỗn hợp không đồng nhất. Dầu không tan trong giấm, khi khuấy chỉ bị chia thành những giọt nhỏ lơ lửng. Để yên một lúc, các giọt dầu nổi lên và hỗn hợp tách thành hai lớp.
Giải thích: vì sao là nhũ tương?
Giấm ăn chủ yếu là nước, có hoà tan một lượng nhỏ axit axetic. Dầu ăn không tan trong nước nên cũng không tan trong giấm. Khi khuấy mạnh, dầu bị đánh vỡ thành vô số giọt nhỏ phân tán trong giấm, làm hỗn hợp đục như sữa.
Một chất lỏng phân tán thành các giọt nhỏ trong một chất lỏng khác không hoà tan với nó được gọi là nhũ tương. Ta vẫn nhìn thấy hoặc dùng kính lúp thấy các giọt dầu, nên đây là hỗn hợp không đồng nhất.
Phân biệt nhũ tương, huyền phù và dung dịch
| Loại | Chất phân tán | Đặc điểm | Ví dụ |
|---|---|---|---|
| Dung dịch | Chất tan hoà tan hoàn toàn | Đồng nhất, trong suốt, không tách lớp | Nước muối, nước đường |
| Huyền phù | Hạt chất rắn nhỏ lơ lửng trong chất lỏng | Không đồng nhất, để yên thì lắng xuống đáy | Nước phù sa, bột đất sét khuấy trong nước |
| Nhũ tương | Giọt chất lỏng lơ lửng trong chất lỏng khác | Không đồng nhất, để yên thì tách lớp | Dầu khuấy trong giấm, nước trộn dầu ăn |
Mẹo nhớ: chất rắn không tan trong lỏng → huyền phù (lắng xuống đáy); lỏng không tan trong lỏng → nhũ tương (nổi hoặc chìm thành lớp riêng).
Loại trừ các kết luận sai
- Không phải dung dịch: dầu không hoà tan trong giấm, hỗn hợp không trong suốt và không bền.
- Không phải huyền phù: dầu là chất lỏng, không phải hạt chất rắn.
- Không phải chất tinh khiết: hỗn hợp gồm ít nhất hai chất (dầu ăn, giấm) trộn lẫn.
- Không phải hỗn hợp đồng nhất: ta vẫn phân biệt được các thành phần, và hỗn hợp tách lớp khi để yên.
Quan sát khi để yên
Dầu ăn có khối lượng riêng nhỏ hơn nước (khoảng 0,9 g/cm3 so với 1 g/cm3), nên sau khi ngừng khuấy các giọt dầu dần dồn lại và nổi lên trên mặt giấm. Ta có thể tách hai chất bằng cách chiết với phễu chiết, hoặc dùng thìa vớt lớp dầu phía trên.
Ứng dụng trong đời sống
Nước sốt trộn salad (dầu + giấm) là nhũ tương tạm thời nên phải lắc trước khi dùng. Sốt mayonnaise bền hơn vì lòng đỏ trứng đóng vai trò chất nhũ hoá, giữ các giọt dầu không kết lại. Sữa cũng là một nhũ tương tự nhiên của các giọt chất béo trong nước.
Lỗi sai thường gặp
- Thấy hỗn hợp đục đồng đều sau khi khuấy rồi kết luận là hỗn hợp đồng nhất. Cần quan sát thêm sau khi để yên.
- Nhầm nhũ tương với huyền phù vì cả hai đều đục. Hãy xét chất phân tán là lỏng hay rắn.
Bài luyện tập
- Khuấy bột sắn dây vào nước lạnh rồi để yên một lúc thì bột lắng xuống. Đó là nhũ tương hay huyền phù?
Đáp án: huyền phù, vì bột là chất rắn không tan, lơ lửng rồi lắng. - Hoà tan 2 thìa đường vào cốc nước, khuấy đến khi trong suốt. Hỗn hợp này thuộc loại nào?
Đáp án: dung dịch, hỗn hợp đồng nhất vì đường tan hoàn toàn. - Nêu cách tách dầu ăn khỏi giấm sau khi hỗn hợp tách lớp.
Đáp án: dùng phễu chiết, mở khoá cho lớp giấm bên dưới chảy ra trước, còn lại dầu ở trên.
Câu hỏi thường gặp
Cho dầu ăn vào nước khuấy đều ta được gì?
Ta được nhũ tương, một hỗn hợp không đồng nhất gồm các giọt dầu nhỏ lơ lửng trong nước. Để yên thì dầu nổi lên và tách thành hai lớp.
Nhũ tương khác huyền phù ở điểm nào?
Nhũ tương gồm các giọt chất lỏng phân tán trong chất lỏng khác. Huyền phù gồm các hạt chất rắn nhỏ lơ lửng trong chất lỏng và lắng xuống khi để yên.
Vì sao dầu ăn nổi trên mặt giấm?
Dầu ăn không tan và có khối lượng riêng nhỏ hơn nước, giấm chủ yếu là nước. Vì vậy dầu nổi lên trên và tạo thành lớp riêng.
Làm sao để nhũ tương dầu và giấm bền hơn?
Cần thêm chất nhũ hoá, ví dụ lòng đỏ trứng khi làm sốt mayonnaise. Chất nhũ hoá giúp các giọt dầu không kết lại với nhau.